شاخص دلار (DXY) چیست و چگونه محاسبه میشود؟
وقتی گفته میشود شاخص دلار بالا رفته، بیشتر خوانندهها تصور میکنند دلار در برابر همهٔ ارزهای دنیا قویتر شده است. اما این شاخص فقط شش ارز را میسنجد و بیش از نیمی از وزنش به یورو تعلق دارد؛ پس سهم بزرگی از حرکت آن را رابطهٔ دلار و یورو میسازد. سبد، فرمول، قرارداد آتی و مرزهای این عدد را بخشهای زیر باز میکنند.
این مقاله برای معاملهگری است که میخواهد بداند شاخص دلار چگونه ساخته میشود. پس از آن میتواند سراغ همبستگی جفتارزها و گزارش COT برود.
در یک نگاه
- سبد ششارزی: یورو، ین، پوند، دلار کانادا، کرون، فرانک
- یورو ۵۷٫۶٪ از وزن شاخص را دارد
- مبنای شاخص مارس ۱۹۷۳ و برابر ۱۰۰ است
- خود شاخص خریدنی نیست؛ فقط آتی آن معامله میشود
- سبد از ۱۹۹۹ فقط یک بار تغییر کرده است
شاخص دلار چیست و عدد ۱۰۰ چه معنایی دارد؟
شاخص دلار (DXY) عددی است که ارزش دلار آمریکا را در برابر سبدی از شش ارز میسنجد: یورو، ین، پوند، دلار کانادا، کرون سوئد و فرانک سوئیس. یورو با ۵۷٫۶٪ بیشترین وزن را دارد. مبنای شاخص مارس ۱۹۷۳ و برابر ۱۰۰ است؛ عدد بالای ۱۰۰ یعنی دلار نسبت به آن مبنا قویتر شده است. عدد ۱۰۰ نقطهٔ مرجع ثابت این سنجش است. شاخص در مارس ۱۹۷۳، اندکی پس از فروپاشی نظام برتونوودز، با همین مقدار آغاز شد و هر عدد بعدی ارزش دلار را با همان نقطه مقایسه میکند. مقدار بالای ۱۰۰ یعنی دلار در برابر سبد شاخص از مبنای ۱۹۷۳ قویتر است و مقدار زیر ۱۰۰ یعنی ضعیفتر. مثل هر شاخص دیگری، این عدد فاصله از یک مبنا را نشان میدهد، نه قیمت یک کالا را. اهمیت این سنجش از جایگاه خود دلار میآید. به گفتهٔ بانک تسویههای بینالمللی (BIS)، در آوریل ۲۰۲۲ دلار آمریکا در یک سمت ۸۸٪ از همهٔ معاملات بازار ارز بود و این سهم نسبت به ۲۰۱۹ تغییری نکرد. یعنی در این سهم از معاملات، دلار یکی از دو طرف معامله بوده است؛ چون هر معامله دو ارز دارد، سهم ارزهای مختلف را نمیتوان با هم جمع کرد. [S1,S2]
نکته
شاخص، نرخ تبدیل نیست
مقدار شاخص دلار هیچوقت نشان نمیدهد یک دلار چند یورو یا چند ین میارزد. اگر شاخص بالا برود، دلار در برابر میانگین موزون سبد قویتر شده است؛ ممکن است در همان بازه در برابر یکی از شش ارز ضعیفتر هم شده باشد.
