سید فریز چیست؟ عبارت بازیابی کیف پول ارز دیجیتال
خیلیها کلمات بازیابی کیف پول را مثل رمز ایمیل میبینند: اگر گم شد، پشتیبانی رمز تازه میدهد. این برداشت طبیعی است، چون بیشتر حسابهای آنلاین همینطور کار میکنند. اما سید فریز رمز یک حساب نیست؛ ریشهٔ همهٔ کلیدهای کیف پول است و اگر گم شود، رمز تازهای جایش را نمیگیرد. این مقاله نشان میدهد این کلمات از کجا میآیند، چه چیزی را باز میکنند و چطور باید نگهشان داشت.
این مقاله برای کسی است که تازه کیف پول ارز دیجیتال ساخته است. بعد از آن به صفحهٔ تفاوت کیف پول سرد و گرم بروید.
در یک نگاه
- سید فریز بذر کیف پول است، نه یک کلید جدا.
- ۱۲ کلمه از ۱۲۸ بیت و ۲۴ کلمه از ۲۵۶ بیت میآید.
- هیچ سرویس یا پشتیبانی معتبری این کلمات را نمیخواهد.
- گمشدن یا فاششدن آنها یعنی از دست رفتن دسترسی یا دارایی.
- گذرواژهٔ اختیاری (passphrase) لایهای جدا از خود کلمات است.
سید فریز چیست و چه چیزی را کنترل میکند؟
سید فریز (Seed Phrase) یا عبارت بازیابی، فهرستی از کلمات، در رایجترین حالت ۱۲ یا ۲۴ کلمه، است که بذر کیف پول از آن ساخته میشود. همین بذر همهٔ کلیدها و آدرسها را مشتق میکند. پس هر کس این کلمات را، همراه گذرواژهٔ اختیاری اگر گذاشته شده، داشته باشد، به دارایی شما دسترسی دارد و بدون آنها بازیابی ممکن نیست.
سید فریز کلید یک قفل نیست؛ قالب همهٔ کلیدهاست. کلیدسازی را در نظر بگیرید که قالب مادر همهٔ درهای مغازه و انبار شما را نگه داشته است. او از همین قالب برای هر در کلید جداگانهای میسازد و هر وقت بخواهد، میتواند همهٔ آن کلیدها را دوباره بسازد. بذر کیف پول همین نقش را دارد. در کیف پول سلسلهمراتبی (HD Wallet)، یک بذر ریشه (Root Seed) زنجیرهای از کلیدهای فرزند میسازد. به گفتهٔ راهنمای توسعهدهندگان بیتکوین، این بذر تنها دادهای است که برای ساختن دوبارهٔ همهٔ کلیدها باید از آن پشتیبان بگیرید.
نتیجهٔ عملی این ساختار ساده است. در کیف پولهای قطعی مدرن، یعنی کیف پولهایی که همهٔ کلیدها را با قاعدهای ثابت از یک بذر میسازند، یک نسخهٔ پشتیبان از عبارت بازیابی، همراه گذرواژهٔ اختیاری اگر گذاشته شده باشد، برای بازگرداندن همهٔ آدرسهای گذشته و آینده کافی است. این نکته را Bitcoin.org در راهنمای امنیت کیف پول آورده است. کیف پولها اغلب هنگام ساخت، یک سید فریز به شما میدهند که باید آن را در جای امنی بنویسید؛ به گفتهٔ Ethereum.org، این تنها راه بازیابی کیف پول است. در راهنمای پشتیبانی MetaMask هم از این عبارت با عنوان شاهکلید (Master Key) کیف پول یاد شده است.
این مفهوم به لایهٔ کیف پول و پروتکل تعلق دارد. نام کاربری و رمز حساب در یک صرافی چیز دیگری است و نباید با سید فریز یکی گرفته شود. اگر تازه با ارز دیجیتال آشنا شدهاید، تفاوت نگهداری آنلاین و آفلاین کلیدها را در مقالهٔ کیف پول سرد و گرم ببینید.
