ترید چیست؟ تعریف ترید و تریدر از نگاه مقررات
سادهترین تعریف ترید خرید و فروش دارایی برای سود از تغییر قیمت است. پشت همین تعریف ساده چند پرسش جدی هست: طرف مقابل معاملهٔ شما کیست، مقررات تریدر را چگونه از مشتری معمولی جدا میکند، آمار زیان واقعاً چه میگوید و برای کاربر ایرانی کدام قاعده اعمال میشود. این مقاله به هرکدام با سند مشخص و تاریخدار پاسخ میدهد.
این مقاله برای کسی است که میخواهد پیش از هر آموزش عملی بداند ترید دقیقاً چیست. بعد از آن به مقالههای بازارها، سفارش و قوانین ایران بروید.
در یک نگاه
- مقرره ترید را «معامله بر حساب خود» مینامد
- مرز مشتری حرفهای با سه معیار عددی کشیده میشود
- در دو مسیر از چهار مسیر سفارش، طرف مقابل خود یک شرکت است
- آمار زیان منبعدار فقط به قرارداد مابهالتفاوت و ارز فرابورس مربوط است
- قانون ۱۴۰۴ ایران مدت نگهداری را معیار سوداگری کرده است
ترید چیست؟
ترید یعنی خرید و فروش دارایی با هدف سود از تغییر قیمت، نه از نگهداشتن بلندمدت آن. در معنای رایج، تریدر کسی است که این کار را برای حساب خودش انجام میدهد. در مقررات نقلشده از اروپا، بریتانیا و آمریکا «ترید» تعریف مستقل ندارد؛ نقشها تعریف دارند: معامله بر حساب خود، اجرای سفارش برای مشتری و طبقهٔ مشتری خرد یا حرفهای.
در زبان روزمره ترید را «ارزان بخر، گران بفروش» خلاصه میکنند. این خلاصه یک نکتهٔ اصلی را جا میاندازد: سود یا زیان هر ترید از تفاوت قیمت ورود و خروج بهدست میآید، منهای هزینههای اجرا و هزینههای دیگر. پس هزینه بخشی از خود تعریف است، نه جزئیاتی فنی. معاملهگری، تریدینگ و ترید کردن نامهای دیگر همین فعالیتاند.
کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) در پرتال آموزشی Investor.gov شکل فشردهتری از همین فعالیت را تعریف میکند. طبق این تعریف، معاملهٔ روزانه یعنی خرید و فروش فعال اوراق بهادار در همان روز برای بهرهبردن از تغییرات کوتاهمدت قیمت. همان صفحه یادآوری میکند که این کار پایش دقیقهبهدقیقه و تصمیمگیری در محیطی پرشتاب میخواهد.
هر بخش این مقاله خودبسنده نوشته شده و میتوانید از هر جا شروع کنید:
- تریدر کیست و مقررات او را چگونه از مشتری معمولی جدا میکند
- مرز ترید و سرمایهگذاری، و سبکهای ترید
- بازارها، مسیر سفارش و تسویه
- مزایا و معایب، آمار زیان و اهرم
- قاعدهٔ حذفشدهٔ معاملهٔ روزانه در آمریکا
- آنچه برای کاربر ایرانی فرق میکند
- پرسشهایی که پیش از نخستین ترید باید سنجید
تریدر کیست؟
خطای رایج این است که «تریدر» را عنوان شغلی با تعریف مشخص بدانیم. در متون مقرراتی آنچه تعریف دارد نقش و طبقهٔ مشتری است، نه عنوان شغلی. با این حال تعریف کاری روشن است: در معنای رایج، تریدر کسی است که با پول خودش و برای حساب خودش معامله میکند تا از تغییر قیمت سود ببرد.
همین «برای حساب خودش» او را از دو نقش نزدیک جدا میکند. کارگزار در نقش «اجرای سفارش از طرف مشتری» (MiFID II، جزء ۵) سفارش را برای مشتری اجرا میکند، نه برای حساب خودش. پوششدهنده (Hedger) در بازار آتی یا دیگر مشتقهها موقعیتی خلاف موقعیت خود در بازار نقدی میگیرد تا ریسک زیان ناشی از تغییر نامطلوب قیمت را کم کند. هدف پوششدهنده سود از تغییر قیمت نیست و همین او را از تریدر جدا میکند. واژهنامهٔ کمیسیون معاملات آتی کالای آمریکا (CFTC) برای یکی از رایجترین برچسبها هم تعریف رسمی دارد: معاملهگر روزانه کسی است که موقعیت میگیرد و آن را در همان جلسهٔ معاملاتی، پیش از پایان معاملات، خنثی میکند. چنین معاملهگری اغلب امتیاز معامله در بورس دارد.