کدام شش ارز در سبد شاخص دلار هستند؟
سبد شاخص دلار شش ارز دارد و وزن هر ارز تعیین میکند که حرکت آن چقدر در عدد نهایی اثر بگذارد. این شش ارز یورو، ین ژاپن، پوند بریتانیا، دلار کانادا، کرون سوئد و فرانک سوئیساند. قرارداد آتی شاخص هم بر پایهٔ همین شش ارز مؤلفه و وزنهای درصدی آنها تعریف شده است. هر ارز در فرمول شاخص با یک جفتارز در برابر دلار حاضر است. در هر جفتارز، ارز اول را ارز مبنا (base currency) و ارز دوم را ارز مظنه (quote currency) میگویند. جایگاه دلار در این جفتها اهمیت دارد، چون جهت اثر هر ارز بر شاخص را تعیین میکند. وزنهای جدول زیر از صفحهٔ نماد TVC:DXY در تریدینگویو (TradingView) آمدهاند و جمعشان ۱۰۰ درصد است. [S1]
وزن شش ارز سبد شاخص دلار، طبق صفحهٔ نماد TVC:DXY در تریدینگویو
| ارز | وزن در سبد | جفتارز در فرمول | جایگاه دلار |
|---|---|---|---|
| یورو (EUR) | ۵۷٫۶٪ | EURUSD | ارز مظنه |
| ین ژاپن (JPY) | ۱۳٫۶٪ | USDJPY | ارز مبنا |
| پوند بریتانیا (GBP) | ۱۱٫۹٪ | GBPUSD | ارز مظنه |
| دلار کانادا (CAD) | ۹٫۱٪ | USDCAD | ارز مبنا |
| کرون سوئد (SEK) | ۴٫۲٪ | USDSEK | ارز مبنا |
| فرانک سوئیس (CHF) | ۳٫۶٪ | USDCHF | ارز مبنا |
| مجموع | ۱۰۰٪ |
جدول یک نکتهٔ ساختاری را آشکار میکند: یورو بهتنهایی از مجموع پنج ارز دیگر سنگینتر است. کرون و فرانک، با کمترین وزنها، روی عدد نهایی اثر اندکی دارند. پس اگر EURUSD و USDCHF به یک نسبت جابهجا شوند، اثر اولی بر شاخص بسیار بیشتر از دومی است.
شاخص دلار چگونه محاسبه میشود و چرا یورو غالب است؟
شاخص دلار با میانگین هندسی موزون (weighted geometric mean) محاسبه میشود. نرخ شش جفتارز، هر کدام به توان وزن خودش، در هم ضرب میشوند و حاصل در یک ضریب ثابت ضرب میشود. در میانگین هندسی بهجای جمعکردن، ضرب میکنید؛ در نتیجه تغییر هر جفت به شکل نسبی وارد شاخص میشود، نه به شکل واحد قیمت. منابع ثانویه فرمول را اینطور نقل میکنند:
فرمول USDX
USDX = 50.14348112 × EURUSD^(-0.576) × USDJPY^(0.136) × GBPUSD^(-0.119) × USDCAD^(0.091) × USDSEK^(0.042) × USDCHF^(0.036)
نماها همان وزنهای سبدند و علامتشان از جایگاه دلار در هر جفت میآید. در USDJPY، USDCAD، USDSEK و USDCHF دلار ارز مبناست؛ وقتی این نرخها بالا بروند، دلار قویتر شده و نمای مثبت شاخص را بالا میبرد. در EURUSD و GBPUSD دلار ارز مظنه است؛ بالا رفتن این نرخها یعنی ضعف دلار، و نمای منفی همین ضعف را به افت شاخص تبدیل میکند. قیاس سادهاش فاکتور خریدی است که یک قلم آن بیش از نیمی از مبلغ را میسازد. اگر قیمت همان قلم تغییر کند، جمع فاکتور بسیار بیشتر از وقتی تکان میخورد که قیمت قلمی کوچک به همان نسبت عوض شود. یورو در سبد شاخص دلار همان قلم بزرگ است. غلبهٔ یورو از وزن ثابت آن در تعریف سبد میآید، نه از حجم معاملات روزانه. این وزن زمینهای تاریخی هم دارد: در ابتدای ۱۹۹۹ چند ارز اروپایی سبد در یورو ادغام شدند و یورو جای همهشان را در سبد گرفت. برای مقایسه، طبق دادهٔ BIS گردش روزانهٔ بازار خارج از بورس (OTC) ارز در آوریل ۲۰۲۲ حدود ۷٫۵ تریلیون دلار بود و یورو در یک سمت حدود ۳۱٪ معاملات قرار داشت. وزن یورو در شاخص بسیار بیشتر از سهم آن در معاملات جهانی ارز است؛ این دو عدد دو چیز متفاوت را میسنجند و یکی از دیگری به دست نمیآید. [S2]
مهم
ضریب ثابت را با مقدار شاخص یکی نگیرید
ضریب ثابت فرمول با بازار جابهجا نمیشود. آنچه شاخص را تکان میدهد فقط نرخ شش جفتارز است، و نماها تا وقتی ترکیب سبد عوض نشود ثابت میمانند.