نکته
چند نام برای یک مفهوم
سید فریز، عبارت بازیابی و کلمات بازیابی به یک چیز اشاره دارند. راهنمای پشتیبانی MetaMask از آن با نام Secret Recovery Phrase یاد میکند. نام هرچه باشد، کارکرد یکی است: همین کلمات بذر کیف پول را میسازند.
سید فریز چطور به کلیدها و آدرسها تبدیل میشود؟
کیف پول یک عدد تصادفی میسازد، آن را به کلمه ترجمه میکند، از کلمات بذر میسازد و از بذر، کلیدها را. استاندارد BIP39 روش ساخت یک بذر ۵۱۲ بیتی از جملهای از کلمات رایج زبان طبیعی را تعریف میکند. این استاندارد در مستندات توسعهٔ بیت کوین آمده است. گامها به این ترتیباند:
- ساخت عدد تصادفی: کیف پول یک عدد تصادفی، معمولاً ۱۲۸ یا ۲۵۶ بیتی، میسازد. به این عدد آنتروپی (Entropy) میگویند؛ یعنی همان مایهٔ تصادفی که بقیهٔ کار روی آن بنا میشود.
- افزودن بیتهای وارسی: چند بیت وارسی (Checksum) به انتهای آنتروپی اضافه میشود. تعداد این بیتها برابر طول آنتروپی به بیت، تقسیم بر ۳۲ است.
- تقسیم به گروههای ۱۱ بیتی: رشتهٔ حاصل به گروههای ۱۱ بیتی شکسته میشود. هر گروه عددی از ۰ تا ۲۰۴۷ است.
- انتخاب کلمه: هر عدد، شمارهٔ یک کلمه در فهرستی ۲۰۴۸تایی است. تعداد کلمات از فرمول MS = (ENT + CS) / 11 به دست میآید.
- ساخت بذر: کلمات همراه گذرواژهٔ اختیاری وارد تابع PBKDF2 میشوند. این تابع ورودی را ۲۰۴۸ دور با HMAC-SHA512 درهم میکند و بذر ۵۱۲ بیتی را میسازد.
- ساخت کلیدها و آدرسها: بذر ریشه در ساختار سلسلهمراتبی، کلیدهای فرزند را میسازد و آدرسهای کیف پول از همین کلیدها به دست میآیند.
گام چهارم را میشود با صف نوبتدهی مقایسه کرد. هر شماره فقط به یک نفر میرسد و هر نفر فقط یک شماره دارد. فهرست کلمات هم همینطور است: هر عدد ۱۱ بیتی دقیقاً به یک کلمه اشاره میکند. پس کلمات، تزئین یک رمز نیستند؛ ترجمهٔ خوانای همان عدد تصادفیاند.
ویژگی مهم این زنجیره، ثابتبودن آن است. همان کلمات با همان گذرواژه همیشه همان بذر را میدهند. به همین دلیل وقتی کلمات را در دستگاه دیگری و در کیف پولی با همان استاندارد و همان روش ساخت کلیدها وارد کنید، همان کلیدها و همان آدرسها دوباره ساخته میشوند. خود دارایی روی بلاکچین ثبت است و دستگاه شما فقط ابزار ساختن و بهکاربردن کلیدهاست.
مسیر سید فریز از عدد تصادفی تا کلمات، بذر و آدرسها
تفاوت ۱۲ و ۲۴ کلمه و نقش گذرواژه اختیاری چیست؟
تفاوت ۱۲ و ۲۴ کلمه در اندازهٔ عدد تصادفی اولیه است. گذرواژهٔ اختیاری هم لایهای جداگانه است که روی همان کلمات مینشیند و بذر را تغییر میدهد.
۱۲ کلمه در برابر ۲۴ کلمه
طبق BIP39، آنتروپی ۱۲۸ بیتی به ۱۲ کلمه و آنتروپی ۲۵۶ بیتی به ۲۴ کلمه میرسد. این حساب را با فرمول همان استاندارد میشود بررسی کرد. برای ۱۲۸ بیت، بیتهای وارسی ۱۲۸ تقسیم بر ۳۲، یعنی ۴ بیت است. جمع ۱۳۲ بیت تقسیم بر ۱۱ میشود ۱۲ کلمه. برای ۲۵۶ بیت، بیتهای وارسی ۸ بیت است و ۲۶۴ تقسیم بر ۱۱ میشود ۲۴ کلمه.