مقررات بریتانیا مرز «معمولی» و «حرفهای» را سنجشپذیر کرده است. طبق قاعدهٔ COBS 3.4.1R کتاب راهنمای مرجع رفتار مالی بریتانیا (FCA)، مشتری خرد کسی است که نه مشتری حرفهای است و نه طرف مقابل واجد شرایط. قاعدهٔ COBS 3.5.3R برای ارتقا به مشتری حرفهای انتخابی، افزون بر یک آزمون کیفی، دستکم دو مورد از این سه معیار را میخواهد: [S4]
- معامله در اندازهٔ قابل توجه در بازار مربوط، با میانگین ۱۰ بار در هر فصل طی چهار فصل گذشته
- سبد ابزار مالی بیش از ۵۰۰٬۰۰۰ یورو
- دستکم یک سال کار در بخش مالی، در سِمَتی حرفهای که دانش همان معاملات یا خدمات را لازم دارد [S4]
برای ارتقا اینها هم لازم است: درخواست کتبی مشتری، هشدار کتبی شرکت دربارهٔ حمایتهایی که از دست میروند و اقرار کتبی جداگانهٔ مشتری. پس «حرفهای» در زبان مقررات سطح مهارت نیست؛ طبقهای است که حمایت کمتری میگیرد.
تطبیق واژههای رایج ترید با معادل مقرراتی و سند هرکدام
| واژهٔ رایج | معادل مقرراتی | سند |
|---|---|---|
| ترید کردن | معامله بر حساب خود | MiFID II، مادهٔ ۴ بند ۱ جزء ۶ |
| کار کارگزار | اجرای سفارش از طرف مشتری | MiFID II، مادهٔ ۴ بند ۱ جزء ۵ |
| معاملهگر روزانه | خنثیکردن موقعیت در همان جلسه | واژهنامهٔ CFTC |
| تریدر عادی | مشتری خرد | COBS 3.4.1R |
| تریدر حرفهای | مشتری حرفهای انتخابی | COBS 3.5.3R |
بازیگران بازار چه نقشهایی دارند؟
صفحهٔ «بازیگران بازار» در Investor.gov هشت نقش متمایز را برمیشمارد: کارگزار-معاملهگر، نهادهای پایاپای (شرکتهای پایاپای و سپردهگذاری)، مؤسسات رتبهبندی اعتباری، سامانههای معاملاتی جایگزین، مشاوران سرمایهگذاری، بورسهای ثبتشده، سازمانهای خودانتظام مانند FINRA و کارگزاران انتقال. در این فهرست، کارگزار-معاملهگر نقشی است که بابت انجام معامله میان خریدار و فروشنده کارمزد میگیرد. «سرمایهگذار خرد» در این صفحه تعریف مستقلی ندارد. از نگاه ساختار بازار، تریدر خرد یک نقش نهادی نیست؛ مشتریِ همین نقشهاست.
مقرره به «ترید» چه میگوید؟
در متنهای مقرراتی اروپا، بریتانیا و آمریکا که این مقاله نقل میکند، واژهٔ «ترید» تعریف مستقل ندارد. نزدیکترین معادل حقوقی «ترید کردن» در اتحادیهٔ اروپا «معامله بر حساب خود» (Dealing on Own Account) است. دستورالعمل ۲۰۱۴/۶۵/EU، معروف به MiFID II، در مادهٔ ۴ بند ۱ جزء ۶ آن را چنین تعریف میکند: معامله با سرمایهٔ خود که به انعقاد معامله در یک یا چند ابزار مالی میانجامد.
سه جزء این جمله بار معنایی دارند. یعنی معاملهگر با پول خودش معامله میکند. «انعقاد معامله» یعنی کار با بسته شدن معامله کامل میشود، نه با تحلیل. «ابزار مالی» هم دامنه را میبندد، چون فهرست ابزارها در بخش C ضمیمهٔ یکم همان دستورالعمل آمده است.
در حقوق اتحادیهٔ اروپا، جزء ۱ همان ماده «شرکت سرمایهگذاری» را با معیار «شغل یا کسبوکار معمول» تعریف میکند: شخص حقوقیای که کارش ارائهٔ خدمات سرمایهگذاری به اشخاص ثالث یا انجام فعالیت سرمایهگذاری بهصورت حرفهای است. پس آنچه تریدر شخصی را از نهاد دارای مجوز جدا میکند، تکرار و حرفهایبودن کار است، نه اندازهٔ سرمایه.
