تسهیل و انقباض کمی (QE و QT) چیست؟
وقتی خبر میرسد که بانک مرکزی ترازنامهاش را بزرگ یا کوچک میکند، بسیاری آن را با «چاپ پول» یا «جمعکردن پول» یکی میگیرند. تسهیل و انقباض کمی در اصل خرید اوراق قرضه و بازگرداندن همان خرید است: بانک مرکزی اوراق میخرد تا نرخ بهرهٔ بلندمدت پایین بیاید و بعد این خرید را باز میکند. سازوکار این دو، تفاوتشان و نمونههای واقعی فدرال رزرو و بانک انگلستان موضوع این صفحه است.
این مقاله برای معاملهگری است که میخواهد خبر ترازنامهٔ بانک مرکزی را بفهمد؛ برای ادامه سراغ نرخ بهره و تحلیل بنیادی بروید.
در یک نگاه
- QE یعنی خرید اوراق قرضه برای پایین آوردن نرخ بهرهٔ بلندمدت
- QT یعنی بازسرمایهگذاری نکردن سررسیدها یا فروش اوراق
- فدرال رزرو ۲۵ نوامبر ۲۰۰۸ نخستین دور QE را اعلام کرد
- کاهش داراییهای فدرال رزرو از ۱ دسامبر ۲۰۲۵ پایان یافت
- QE با چاپ پول برای تأمین بودجه یکی نیست
تسهیل کمی (QE) چیست و بانک مرکزی دقیقا چه میکند؟
تسهیل و انقباض کمی دو ابزار متضاد ترازنامهٔ بانک مرکزیاند. در تسهیل کمی (QE) بانک مرکزی اوراق قرضه میخرد تا قیمت آنها بالا برود و نرخ بهرهٔ بلندمدت پایین بیاید. در انقباض کمی (QT) این خرید باز میشود و ترازنامه کوچک میشود: پول سررسیدها دوباره سرمایهگذاری نمیشود، اوراق پیش از سررسید فروخته میشوند یا هر دو.
بانک انگلستان QE را یکی از ابزارهای رسیدن به هدف تورم ۲ درصد میداند و سازوکارش را خرید اوراق قرضه برای بالا بردن قیمت آنها و پایین آوردن نرخ بهره بلندمدت توصیف میکند. تورم در این تعریف همان افزایش عمومی قیمتهاست که معمولاً با شاخص CPI سنجیده میشود. [S1,S3]
کلید فهم QE رابطهٔ قیمت و بازده است. بازده (Yield) اوراق قرضه درصد درآمدی است که خریدار نسبت به قیمت پرداختی به دست میآورد. پرداختهای یک ورقهٔ قرضه معمولاً از پیش ثابت است؛ پس اگر شما همان ورقه را گرانتر بخرید، بازدهتان کمتر میشود. خرید گستردهٔ بانک مرکزی همین منطق را از یک معامله به کل بازار اوراق میبرد.
بانک انگلستان نخستین بار در مارس ۲۰۰۹ و در پی بحران مالی جهانی سراغ این ابزار رفت و در مجموع ۸۹۵ میلیارد پوند اوراق قرضه خرید. [S1]
انقباض کمی (QT) چیست و چه تفاوتی با QE دارد؟
انقباض کمی در تعریف بانک انگلستان باز کردن QE است. بانک مرکزی برای این کار سه راه دارد: پول اوراق سررسیدشده را دوباره در اوراق تازه سرمایهگذاری نکند، اوراق را پیش از سررسید بفروشد، یا هر دو را با هم انجام دهد. در هر سه حالت ترازنامهٔ بانک مرکزی کوچک میشود.
نکتهٔ کمتر گفتهشده هدف QT است: به گفتهٔ بانک انگلستان، اثرگذاری بر نرخ بهره یا تورم هدف آن نیست. کمیتهٔ سیاست پولی این بانک در فوریهٔ ۲۰۲۲ تصمیم گرفت باز کردن QE را آغاز کند.