هر دو طول از یک فهرست ۲۰۴۸ کلمهای و یک تابع ساخت بذر استفاده میکنند.
| ویژگی | ۱۲ کلمه | ۲۴ کلمه |
|---|---|---|
| آنتروپی اولیه | ۱۲۸ بیت | ۲۵۶ بیت |
| بیتهای وارسی | ۴ بیت | ۸ بیت |
| کل بیتها | ۱۳۲ بیت | ۲۶۴ بیت |
| بذر خروجی | ۵۱۲ بیت | ۵۱۲ بیت |
ردیف آخر جدول نکتهٔ مهمی دارد. بذر نهایی در هر دو حالت ۵۱۲ بیت است. آنچه فرق میکند، مقدار تصادفیبودن ورودی است. عبارت ۲۴ کلمهای آنتروپی بیشتری دارد و عبارت ۱۲ کلمهای کوتاهتر است و نوشتنش آسانتر. هر طولی که کیف پول به شما بدهد، نگهداری درست همان کلمات از طولشان مهمتر است.
گذرواژهٔ اختیاری (passphrase) چه نقشی دارد؟
طبق BIP39 میتوانید جملهٔ کلمات را با یک گذرواژهٔ اختیاری (Passphrase) محافظت کنید. اگر گذرواژهای نگذارید، یک رشتهٔ خالی جای آن را میگیرد. در تابع ساخت بذر، نمک (Salt) از کلمهٔ mnemonic بهعلاوهٔ گذرواژه ساخته میشود. نمک یعنی ورودی اضافهای که خروجی تابع را عوض میکند. پس همان کلمات با گذرواژهای دیگر، بذر دیگری و در نتیجه کلیدهای دیگری میسازند.
گذرواژه بخشی از خود سید فریز نیست و جدا نگه داشته میشود. اگر کیف پولی را با گذرواژه ساختهاید، برای بازیابی هم کلمات لازم است و هم همان گذرواژه. فراموشکردن گذرواژه همان پیامد گمشدن کلمات را دارد، چون بدون آن به همان بذر نمیرسید.
یک مثال ساختاری: آنتروپی صفر چه عبارتی میسازد؟
فرض کنید آنتروپی ۱۲۸ بیتی، بهجای یک عدد تصادفی، تماماً صفر باشد. در نمایش شانزدهشانزدهی (Hexadecimal)، که هر نویسه چهار بیت را نشان میدهد، این آنتروپی به شکل 00000000000000000000000000000000 نوشته میشود. حالا همان گامهای BIP39 را روی آن اجرا میکنیم.
بیتهای وارسی ۱۲۸ تقسیم بر ۳۲، یعنی ۴ بیت است. جمع کل ۱۳۲ بیت است و به ۱۲ گروه ۱۱ بیتی تقسیم میشود. ۱۱ گروه اول کاملاً از صفرهای آنتروپی ساخته میشوند، چون ۱۱ ضرب در ۱۱ میشود ۱۲۱ بیت. عدد هر کدام از این گروهها ۰ است و به نخستین کلمهٔ فهرست انگلیسی BIP39 اشاره میکند. گروه دوازدهم ۷ بیت باقیماندهٔ آنتروپی و ۴ بیت وارسی را در خود دارد.
نتیجه در نمونهٔ آزمون شناختهشدهٔ BIP39 این عبارت ۱۲ کلمهای است: abandon abandon abandon abandon abandon abandon abandon abandon abandon abandon abandon about. یازده بار abandon همان گروههای صفر است. کلمهٔ آخر about است، نه abandon؛ پس بیتهای وارسی صفر نیستند و همین چهار بیت کلمهٔ پایانی را عوض کردهاند.
این مثال دو چیز را روشن میکند. اول، کلمات انتخاب سلیقهای کیف پول نیستند و از یک عدد مشخص به دست میآیند. دوم، امنیت سید فریز از تصادفیبودن آن عدد میآید، نه از ظاهر کلمات.