جزء ۱۱ هم مشتری خرد را مشتریای میداند که حرفهای نیست. کسی که مشتری یک شرکت سرمایهگذاری دارای مجوز اتحادیهٔ اروپاست، در همین طبقه میماند و از حمایتهای آن بهره میبرد، مگر اینکه شرایط ارتقا را داشته باشد و خودش کتباً درخواست ارتقا بدهد، آنطور که قاعدهٔ COBS 3.5.3R بریتانیا میخواهد. [S4]
مرز ترید و سرمایهگذاری کجاست؟
دو نفر سهم یک شرکت را میخرند. یکی میخواهد آن را پس از یک حرکت قیمتی بفروشد؛ دیگری میخواهد سالها نگهش دارد و از رشد ارزش شرکت و جریان نقدی آن بهره ببرد. دارایی یکی است، ولی کارشان یکی نیست: اولی ترید میکند و دومی سرمایهگذاری.
دو سنجه این دو را از هم جدا میکند: مدت نگهداری و منبع بازده. ترید از تغییر قیمت سود میخواهد، سرمایهگذاری از جریان نقدی و رشد ارزش دارایی. نگاه تحلیلیشان هم به همین دلیل فرق دارد. تریدر روی رفتار قیمت در بازهٔ کوتاه نگهداری تمرکز میکند؛ سرمایهگذار روی ارزشی که خود دارایی در طول زمان میسازد.
مدت نگهداری یک مزیت مهم دارد: برخلاف نیت، ثبت میشود. قصد هیچکس را نمیشود سنجید، ولی تاریخ خرید و تاریخ فروش در سابقهٔ حساب میماند. قانونگذار ایرانی هم سراغ همین سنجه رفته است. طبق گزارشهای خبری ابلاغ، مجلس قانون مالیات بر سوداگری و سفتهبازی را در جلسهٔ علنی ۸ تیر ۱۴۰۴ تصویب کرد و این قانون با نامهٔ شمارهٔ ۸۰۵۱۹ در ۲۵ مرداد ۱۴۰۴ ابلاغ شد. به گفتهٔ همین گزارشها، قانون نرخ مالیات را بر مبنای مدت نگهداری پلکانی کرده است: هرچه نگهداری کوتاهتر، نرخ بالاتر. داراییهای مشمول در این گزارشها املاک، خودرو، طلا و ارز نام برده شدهاند. [S20]
نکته
نرخ مالیات را از متن رسمی بخوانید
بازنشرهای خبری این قانون دربارهٔ اعداد جدول نرخ همداستان نیستند. پیش از هر تصمیمی که به نرخ وابسته، متن رسمی قانون و آییننامهاش را ببینید، نه خلاصهای از آن. شمول سهام بورس تهران را هم از همان متن رسمی بپرسید.
ترید چند نوع است و سبکها چه فرقی دارند؟
سبکهای ترید را معمولاً با یک معیار دستهبندی میکنند: موقعیت چه مدت باز میماند. چهار سبک رایج، از کوتاهترین تا بلندترین نگهداری، اینها هستند:
- اسکالپ (Scalping): موقعیتهای بسیار کوتاهمدت برای گرفتن حرکتهای کوچک قیمت.
- ترید روزانه (Day Trading): همهٔ موقعیتها پیش از پایان همان جلسهٔ معاملاتی بسته میشوند.
- سوئینگ (Swing Trading): موقعیت از یک جلسه فراتر میرود تا یک موج قیمتی را دنبال کند.
- پوزیشن (Position Trading): بلندترین نگهداری در میان سبکهای ترید، بر پایهٔ روند بزرگتر.
معاملهگر روزانه در واژهنامهٔ CFTC تعریف شده است، ولی مرز زمانی دقیق اسکالپ، سوئینگ و پوزیشن قراردادی و تقریبی است و هر منبع آموزشی آن را کمی متفاوت میکشد. پس هر بازهٔ زمانی دقیقی که برای این سبکها نقل میشود، قاعده نیست.
پوششدهی گاهی در کنار این سبکها فهرست میشود، ولی جای آن اینجا نیست. هدف پوششدهنده کاهش ریسک موقعیتی است که جای دیگری دارد، نه سود از تغییر قیمت.
انتخاب سبک پیامد عملی دارد. هرچه نگهداری کوتاهتر باشد، توجه مداوم به بازار و فشار تصمیمگیری سریع سهم بیشتری پیدا میکند. هشدار Investor.gov دربارهٔ تصمیم احساسی و خطای پرهزینه هم به معاملهٔ روزانه مربوط است.
در چه بازارهایی ترید میکنند؟
ترید فعالیت است و فارکس فقط یکی از بازارهای آن. یکی گرفتن این دو خطای رایجی است، چون ساختار و رژیم حقوقی هر بازار با دیگری فرق دارد. آنچه از یک بازار به بازار دیگر عوض میشود این است که طرف مقابل شما کیست، چه نهادی بر معامله نظارت میکند و برای کاربر ایرانی چه قاعدهای اعمال میشود. در این جدول و ادامهٔ مقاله، «ارز فرابورس» یعنی معاملهٔ ارز خارج از بورس (Over-the-Counter) و با بازار فرابورس ایران یکی نیست.