آیا خود شاخص دلار قابل معامله است؟
نه؛ خود شاخص دلار را نمیتوان مستقیم خرید یا فروخت، چون عددی است که از شش نرخ ارز محاسبه میشود. برای قرار گرفتن در معرض حرکت آن سه راه هست: قرارداد آتی شاخص دلار، صندوقهایی که به این شاخص وابستهاند، یا معاملهٔ مستقیم ارزهای مؤلفه. هیچکدام از این راهها در اینجا توصیه نمیشود؛ هدف فقط شناخت ساختار است. قرارداد آتی توافقی برای معامله در تاریخی مشخص در آینده با قیمتی است که هنگام بستن قرارداد تعیین میشود. قرارداد آتی شاخص دلار در بورس ICE با نماد DX معامله میشود و مشخصات اصلی آن اینهاست:
- انقضا: قراردادها در چرخهٔ فصلی مارس، ژوئن، سپتامبر و دسامبر منقضی میشوند.
- ساعت معامله: معاملهٔ الکترونیکی از یکشنبه تا جمعه است و بازار یکشنبهشب ساعت ۱۸:۰۰ به وقت شرقی آمریکا باز میشود.
- قیمت تسویه: میانگین موزون حجمی همهٔ معاملات الکترونیکی جلسهٔ پایانی، از ۱۴:۵۹ تا ۱۵:۰۰ به وقت شرقی آمریکا، قیمت تسویه است.
- سقف موقعیت: این قرارداد محدودیت موقعیت ندارد. [S4,S3]
این مشخصات را بورس تعیین میکند و ممکن است بازنگری شوند؛ پیش از هر تصمیمی باید نسخهٔ جاری مشخصات قرارداد را دید. برای پیگیری موقعیت گروههای مختلف معاملهگران در این قرارداد، گزارش COT کمیسیون معاملات آتی کالای آمریکا (CFTC) مرجع رسمی است. این گزارش هفتگی است، معمولاً جمعه ساعت ۱۵:۳۰ به وقت شرقی آمریکا منتشر میشود و بر دادههای سهشنبهٔ همان هفته تکیه دارد. پس تصویری که میدهد همیشه چند روز از بازار عقبتر است. [S4,S3]
یک واحد حرکت شاخص چقدر ارزش قرارداد آتی را تغییر میدهد؟
هر یک واحد حرکت شاخص، ارزش یک قرارداد آتی را ۱٬۰۰۰ دلار تغییر میدهد، چون ارزش هر قرارداد ۱٬۰۰۰ دلار ضرب در مقدار شاخص است. کوچکترین گام تغییر قیمت را تیک (tick) میگویند؛ در این قرارداد هر تیک ۰٫۰۰۵ واحد شاخص است و ۵ دلار ارزش دارد. فرض کنید شاخص در یک بازه ۱٫۰۰۰ واحد جابهجا شود؛ جهت حرکت در این حساب فرقی نمیکند. محاسبه برای یک قرارداد گامبهگام اینطور پیش میرود: [S4]
مثال آموزشی بدون قیمت بازار؛ حرکت فرضی ۱٫۰۰۰ واحد برای یک قرارداد
| گام | محاسبه | نتیجه |
|---|---|---|
| ارزش هر قرارداد | ۱٬۰۰۰ دلار × مقدار شاخص | وابسته به مقدار شاخص |
| ارزش هر تیک | ۰٫۰۰۵ واحد شاخص | ۵ دلار |
| شمار تیک در حرکت فرضی | ۱٫۰۰۰ ÷ ۰٫۰۰۵ | ۲۰۰ تیک |
| تغییر ارزش قرارداد | ۲۰۰ × ۵ دلار | ۱٬۰۰۰ دلار |
| کنترل با ضریب قرارداد | ۱٬۰۰۰ دلار × ۱٫۰۰۰ | ۱٬۰۰۰ دلار |