سازوکار فدرال رزرو در طرح مه ۲۰۲۲ برای کاهش ترازنامه هم بر پایهٔ سقف ماهانه برای سررسیدهایی بود که دوباره سرمایهگذاری نمیشوند، نه فروش فعال اوراق؛ عدد این سقفها در جدول بخش فدرال رزرو، در ادامهٔ همین صفحه، آمده است. به این کاهش تدریجی در خبرهای بازار رانف (Runoff) هم میگویند.
حالا که هر دو تعریف روشن شد، مقایسهٔ کنار هم سادهتر است:
مقایسهٔ QE و QT بر پایهٔ تعریف بانک انگلستان
| ویژگی | تسهیل کمی (QE) | انقباض کمی (QT) |
|---|---|---|
| کار بانک مرکزی | خرید اوراق قرضه | بازسرمایهگذاری نکردن سررسیدها، فروش اوراق یا هر دو |
| اثر بر ترازنامه | بزرگشدن | کوچکشدن |
| جهت سازوکار در بازار اوراق | قیمت بالاتر، بازده بلندمدت پایینتر | خروج یک خریدار بزرگ از بازار |
| هدف اعلامشده در بانک انگلستان | کمک به هدف تورم از راه نرخ بلندمدت | هدفش اثر بر نرخ یا تورم نیست |
آیا QE همان «چاپ پول» است؟
اگر «چاپ پول» را در یک برداشت رایج به معنای تأمین مستقیم هزینهٔ دولت از سوی بانک مرکزی برای پر کردن کسری بودجه بگیرید، QE با آن یکی نیست. QE در تعریف بانک انگلستان هدف دیگری دارد: رسیدن به هدف تورم از راه بالا بردن قیمت اوراق و پایین آوردن نرخ بلندمدت. در این تعریف حرفی از تأمین هزینهٔ دولت نیست.
با QE ترازنامهٔ بانک مرکزی بزرگ میشود، ولی بزرگشدن ترازنامه بهتنهایی نشان نمیدهد خرید برای چه کاری انجام شده است. تفاوت QE با تأمین مالی بودجه، در چارچوب تعریف بانک انگلستان، در دو چیز است. اول، هدف اعلامشده: QE به هدف تورم و نرخ بلندمدت گره خورده است. دوم، بازگشتپذیری: QT برای باز کردن همین خریدها تعریف شده است و اوراق خریدهشده را از ترازنامه خارج میکند.
نکته
تعبیر را از سازوکار جدا کنید
اگر در متنی «چاپ پول» را دیدید، دو چیز را بپرسید: خرید با چه هدف اعلامشدهای انجام شده است و آیا سازوکاری برای بازگرداندن آن تعریف شده است. این دو پرسش همان دو معیاری است که در این بخش آمد.
QE و QT از چه راهی به نرخ بهره و قیمت داراییها منتقل میشوند؟
مسیر اصلی از بازار اوراق میگذرد. بانک مرکزی اوراق میخرد، تقاضا برای اوراق بالا میرود، قیمت اوراق افزایش مییابد و بازده آن، یعنی نرخ بهرهٔ بلندمدت، کم میشود. این همان زنجیرهای است که بانک انگلستان برای QE توصیف میکند.
برای مسیر نرخ بلندمدت تا بقیهٔ بازارها، چارچوب تحلیلی رایج چند کانال احتمالی را برمیشمارد:
- هزینهٔ وامگیری: وقتی نرخ بلندمدت پایینتر است، وام بلندمدت برای خانوار و شرکت ممکن است ارزانتر شود.
- جابهجایی میان داراییها: بازده کمتر اوراق ممکن است بخشی از سرمایهگذاران را به سمت داراییهای دیگر مثل سهام یا اوراق شرکتی بکشد.