بازارهای رایج ترید و تفاوت ساختار و قاعدهٔ هرکدام
| بازار | ساختار معامله | نهاد ناظر یا نکتهٔ حقوقی |
|---|---|---|
| سهام جهانی، با نمونهٔ بازار آمریکا | سفارش از راه کارگزار به یکی از چهار مسیر اجرا میرود | در آمریکا کمیسیون بورس و اوراق بهادار و FINRA؛ کارگزار تکلیف بهترین اجرا دارد |
| ارز فرابورس (فارکس خرد) | طرف مقابل خود دلر است، نه بازار | در آمریکا CFTC؛ اطلاعیهٔ ۱۴۰۲ بانک مرکزی ایران معاملات غیرمجاز ارز در فضای مجازی و کارگزاری ارزی بدون مجوز را جرم شمرده و نامی از فارکس یا بروکر خارجی نبرده است |
| قرارداد آتی کالا | بازار مشتقه که پوششدهنده هم در آن موقعیت میگیرد | در آمریکا CFTC |
| قرارداد مابهالتفاوت (طلا، کالا، شاخص، سهام، رمزارز) | معاملهٔ اهرمی روی دارایی پایه | نهادهای ناظر اروپا، بریتانیا و استرالیا برای مشتری خرد سقف اهرم گذاشتهاند |
| رمزارز | معامله در صرافی یا پلتفرم | برای کاربر ایرانی، اطلاعیهٔ اردیبهشت ۱۴۰۰ بانک مرکزی خرید و فروش رمزارز جز استخراج داخلی را مجاز ندانست؛ وضعیت جاری را از خود بانک مرکزی بپرسید |
| بورس و فرابورس ایران | معامله از راه کارگزار | موضوع اطلاعیههای ارزی و رمزارزی بانک مرکزی نیست |
در بازار سهام، بورس، کارگزار و نهاد پایاپای موجودیتهای جدا هستند و هرکدام نقش تعریفشده دارند. در ارز فرابورس این تفکیک لزوماً برقرار نیست. هشدار مشتری CFTC صریح است: معامله در بورس باز انجام نمیشود، طرف مقابل خود دلر است و همان دلر اطلاعات نمایشدادهشده از جمله قیمت را مدیریت میکند. بستن یا خنثی کردن موقعیت هم فقط در قیمت و شرایطی ممکن است که دلر عرضه میکند.
پس پرسش «بهترین بازار برای ترید کدام است» پاسخ واحد ندارد. پرسش دقیقتر این است که در هر بازار، چه کسی قیمت را میسازد و چه کسی آن طرف معامله میایستد. سازوکار بازار ارز و جفتارزها در مقالهٔ فارکس چیست جداگانه باز شده است.
سفارش شما بعد از کلیک کجا میرود؟
روی دکمهٔ خرید میزنید و کمی بعد قیمت پرشده را میبینید. آنچه نمیبینید مسیری است که سفارش طی کرده است. کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا در Investor.gov چهار مقصد ممکن برای سفارش سهام برمیشمارد:
- بورسی که سهم در آن پذیرفته شده است.
- بازارساز (Market Maker)، شرکتی که آمادهٔ خرید یا فروش در قیمتهای اعلامشدهٔ عمومی است و ممکن است بابت جریان سفارش به کارگزار پرداخت کند.
- شبکهٔ ارتباطات الکترونیکی (ECN) که سفارشهای خرید و فروش را در قیمتهای مشخص خودکار تطبیق میدهد.
- پرکردن داخلی (Internalization)، یعنی اجرای سفارش از موجودی خود شرکت؛ در این حالت سود شرکت از اسپرد میان قیمت خرید و فروش بهدست میآید.
در دو مقصد از این چهار (بازارساز و پرکردن داخلی) طرف مقابل خود یک شرکت است؛ در بورس و شبکهٔ ارتباطات الکترونیکی سفارش با سفارش مشارکتکنندهٔ دیگری تطبیق داده میشود. تصویر رایج «بازار جایی است که خریدار و فروشنده به هم میرسند» فقط بخشی از واقعیت را نشان میدهد. پرکردن داخلی هم تخلف پنهان نیست؛ مسیری رسمی و شناختهشده در ادبیات نهاد ناظر است.
همان صفحه یک تعهد را هم کنار این مسیرها میگذارد: کارگزار تکلیف قانونی دارد بهترین اجرای در دسترس را برای سفارش مشتری بجوید و بهصورت دورهای محلهای رقیب را ارزیابی کند. این تکلیف به معنای قیمت بهتر تضمینشده نیست.
بهبود قیمت فرصت است، نه تضمین.
