تعریف دقیق
به توضیح مرکز هاچینز در مؤسسهٔ بروکینگز، QE خرید گستردهٔ دارایی توسط بانک مرکزی است و بانک مرکزی بهای این خرید را با ذخایر تازهٔ بانکی میپردازد؛ یعنی ترازنامهاش بزرگ میشود. این ابزار بعد از آن به کار میرود که نرخ سیاستی به صفر رسیده و ابزار معمول دیگر کاری از پیش نمیبرد.
همین منبع دو کانال اصلی را برمیشمارد. کانال بازتنظیم سبد: وقتی بانک مرکزی اوراق دولتی را از بازار برمیدارد، سرمایهگذاران به سمت داراییهای پرریسکتر مثل سهام میروند و قیمت آنها بالا میرود. کانال علامتدهی: خرید دارایی به بازار میگوید نرخ سیاستی مدت طولانی پایین میماند. فدرال رزرو بعد از بحران ۲۰۰۸ سه دور QE اجرا کرد: دور اول از نوامبر ۲۰۰۸ با ۱٫۷۵ تریلیون دلار، دور دوم از نوامبر ۲۰۱۰ با ۶۰۰ میلیارد دلار و دور سوم از سپتامبر ۲۰۱۲ با خرید ماهانهٔ ۸۵ میلیارد دلار، تا پایان خریدها در اکتبر ۲۰۱۴.
برای بازار ارز نکتهٔ اصلی این است که QE معمولاً نرخها و بازده اوراق آن کشور را پایین میآورد و جذابیت نگه داشتن ارز را کم میکند. بروکینگز اشاره میکند که در بریتانیا، ژاپن و اروپا QE یا حتی انتظار آن به تضعیف ارز کمک کرد.
مثال: انتظار QE پیش از اعلام
بانک مرکزی یک اقتصاد بزرگ نرخ را به صفر رسانده و تورم هنوز زیر هدف است. در چند سخنرانی، اعضای آن از «همهٔ ابزارهای موجود» حرف میزنند. بازار احتمال آغاز خرید اوراق را بالا میبرد، بازده اوراق بلندمدت آن کشور پایین میآید و ارزش ارز آن در برابر ارزهای اصلی کم میشود، حتی پیش از آنکه برنامه رسماً اعلام شود.
روز اعلام، اگر حجم برنامه کمتر از انتظار باشد، ممکن است ارز برعکس تقویت شود؛ چون بخشی از اثر از قبل در قیمت نشسته بود.
اشتباه رایج: QE یعنی همان چاپ پول برای خرج دولت
در QE بانک مرکزی اوراق موجود را از بازار ثانویه میخرد و ذخایر بانکی میسازد؛ این با تأمین مستقیم کسری بودجهٔ دولت یکی نیست. اثر آن هم از کانال نرخها و قیمت داراییهاست، نه پخش مستقیم پول میان مردم.
QE را با انقباض کمی (QT) هم اشتباه نگیرید: QT برعکس است و بانک مرکزی ترازنامه را کوچک میکند. توقف تدریجی خرید (تیپرینگ) هم هنوز QT نیست؛ فقط سرعت بزرگ شدن ترازنامه کم میشود.
خلاصهٔ کاربردی
- QE خرید گستردهٔ اوراق توسط بانک مرکزی پس از رسیدن نرخ کوتاهمدت به صفر است.
- هدفش پایین آوردن نرخ بلندمدت از کانال بازتنظیم سبد و علامتدهی است.
- QE یا انتظار آن معمولاً ارز همان کشور را تضعیف میکند، اما واکنش بازار نسبت به انتظار است.
اصطلاحات مرتبط
برای یادگیری عمیقتر
از این موضوع بیشتر بدانید
پرسشهای رایج
چرا QE نرخهای بلندمدت را پایین میآورد؟
چون خرید بزرگ بانک مرکزی تقاضای اوراق را بالا میبرد و قیمتشان را زیاد میکند؛ با بالا رفتن قیمت اوراق، بازده آنها پایین میآید.
QE همیشه ارز را ضعیف میکند؟
نه همیشه. اثر به انتظار بازار، حجم برنامه و سیاست بانک مرکزی طرف دیگر جفتارز بستگی دارد.
منابع
- Brookings, Hutchins Center — The Hutchins Center Explains: Quantitative easingتسهیل کمی خرید گستردهٔ دارایی پس از رسیدن نرخ کوتاهمدت به صفر است؛ کانالهای بازتنظیم سبد و علامتدهی؛ QE1 در نوامبر ۲۰۰۸ با ۱٫۷۵ تریلیون دلار، QE2 در نوامبر ۲۰۱۰ با ۶۰۰ میلیارد دلار، QE3 در سپتامبر ۲۰۱۲ با خرید ماهانهٔ ۸۵ میلیارد دلار و پایان خرید در اکتبر ۲۰۱۴؛ هر ۶۰۰ میلیارد دلار خرید حدود ۰٫۱۵ تا ۰٫۲۵ واحد درصد نرخ بلندمدت را پایین آورد (برآورد جان ویلیامز)؛ در بریتانیا، ژاپن و اروپا QE یا انتظار آن به تضعیف ارز کمک کرد.
- Federal Reserve Bank of St. Louis, Page One Economics (2023) — Why Do Bond Prices and Interest Rates Move in Opposite Directions?بازده اوراق به قیمت پرداختی، کوپن و زمان تا سررسید بستگی دارد؛ با بالا رفتن نرخها اوراق موجود ارزش بازار از دست میدهند و با پایین آمدن نرخها گرانتر میشوند؛ مثال اوراق ۱۰۰۰ دلاری با ۵۰ دلار پرداخت سالانه یعنی بازده ۵ درصد؛ اسناد خزانهٔ ۵ ساله در مه ۲۰۲۰ بازده ۰٫۳۴ درصد و سه سال بعد ۳٫۵۸ درصد داشتند.
- Federal Reserve — Federal Open Market Committeeبیانیهها و تصمیمهای نرخ بهرهٔ فدرال رزرو، با تغییرهایی که برحسب واحد پایه اعلام میشوند.