- نرخ ارز: اگر بازده اوراق یک کشور نسبت به کشورهای دیگر پایین بیاید، جذابیت نگهداری پول آن کشور ممکن است کم شود.
- انتظارات: اعلام یک برنامه خودش پیامی دربارهٔ مسیر سیاست پولی است و بازار ممکن است پیش از اجرای کامل به آن واکنش نشان دهد.
در QT جهت سازوکار برعکس است: وقتی بانک مرکزی سررسیدها را دوباره سرمایهگذاری نمیکند، یکی از خریداران بزرگ بازار اوراق کنار میرود. چنانکه گذشت، بانک انگلستان هدف QT را اثر بر نرخ یا تورم نمیداند.
زنجیرهٔ انتقال QE و QT از بازار اوراق به بازده بلندمدت و کانالهای احتمالی اثر بر داراییها
فدرال رزرو چه زمانی و در چه مقیاسی QE و QT کرد؟
فدرال رزرو آمریکا از اواخر ۲۰۰۸ چند دور خرید اوراق اعلام کرد. جدول زیر برخی نقطههای عطف QE و QT آن را، از نخستین دور خرید تا پایان کاهش ترازنامه در دسامبر ۲۰۲۵، بر پایهٔ بیانیههای رسمی خود فدرال رزرو کنار هم میگذارد و فهرست کامل همهٔ دورها نیست.
دو اصطلاح جدول نیاز به تعریف دارد. اوراق با پشتوانهٔ وام مسکن (MBS) اوراقی است که پرداختهایش از اقساط وامهای مسکن میآید. بنگاههای تحت حمایت دولت (GSE) نهادهایی در بازار وام مسکن آمریکا هستند که دولت از آنها پشتیبانی میکند.
برخی نقطههای عطف QE و QT فدرال رزرو بر پایهٔ بیانیههای رسمی آن
| تاریخ اعلام | اقدام | مقیاس اعلامشده |
|---|---|---|
| ۲۵ نوامبر ۲۰۰۸ | نخستین دور QE | تا ۱۰۰ میلیارد دلار تعهدات مستقیم GSE و تا ۵۰۰ میلیارد دلار MBS |
| ۳ نوامبر ۲۰۱۰ | دور تازهٔ خرید اوراق خزانهٔ بلندمدت | ۶۰۰ میلیارد دلار تا پایان سهماههٔ دوم ۲۰۱۱ |
| ۱۵ مارس ۲۰۲۰ | کاهش نرخ هدف به ۰ تا ۰٫۲۵ درصد همراه با خرید اوراق | دستکم ۵۰۰ میلیارد دلار اوراق خزانه و دستکم ۲۰۰ میلیارد دلار MBS |
| ۴ مه ۲۰۲۲ | اعلام کاهش ترازنامه از ۱ ژوئن ۲۰۲۲ | سقف ماهانهٔ ۳۰ میلیارد دلار خزانه و ۱۷٫۵ میلیارد دلار بدهی نهادی و MBS؛ پس از سه ماه ۶۰ و ۳۵ میلیارد دلار |
| ۲۹ اکتبر ۲۰۲۵ | تصمیم به پایان کاهش اوراق | پایان از ۱ دسامبر ۲۰۲۵ |
سقف ماهانه یعنی فدرال رزرو فقط تا همان مبلغ از اوراق سررسیدشده را دوباره سرمایهگذاری نمیکرد. فرض کنید در ماهی پس از سه ماه نخست، اوراق خزانهٔ سررسیدشده بیش از ۶۰ میلیارد دلار باشد: فقط ۶۰ میلیارد دلار از ترازنامه خارج میشود و باقیماندهٔ آن دوباره در اوراق سرمایهگذاری میشود. به همین دلیل، در طرح اعلامشدهٔ مه ۲۰۲۲ مجموع سقفها (۴۷٫۵ میلیارد دلار در آغاز و ۹۵ میلیارد دلار پس از سه ماه) حداکثر کاهش ماهانه بود، نه مقدار تضمینشدهٔ آن. [S5]
در جلسهٔ ۲۹ اکتبر ۲۰۲۵، فدرال رزرو کنار تصمیم به پایان کاهش اوراق، نرخ هدف را ۰٫۲۵ واحد درصد پایین آورد و به بازهٔ ۳٫۷۵ تا ۴ درصد رساند. به گفتهٔ صفحهٔ نرمالسازی سیاست فدرال رزرو، از آغاز این دور کاهش ترازنامه در ژوئن ۲۰۲۲ مجموع اوراق نگهداریشده بیش از ۲٫۲ تریلیون دلار کم شد. [S4,S6,S5,S8,S7]
این تاریخها و مقیاسها دادهاند. اینکه هر دور چه اثری بر بازارها گذاشت، تفسیر است و باید جدا از این دادهها سنجیده شود.