نقل مضمون از Investor.gov، کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا
یک محدودیت مهم هم هست: ترمینال قیمت پرشده را نشان میدهد، نه مسیر را. مسیر سفارش را باید از خود کارگزار پرسید. تفاوت شیوههای اجرای بروکرها در مدلهای اجرای سفارش بروکر و تفاوت دو مسیر رایج در تفاوت ECN و STP باز شده است.
مسیر سفارش از ترمینال تا تسویه: چهار مقصد اجرا و جدا بودن لحظهٔ اجرا از لحظهٔ تسویه
از «معامله شد» تا «مالک شدید»
پرشدن سفارش و انتقال مالکیت دو لحظهٔ جدا هستند. اجرا لحظهٔ تطبیق خریدار و فروشنده است؛ تسویه لحظهای است که مالکیت دارایی و وجه آن واقعاً جابهجا میشود. به فاصلهٔ این دو چرخهٔ تسویه میگویند.
در بازار سهام آمریکا این فاصله از سهشنبه ۲۸ مه ۲۰۲۴ کوتاه شد: از دو روز کاری (T+2) به یک روز کاری (T+1). مبنای این تغییر اصلاح قاعدهٔ ۱۵c۶-۱(a) قانون بورس به دست کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا بود. سازمان تنظیم صنعت مالی آمریکا (FINRA) هم در اطلاعیهٔ فنی ۲۲ مه ۲۰۲۴ تغییرات گزارشدهی معاملات سهام را همراستا با آن اعلام کرد.
برای معاملهگر روزانه که موقعیت را پیش از پایان جلسه میبندد، این فاصله معمولاً به چشم نمیآید. برای کسی که دارایی را نگه میدارد، همین فاصله تعیین میکند از چه لحظهای واقعاً مالک است. کوتاه شدن چرخه این فاصله را کم کرد ولی از بین نبرد؛ «معامله انجام شد» هنوز با «مالکیت منتقل شد» یکی نیست.
مزایا و معایب ترید چیست؟
فهرست مزایا و معایب ترید وقتی مفید است که هر دو ستونش ساختاری باشند، نه وعده یا ترس. آنچه در ادامه میآید ویژگی خود فعالیت است، نه پیشبینی نتیجهٔ آن.
ویژگیهایی که ترید را برای برخی جذاب میکند:
- امکان بهرهبردن از تغییرات کوتاهمدت قیمت، بدون نیاز به نگهداشتن بلندمدت دارایی
- تصمیم با خود معاملهگر است و بر حساب خودش معامله میکند
ویژگیهایی که ریسک آن را میسازند:
- پایش مداوم: Investor.gov معاملهٔ روزانه را کاری توصیف میکند که پایش دقیقهبهدقیقه میخواهد.
- تصمیم احساسی: همان منبع هشدار میدهد که تصمیم احساسی به خطای پرهزینه میانجامد.
- اهرم: معاملهٔ اهرمی میتواند به زیانی بیش از سرمایهٔ اولیه منجر شود و در برخی موارد بهمراتب بیشتر.
- طرف مقابل: در ارز فرابورس، دلر هم طرف معامله است و هم قیمت را مدیریت میکند؛ در صورت ورشکستگی دلر ممکن است وجوه بازنگردد.
- انگیزهٔ فروشنده: طبق هشدار CFTC، فروشندگان و تبلیغکنندگان ممکن است بر مبنای جذب مشتری پورسانت بگیرند، نه بر مبنای عملکرد.
هیچکدام از این دو فهرست دربارهٔ احتمال سود یا زیان شما چیزی نمیگوید. به آن پرسش فقط دادهای پاسخ میدهد که بازار، دوره و سند مشخص دارد. بخش بعد همین دادهها را کنار هم میگذارد.