دو مسیر حساب به یک عدد میرسند و همین نشان میدهد ضریب قرارداد و ارزش تیک با هم سازگارند. این ۱٬۰۰۰ دلار در هر دو جهت به یک اندازه اعمال میشود؛ اگر حرکت خلاف موقعیت باشد، همین مبلغ زیان است و شمار قراردادها آن را چند برابر میکند. [S4]
اوج ۱۹۸۵ و کف ۲۰۰۸ چه چیزی را نشان میدهد؟
اوج و کف تاریخی نشان میدهند شاخص دلار تا کجا از مبنای ۱۰۰ فاصله گرفته است. بالاترین مقدار ثبتشده ۱۶۴٫۷۲۰ در ۲۵ فوریهٔ ۱۹۸۵ و پایینترین مقدار ۷۰٫۶۹۸ در مارس ۲۰۰۸ است (صفحهٔ نماد TVC:DXY در تریدینگویو). اگر این دو عدد را با مبنا بسنجید، اوج ۱۹۸۵ به اندازهٔ ۶۴٫۷۲۰ واحد بالاتر از نقطهٔ شروع ۱۹۷۳ است و کف ۲۰۰۸ به اندازهٔ ۲۹٫۳۰۲ واحد پایینتر از آن. به زبان ساده، دلار هم دورهای بسیار قویتر از مبنا داشته و هم دورهای بسیار ضعیفتر؛ البته اوج ۱۹۸۵ با ترکیب سبد پیش از یورو ثبت شده و کف ۲۰۰۸ با سبد پس از تغییر ۱۹۹۹. این دو نقطه فقط بیشینه و کمینهایاند که در سابقهٔ شاخص ثبت شده است. هیچکدام سقف یا کف قطعی نیست و از آنها نمیشود جهت حرکت بعدی شاخص را نتیجه گرفت. ارزششان در این است که دامنهٔ واقعی نوسان شاخص را در برابر مبنای ۱۰۰ نشان میدهند. [S1]
شاخص دلار چه رابطهای با جفتارزها، طلا و کریپتو دارد؟
رابطهٔ شاخص دلار با جفتارزهای سبد از خود فرمول میآید و سازوکاری است؛ رابطهاش با طلا و کریپتو آماری است و ثابت نمیماند. در میان جفتارزها، EURUSD با بزرگترین وزن و نمای منفی بیشترین اثر را دارد و بالا رفتنش شاخص را پایین میکشد، مگر آنکه جفتهای دیگر در جهت مخالف حرکت کنند. USDJPY با نمای مثبت همجهت با شاخص است، ولی اثرش کوچکتر است. این رابطه وقتی گمراهکننده میشود که حرکت یک جفت از ارز طرف مقابل بیاید. برای نمونه، اگر ین به دلیلی داخلی ضعیف شود، USDJPY و شاخص بالا میروند، بیآنکه دلار در برابر یورو قویتر شده باشد. سنجش آماری این همحرکتیها موضوع همبستگی جفتارزها است. دربارهٔ بازار طلا و بیتکوین، باور رایج رابطهای معکوس با دلار است: دلار قویتر، طلا یا بیتکوین ضعیفتر. این رابطه بخشی از فرمول شاخص نیست. قدرت و حتی جهت آن در دورههای مختلف فرق میکند و عدد همبستگی واحدی وجود ندارد که برای همهٔ دورهها معتبر بماند. یکی از عوامل شکستن این رابطه در ساختار خود شاخص است: چون سنگینترین وزن سبد از آن یوروست، شاخص ممکن است بیشتر با حرکت یورو جابهجا شود، بیآنکه ارزش دلار در برابر ارزهای بیرون از سبد به همان اندازه تغییر کرده باشد.