ترازنامه فدرال رزرو از ۲۰۰۸ تا ۲۰۲۲ چقدر بزرگ شد؟
مجموع داراییهای فدرال رزرو از حدود ۹۰۵ میلیارد دلار در ۳ سپتامبر ۲۰۰۸ به حدود ۸٫۹۷ تریلیون دلار در ۱۳ آوریل ۲۰۲۲ رسید، یعنی حدود ۹٫۹ برابر. عدد آوریل بالاترین مقدار هفتگی همان ماه است. ترازنامه فهرست داراییها و بدهیهای بانک مرکزی است. اوراقی که در QE خریده میشود در بخش داراییها مینشیند؛ برای همین، اندازهٔ ترازنامه سنجهٔ سادهای برای اثر تجمعی QE و QT است. [S8]
این عددها از سری WALCL میآیند. هیئت مدیرهٔ فدرال رزرو مجموع داراییها را هر هفته در گزارش H.4.1 منتشر میکند و FRED، پایگاه دادهٔ فدرال رزرو سنتلوئیس، آن را به میلیون دلار و در سطح چهارشنبهها ثبت میکند.
یک جزئیات این سری درس مهمی دارد. در ۲۴ سپتامبر ۲۰۰۸، یعنی سه هفته بعد از مشاهدهٔ ۳ سپتامبر ۲۰۰۸ و حدود دو ماه پیش از اعلام نخستین دور QE، مجموع داراییها به حدود ۱٫۲۱ تریلیون دلار رسیده بود. پس همهٔ رشد ترازنامه را نمیتوان به QE نسبت داد؛ بخشی از آن پیش از QE رخ داد. [S8]
در جهت مقابل، در مشاهدهٔ ۲۱ اکتبر ۲۰۲۶ مجموع داراییها حدود ۶٫۷۵ تریلیون دلار بود. فاصلهٔ این عدد با بالاترین مقدار آوریل ۲۰۲۲ حدود ۲٫۲۱ تریلیون دلار است. [S8]
نکته
دو سنجه، دو دوره
رقم ۲٫۲۱ تریلیون دلار به کاهش بیش از ۲٫۲ تریلیون دلاری اوراق نزدیک است، ولی این دو یکی نیستند. اولی تفاوت کل داراییها تا اکتبر ۲۰۲۶ است. دومی کاهش اوراق نگهداریشده از ژوئن ۲۰۲۲ تا پایان کاهش ترازنامه است. عدد اکتبر ۲۰۲۶ فقط مقیاس را نشان میدهد؛ برای عدد بهروز، آخرین انتشار H.4.1 را ببینید.
کدام اشتباهها در تفسیر QE و QT رایج است؟
سه خطا بیش از بقیه تکرار میشوند و هر سه از سادهکردن یک سازوکار چندمرحلهای میآیند:
- یکیگرفتن QE با تأمین مالی کسری بودجه: هدف اعلامشدهٔ QE نرخ بلندمدت و تورم است و خریدش با QT برگشتپذیر است.