عدد «۹۰ درصد» از کجا میآید؟
جملهٔ «۹۰ درصد تریدرها ضرر میکنند» در محتوای آموزشی پرمخاطب بدون بازار، دوره یا سند نقل میشود. عدد بیمنبع را نمیشود رد کرد، چون چیزی برای بررسی ندارد. ولی میشود آن را با عددهایی جایگزین کرد که نهادهای ناظر منتشر کردهاند. [S12]
آمار نهادی زیان معاملهگر خرد و اثر محدودیتها، هرکدام با بازار، سند و دورهٔ خودش
| نهاد | بازار | سند و دوره | یافته |
|---|---|---|---|
| ESMA، اتحادیهٔ اروپا | قرارداد مابهالتفاوت | خبر ۲۷ مارس ۲۰۱۸ | ۷۴ تا ۸۹ درصد حسابهای خرد زیانده؛ میانگین زیان هر مشتری ۱٬۶۰۰ تا ۲۹٬۰۰۰ یورو |
| CFTC، آمریکا | ارز فرابورس | اطلاعیهٔ ۸۵۶۶-۲۲؛ سهماههٔ دوم ۲۰۲۱ تا سهماههٔ اول ۲۰۲۲ | حدود دوسوم مشتریان زیانده |
| FCA، بریتانیا | قرارداد مابهالتفاوت | بیانیهٔ PS19/18، ۱ ژوئیهٔ ۲۰۱۹ | صرفهجویی برآوردی ۲۶۷ تا ۴۵۱ میلیون پوند در سال |
| ASIC، استرالیا | قرارداد مابهالتفاوت | اطلاعیهٔ ۲۲-۰۸۲MR، مه ۲۰۲۲ | کاهش ۹۱ درصدی زیان خالص انباشتهٔ حسابهای خرد در شش ماه نخست اجرا |
این چهار عدد را نمیشود با هم جمع کرد یا میانگین گرفت. عدد ESMA دربارهٔ قرارداد مابهالتفاوت است و عدد CFTC دربارهٔ ارز فرابورس؛ این دو محصول یکی نیستند و دورههایشان هم یکی نیست. عدد FCA اصلاً نسبت حساب زیانده نیست؛ برآورد پولی زیانی است که محدودیتها جلویش را میگیرند. عدد ASIC هم اثر یک مداخله را میسنجد، نه وضعیت بازار را. هر کس این چهار را به یک عدد واحد تبدیل کند، همان خطای «۹۰ درصد» را تکرار کرده است. [S12]
دامنهٔ این آمار هم محدود است. همهٔ عددهای منبعدار بالا به قرارداد مابهالتفاوت و ارز فرابورس مربوطاند، نه به ترید بهطور عام. تعمیم آنها به بورس تهران یا خرید و فروش رمزارز خطای روششناختی است.
یک سازوکار بریتانیایی هم به این بحث مربوط است. بیانیهٔ PS19/18 شرکتها را ملزم کرده در هشدار ریسک استاندارد، درصد حسابهای زیاندهِ همان شرکت را درج کنند. یعنی در بریتانیا عدد مربوط به هر شرکت را در هشدار خود آن شرکت میشود دید.
اهرم در ارز فرابورس چگونه از الزام مارجین میآید؟
اهرم را معمولاً تنظیمی معرفی میکنند که معاملهگر روشن یا خاموشش میکند. هشدار مشتری CFTC تصویر دیگری میدهد: در ارز فرابورس آمریکا، الزام مارجین برای جفتارزهای اصلی در حد ۲ درصد است و همین نسبت اهرم بالا ایجاد میکند. پیامدش هم در همان هشدار آمده است: زیان میتواند از سپردهٔ اولیه فراتر برود. CFTC اهرمی را که از حد قانونی فراتر برود، یعنی مارجین کمتر از حداقل ۲ تا ۵ درصد، یکی از نشانههای هشدار کلاهبرداری میداند. [S1,S12,S2,S10,S9,S6,S11,S13,S3]
نهادهای ناظر اروپا، بریتانیا و استرالیا همین سازوکار را هدف گرفتهاند. ESMA در ۲۷ مارس ۲۰۱۸ توافق خود را برای سقف اهرم قرارداد مابهالتفاوت اعلام کرد: ۳۰:۱ برای جفتارز اصلی، ۲۰:۱ برای جفتارز غیراصلی و طلا و شاخص اصلی، ۱۰:۱ برای کالای غیرطلا و شاخص سهام غیراصلی، ۵:۱ برای سهام منفرد و ۲:۱ برای رمزارز. FCA با بیانیهٔ PS19/18 همین بازه را در بریتانیا از ۱ اوت ۲۰۱۹ و بدون تاریخ انقضا اعمال کرد. همین بیانیه بستن اجباری موقعیت را هم در لحظهای الزامی کرد که وجوه مشتری به ۵۰ درصد مارجین لازم برسد. ASIC در مه ۲۰۲۲ دستور مداخلهٔ محصولیاش را تا ۲۳ مه ۲۰۲۷ تمدید کرد؛ این دستور تاریخ انقضا دارد و وضعیت جاریاش را باید از خود نهاد پرسید. [S1,S2,S10,S9,S3,S13,S20,S4,S11,S12,S6]
اثر این محدودیتها سنجیده شده است. طبق اطلاعیهٔ ASIC، در شش ماه نخست اجرا زیان خالص انباشتهٔ حسابهای خرد، با سنجش میانگین فصلی، ۹۱ درصد کم شد. تعداد حسابهای زیانده در هر فصل ۵۱ درصد، بستن اجباری موقعیت ۸۷ درصد و موارد تراز منفی ۸۸ درصد کاهش یافت. بخش بزرگی از زیان خرد تابع ساختار محصول بوده است؛ وقتی بستهٔ محدودیتهای دستور مداخله، از جمله سقف اهرم، اعمال شد، عدد زیان هم عوض شد. [S9]
مهم
این حمایتها مرز جغرافیایی دارند
سقف اهرم، حفاظت از تراز منفی و بستن اجباری موقعیت فقط بر قراردادهایی حاکماند که زیر همین نهادهای ناظر بسته میشوند. قرارداد کاربر با یک موجودیت آفشور از این حمایتها بهره نمیبرد، و نقل این سقفها بهعنوان حمایتی که شامل همه میشود نادرست است.