هشدار
شاخص دلار سیگنال معامله نیست
اگر فقط بر پایهٔ حرکت شاخص دلار در طلا، بیتکوین یا یک جفتارز موقعیت بگیرید، فرض کردهاید رابطهای ثابت برقرار است که هیچ تضمینی برای ماندنش نیست. در معاملات اهرمی ممکن است بخشی از سرمایه یا همهٔ آن را از دست بدهید.
سه برداشت نادرست درباره شاخص دلار
هر سه برداشت نادرست رایج از این میآیند که شاخص را با چیز دیگری یکی میگیرند:
- یکیگرفتن شاخص با قیمت دلار یا تتر: شاخص دلار ارزش دلار را در برابر شش ارز بزرگ میسنجد. این عدد نرخ دلار در بازار داخلی یک کشور یا قیمت استیبلکوینی مثل USDT را نشان نمیدهد.
- فرض پوشش همهٔ شرکای تجاری آمریکا: سبد فقط همان شش ارز را دارد، پس ارز بسیاری از کشورهایی که با آمریکا داد و ستد گسترده دارند در محاسبه حضور ندارد.
- خریدنی دانستن شاخص مثل یک سهم: شاخص دارایی نیست که بشود در حساب نگه داشت؛ آنچه معامله میشود قرارداد آتی DX یا صندوقهای وابسته به شاخص است.
وجه مشترک هر سه این است که عدد شاخص را چیزی گستردهتر یا ملموستر از تعریفش فرض میکنند.
محدودیتهای شاخص دلار کداماند؟
مهمترین محدودیت شاخص دلار سبد ثابت آن است. طبق منابع ثانویه، ترکیب سبد تا سال ۲۰۲۶ فقط یک بار تغییر کرده است: در ابتدای ۱۹۹۹، وقتی چند ارز اروپایی در یورو ادغام شدند. منتقدان میگویند این سبد بهروز نیست. چین، مکزیک، کرهٔ جنوبی و برزیل از شرکای تجاری بزرگ آمریکا هستند ولی ارزشان در شاخص نیست، در حالی که کرون سوئد و فرانک سوئیس ماندهاند. دادههای BIS همین شکاف را از زاویهٔ بازار ارز نشان میدهد. در آوریل ۲۰۲۲، ین و پوند بهترتیب در یک سمت حدود ۱۷٪ و ۱۳٪ معاملات ارز بودند و هر دو در سبد هستند. رنمینبی اما با ۷٪ به رتبهٔ پنجم رسید و جایی در سبد ندارد. محدودیت دیگر به خود دادهها برمیگردد. اوج و کف تاریخی در سریهای مختلف اندکی متفاوت ثبت شدهاند، چون برخی سریها قیمت درونروز و برخی قیمت پایانی را مبنا میگیرند. برای مقایسهٔ بلندمدت باید یک سری داده را ثابت نگه داشت. حاصل این محدودیتها روشن است: شاخص دلار قدرت دلار را در برابر یک سبد قدیمی و اروپامحور میسنجد، نه در برابر همهٔ ارزهای جهان. خواندن درست این عدد با دانستن همین مرز شروع میشود. [S1,S2]
هرچه اینجا میخوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.
مرجع و تمرین مرتبط
الگو، ستاپ و واژهٔ مرتبط
پرسشهای پرتکرار
وقتی شاخص دلار بالا میرود یعنی چه؟
دلار ایندکس چیست و چگونه محاسبه میشود؟
نماد DXY در تریدینگویو چیست؟
واژههای این مقاله
منابع
این مقاله با کمکِ ابزارهای هوش مصنوعی تهیه شده است. سیاست تحریریه
دیدگاه خود را ارسال کن
ارسال دیدگاهمطالب مرتبط
ارسال دیدگاه
دیدگاهها پیش از انتشار بررسی میشوند. به پرسشهای معاملاتی پاسخ نمیدهیم و سیگنال نمیدهیم.
دیدگاهها (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باش.