هشدار
این عبارت را هرگز برای کیف پول واقعی به کار نبرید
این عبارت یک نمونهٔ آزمون عمومی است و فقط برای نمایش ساختار آمده است. آنتروپی آن تصادفی نیست و متنش در دسترس همه است؛ پس کلیدهای هر کیف پولی که با آن ساخته شود، عملاً در اختیار همه است. اگر دارایی به چنین کیف پولی بفرستید، ممکن است همهٔ آن را از دست بدهید.
چرا سید فریز را نباید به کسی داد و چطور باید نگهش داشت؟
هر کس این کلمات را، همراه گذرواژهٔ اختیاری اگر گذاشتهاید، داشته باشد، میتواند همان کلیدها را بسازد و دارایی را جابهجا کند. نگهداری امن یعنی نوشتن کلمات روی کاغذ، ذخیرهنکردنشان روی کامپیوتر و گوشی و ندادن آنها به هیچ شخص، پشتیبان یا وبسایتی.
چرا هیچکس نباید آن را ببیند؟
به گفتهٔ Ethereum.org، هیچ سرویس، پشتیبان یا وبسایت معتبری عبارت بازیابی یا کلید خصوصی را از شما نمیخواهد. پس اگر شخص، پشتیبان یا وبسایتی این کلمات را از شما بخواهد، خود این درخواست نشانهٔ کلاهبرداری است. صفحهٔ بازیابی خود کیف پول، که خودتان برای بازیابی باز میکنید، از این قاعده جداست. راهنمای MetaMask هم میگوید این عبارت را هرگز نباید با کسی به اشتراک گذاشت.
مغازهداری را تصور کنید که قالب کلید مغازهاش را به رهگذری میدهد که خودش را مأمور رسمی معرفی کرده است. مهم نیست آن فرد چقدر رسمی به نظر برسد؛ با آن قالب هر شب میشود در را باز کرد. سید فریز هم همینطور است و اعتماد به ظاهر درخواستکننده چیزی را عوض نمیکند.
یکی از الگوهای فیشینگ همین درخواست است؛ فیشینگ یعنی سایت جعلیای که شبیه سرویس واقعی ساخته شده است. به گفتهٔ Ethereum.org، سایتهای جعلی ممکن است از شما بخواهند سید فریز را وارد کنید، رمز عبور را بازنشانی کنید یا اتر بفرستید.
ذخیرهٔ امن چگونه است؟
بیشتر این قاعدهها از راهنماهای کیف پول و امنیت Ethereum.org میآیند:
- کلمات را روی کاغذ بنویسید و در جای امنی نگه دارید؛ Ethereum.org همین را توصیه میکند.
- عبارت را روی کامپیوتر ذخیره نکنید، حتی در یک فایل متنی ساده.
- از کلمات اسکرینشات نگیرید، چون تصویر ممکن است با سرویس ابری گوشی همگام شود.
- کلمات را با هیچ شخص، پشتیبان یا وبسایتی به اشتراک نگذارید.
- اگر گذرواژهٔ اختیاری گذاشتهاید، آن را جدا از کلمات و با همان دقت نگه دارید.
این قاعدهها به نوع کیف پول بستگی ندارند. هر کیف پولی که با سید فریز کار میکند، همین نقطهٔ حساس را دارد.
اگر سید فریز گم یا فاش شود چه میشود؟
گمشدن و فاششدن دو پیامد متفاوت دارند و هر دو جدیاند. سید فریز تنها راه بازیابی کیف پول است؛ پس اگر دستگاه یا نرمافزار کیف پول از دست برود و کلمات هم نباشند، چیزی برای بازگرداندن دسترسی نمیماند. اگر هم کلمات فاش شوند، کسی که آنها را (و گذرواژهٔ اختیاری را، اگر گذاشته باشید) دارد، همان کلیدهای شما را میسازد. در این حالت ممکن است بخشی یا همهٔ دارایی خود را از دست بدهید.