قاعدهای که در ژوئن ۲۰۲۶ حذف شد
یکی از پرتکرارترین عددهایی که محتوای فارسی دربارهٔ معاملهٔ روزانه نقل میکند، الزام حداقل سرمایهٔ ۲۵ هزار دلاری برای «معاملهگر الگو» (Pattern Day Trader) در قواعد آمریکاست. این قاعده از ۴ ژوئن ۲۰۲۶ از کتاب قواعد FINRA حذف شده است. سازمان تنظیم صنعت مالی آمریکا با اطلاعیهٔ مقرراتی ۲۶-۱۰، هم شمارش معاملات روزانه برای این برچسب و هم الزام حداقل سرمایهٔ ۲۵٬۰۰۰ دلاری را حذف کرد. تاریخ اجرا ۴ ژوئن ۲۰۲۶ بود، ۴۵ روز پس از انتشار اطلاعیه و برای اعضایی که به مهلت نیاز دارند پیادهسازی تدریجی تا ۲۰ اکتبر ۲۰۲۷ پیشبینی شده است. [S1,S12,S20]
جای آن قاعده را سنجهای گرفته که به فعالیت روزانه وابسته نیست و برای هر حساب مارجین محاسبه میشود: «کسری مارجین درونروز». قاعدهٔ ۴۲۱۰ آن را در بندهای (a)(۱۷) تا (a)(۱۹) تعریف میکند. بند (d)(۲) رفع کسری را «در سریعترین زمان ممکن» الزامی میکند. همین بند برای رفع کسری مهلت ۱۵ روز کاری و در صورت تکرار، انسداد ۹۰ روزه پیشبینی کرده است. این تغییر سنجه را از شمارش معاملات به کسری مارجین درونروز منتقل کرد.
هشدار
این تغییر دامنهٔ محدودی دارد
حذف قاعدهٔ معاملهگر الگو فقط بر حسابهای مارجین نزد اعضای FINRA اثر دارد و به حساب بروکر خارجی، حساب رمزارز یا حساب پراپ ربطی ندارد. عدد مقرراتی تاریخ دارد؛ پیش از نقل آن، متن جاری همان قاعده را ببینید، نه مقالهای که دربارهٔ آن نوشته شده.
برای کاربر ایرانی چه فرق میکند؟
برای کاربر ایرانی «ترید» یک واژه است، ولی سه رژیم حقوقی جدا دارد، هرکدام با سند خودش. حکم کلی «ترید در ایران غیرقانونی است» این سه را یکی میکند و نادرستیاش از همین یکیکردن است.
سه رژیم حقوقی ترید برای کاربر ایرانی و سند هرکدام
| رژیم | دامنه | سند و وضعیت |
|---|---|---|
| بورس و فرابورس داخلی | خرید و فروش اوراق بهادار از راه کارگزار | موضوع اطلاعیههای ارزی و رمزارزی بانک مرکزی نیست |
| ارز و رمزارز در داخل | خرید و فروش ارز در فضای مجازی، رمزارز، کارگزاری ارزی | اطلاعیههای بانک مرکزی در ۱۳۹۸، ۱۴۰۰ و ۱۴۰۲ |
| بازار جهانی از داخل ایران | قرارداد با موجودیت آفشور | بیرون از رژیمهای حمایتی بریتانیا، اتحادیهٔ اروپا و استرالیا |
بانک مرکزی در ۱۹ تیر ۱۳۹۸ اعلام کرد انتشار رمزارز با پشتوانهٔ ریال، طلا، فلزات گرانبها و انواع ارز فقط در اختیار خود این بانک است. به اعلام همان بانک، تشکیل و راهاندازی شبکههای پولی و پرداخت مبتنی بر بلاکچین به دست اشخاص مجاز نیست. بانک مرکزی در ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۰ هم اعلام کرد که تنها رمزارز استخراجشده در داخل کشور طبق ضوابط قابل استفاده است، خرید و فروش سایر رمزارزها مجاز نیست و همهٔ ریسک هر معاملهٔ رمزارزی بر عهدهٔ طرفهای معامله است. این موضع به تاریخ همان اطلاعیه است و وضعیت جاری را باید از خود بانک مرکزی پرسید.