- فرض فروش اوراق در هر QT: بانک انگلستان بازسرمایهگذاری نکردن، فروش یا ترکیب این دو را QT میداند و سازوکار اعلامشدهٔ فدرال رزرو در مه ۲۰۲۲ سقف ماهانه برای سررسیدها بود. خبر «شروع QT» لزوماً به معنای عرضهٔ اوراق در بازار نیست.
- رابطهٔ علّی مستقیم میان اندازهٔ ترازنامه و قیمت یک دارایی خاص: اینکه ترازنامه از ۲۰۰۸ تا آوریل ۲۰۲۲ چند برابر شد و نمودار یک دارایی در همان دوره همجهت حرکت کرد، بهتنهایی علیت را ثابت نمیکند.
در تحلیل بنیادی، QE و QT یکی از چند ورودی سیاست پولیاند و کنار نرخ بهره، تورم و رشد اقتصادی خوانده میشوند.
هشدار
خبر ترازنامه سیگنال معامله نیست
اعلام QE یا QT جهت یک سازوکار را نشان میدهد، نه اندازه و زمان اثرش بر قیمت. اگر شما فقط بر پایهٔ چنین خبری موقعیت باز کنید، ممکن است بخشی از سرمایه یا همهٔ آن را از دست بدهید.
محدودیتهای QE و QT بهعنوان ابزار تحلیل برای معاملهگر چیست؟
تسهیل و انقباض کمی جهت فشار بر بازده بلندمدت را توضیح میدهند، ولی عدد مشخصی برای اندازهٔ اثرشان بر قیمت سهام، طلا یا یک جفتارز به دست نمیدهند. هر برآوردی از این اندازه، تفسیر است و به فرضهای تحلیلگر بستگی دارد.
محدودیت دوم به خود داده برمیگردد. عدد ۱۳ آوریل ۲۰۲۲ بالاترین مقدار هفتگی همان ماه است، نه لزوماً اوج مطلق کل سری؛ برای اوج دقیق باید کل سری WALCL را دید. رقم کاهش اوراق هم کران پایین است («بیش از»)، نه عدد دقیق. عدد ۲۱ اکتبر ۲۰۲۶ نیز با هر انتشار تازهٔ H.4.1 کهنه میشود.
سوم، نمونههای این صفحه از فدرال رزرو و بانک انگلستان است و برنامههای بانک مرکزی اروپا و بانک ژاپن را پوشش نمیدهد. هر بانک مرکزی قواعد و زمانبندی خودش را دارد و تعمیم نمونهٔ فدرال رزرو به بانکهای دیگر خطاست.
آخر اینکه اثر QE و QT از سیاست نرخ بهره جداشدنی نیست: در مارس ۲۰۲۰ و اکتبر ۲۰۲۵ تصمیم ترازنامه و تصمیم نرخ در یک روز اعلام شد. برای اینکه نقش این ورودیها را از خود نمودار قیمت جدا کنید، تفاوت تحلیل تکنیکال و بنیادی نقطهٔ شروع مناسبی است.
هرچه اینجا میخوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.
مرجع و تمرین مرتبط
الگو، ستاپ و واژهٔ مرتبط
پرسشهای پرتکرار
بانک مرکزی در تسهیل کمی چه چیزی میخرد؟
تسهیل کمی چه زمانی استفاده میشود؟
ترازنامهٔ فدرال رزرو چیست؟
QE چه تأثیری بر بازار ارز و طلا دارد؟
واژههای این مقاله
منابع
این مقاله با کمکِ ابزارهای هوش مصنوعی تهیه شده است. سیاست تحریریه
دیدگاه خود را ارسال کن
ارسال دیدگاهمطالب مرتبط
ارسال دیدگاه
دیدگاهها پیش از انتشار بررسی میشوند. به پرسشهای معاملاتی پاسخ نمیدهیم و سیگنال نمیدهیم.
دیدگاهها (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باش.