این وضعیت با حسابهای آنلاین معمولی فرق دارد. در یک فروشگاه اینترنتی، اگر رمز را فراموش کنید، لینک بازنشانی به ایمیلتان میآید. در کیف پولی که کلمات بازیابیاش دست خود شماست، چنین راهی وجود ندارد. به گفتهٔ راهنمای MetaMask، تیم پشتیبانی این کیف پول راهی برای بازیابی عبارت شما ندارد.
یک محدودیت دیگر هم هست. به گفتهٔ Bitcoin.org، اگر پشتیبان شما فقط کلیدهایی را پوشش دهد که در لحظهٔ پشتیبانگیری دیده میشوند، ممکن است نتوانید همهٔ دارایی را بازیابی کنید. عبارت بازیابی این مشکل را ندارد، چون آدرسهای بعدی هم از همان بذر ساخته میشوند. به همین دلیل نسخهٔ پشتیبان سید فریز از فهرست تکتک کلیدها کاملتر است.
مهم
هیچ پشتیبان معتبری کلمات را نمیخواهد
به گفتهٔ Ethereum.org، هیچ سرویس یا پشتیبان معتبری این کلمات را از شما نمیخواهد و راهنمای MetaMask هم میگوید تیم پشتیبانیاش راهی برای بازگرداندن آنها ندارد. پیامی که وعدهٔ بازیابی سید فریز میدهد و کلمات یا بخشی از آنها را میخواهد، همان الگوی کلاهبرداری است.
اشتباههای رایج درباره سید فریز
یک خلط رایج، یکیگرفتن سید فریز با کلید خصوصی است. کلید خصوصی یک کلید است که دسترسی به یک آدرس را ممکن میکند. سید فریز یک سطح بالاتر است: بذر ریشه از آن ساخته میشود و این بذر، زنجیرهٔ کلیدهای فرزند را میسازد. اگر به قیاس کلیدساز برگردیم، کلید خصوصی یکی از کلیدهای دستهکلید است و سید فریز قالبی است که همهٔ آنها را میسازد. پس فاششدن سید فریز، همراه گذرواژهاش اگر گذاشته شده باشد، یعنی فاششدن همهٔ کلیدهایی که از آن به دست میآیند.
اشتباه دوم، امندانستن نسخهٔ دیجیتال است. یادداشت در گوشی یا فایل روی کامپیوتر راحت است، ولی Ethereum.org صریحاً توصیه میکند عبارت روی کامپیوتر ذخیره نشود. اسکرینشات هم ممکن است با یک سرویس ابری همگام شود و نسخهای از کلمات بیرون از دستگاه شما بماند.
اشتباه سوم، اعتماد به صفحهای است که کلمات را میخواهد. بهانه ممکن است تأیید کیف پول، همگامسازی یا رفع یک مشکل فنی باشد و ظاهر صفحه هم با سرویس واقعی یکی باشد. Ethereum.org هشدار میدهد که سایتهای جعلی ممکن است واردکردن سید فریز را از شما بخواهند.
اشتباه چهارم، تکیه بر طول عبارت بهجای نگهداری درست است. عبارت ۲۴ کلمهای آنتروپی بیشتری دارد، اما اگر همان کلمات در یک عکس یا فایل بمانند، این برتری کمکی نمیکند. امنیت هر سید فریز به جایی بستگی دارد که کلمات در آن نوشته و نگه داشته میشوند.
هرچه اینجا میخوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.
مرجع و تمرین مرتبط
الگو، ستاپ و واژهٔ مرتبط
پرسشهای پرتکرار
عبارت بازیابی کیف پول چیست؟
سید فریز را کجا نگه دارم؟
اگر سید فریز را گم کنم چه میشود؟
تفاوت سید فریز و کلید خصوصی چیست؟
آیا باید سید فریز را به پشتیبانی بدهم؟
واژههای این مقاله
منابع
این مقاله با کمکِ ابزارهای هوش مصنوعی تهیه شده است. سیاست تحریریه
دیدگاه خود را ارسال کن
ارسال دیدگاهمطالب مرتبط
ارسال دیدگاه
دیدگاهها پیش از انتشار بررسی میشوند. به پرسشهای معاملاتی پاسخ نمیدهیم و سیگنال نمیدهیم.
دیدگاهها (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باش.