در ۳۱ مرداد ۱۴۰۲ هم، بر پایهٔ مصوبهٔ جلسهٔ ۱۳۸ کارگروه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه، این موارد با شناسهٔ ح۱۲ در فهرست مصادیق قرار گرفت: خرید و فروش و انتقال غیرمجاز ارز در فضای مجازی، معاملات فردایی ارز، کارگزاری ارزی بدون مجوز بانک مرکزی و تبلیغ آنها. این متنها تفکیک میکنند: میان داراییها، میان نقشها و میان معامله کردن و تبلیغ کردن. سند بانک مرکزی دربارهٔ خرید و فروش و انتقال غیرمجاز ارز در فضای مجازی، معاملات فردایی، کارگزاری ارزی بدون مجوز و تبلیغ آنهاست، نه دربارهٔ خرید و فروش سهام در بورس تهران.
رژیم سوم کمتر دیده میشود. وقتی کاربر ایرانی با یک موجودیت آفشور قرارداد میبندد، سقف اهرم PS19/18، حفاظت از تراز منفی و بستن اجباری در ۵۰ درصد مارجین بر آن قرارداد حاکم نیست. معرفی این حمایتها بهعنوان «استاندارد بازار» برای چنین کاربری گمراهکننده است. [S10]
لایهٔ چهارم مالیات است. طبق مواد ۴۸ و ۴۹ قانون مالیاتهای مستقیم، که قانون مالیات بر سوداگری و سفتهبازی (۱۴۰۴) آنها را افزود، دورهٔ تملک دارایی در محاسبه و نرخ این مالیات اثر دارد؛ دامنه و قیدهای آن در بخش «مرز ترید و سرمایهگذاری» آمده است.
دربارهٔ درآمد هم احتیاط لازم است. ارقام درآمدی که برای «شغل تریدری در ایران» دستبهدست میشود، معمولاً بدون سند نهادی نقل میشود. پیش از اتکا به هر عددی از این دست، بپرسید منبعش کیست، چه دورهای را میسنجد و دربارهٔ چه کسانی است.
تصمیم از شبکه اجتماعی چه ریسکی دارد؟
یک پست پربازدید دربارهٔ یک سهم، یک کانال که قصد معاملاتی اعضایش را هماهنگ میکند، یک توصیهٔ غیررسمی در گفتوگوی گروهی. مرجع اوراق بهادار و بازارهای اروپا (ESMA) در بیانیهٔ ۱۷ فوریهٔ ۲۰۲۱ برای تصمیم معاملاتیای که از این فضا برمیخیزد سه ریسک برشمرده است:
- لزوم اتکای سرمایهگذار به اطلاعات قابل اعتماد
- افزایش ریسک زیان بهدلیل نوسان قیمت
- ریسک ارتکاب سوءاستفاده از بازار
ریسک سوم مالی نیست، حقوقی است. بیانیه تصریح میکند که تبادل نظر، توصیهٔ غیررسمی و اشتراک قصد معاملاتی در شبکههای اجتماعی و پلتفرمهای آنلاین زیر نظارت نیست و برای مشارکتکنندهٔ خرد خطرآفرین است. پس پیامد پیوستن به یک الگوی هماهنگشده فقط زیان مالی نیست.
نکته
نفع توصیهکننده را بسنجید
توصیهای که رایگان به نظر میرسد ممکن است برای گویندهاش درآمد داشته باشد. CFTC در هشدار ارز فرابورس یادآوری میکند که پورسانت تبلیغکنندگان گاهی به جذب مشتری بسته است، نه به نتیجهٔ معاملهٔ او.
پیش از نخستین ترید چه چیزهایی را باید سنجید؟
این فهرست توصیه برای معامله نیست. هر سطر آن پرسشی است که پاسخش را میشود پیش از نخستین ترید پیدا کرد و بر سندی نهادی تکیه دارد:
- طرف مقابل من کیست؟ در ارز فرابورس طرف مقابل خود دلر است؛ در بازار سهام آمریکا، طبق Investor.gov، سفارش یکی از چهار مسیر را میرود.
- پلتفرم زیر نظر کدام نهاد ناظر است؟ برای کاربر ایرانی، اطلاعیهٔ ۳۱ مرداد ۱۴۰۲ بانک مرکزی کارگزاری ارزی بدون مجوز و تبلیغ آن در فضای مجازی را مصداق محتوای مجرمانه شمرده است؛ این فهرست نام فارکس یا بروکر خارجی را نمیبرد.
- الزام مارجین چقدر است؟ عدد ۲ درصد الزام CFTC برای ارز فرابورس در آمریکاست و CFTC آن را منشأ اهرم بالا و زیان فراتر از سپرده میداند؛ الزام پلتفرم شما ممکن است متفاوت باشد.
- اگر پلتفرم ورشکست شود چه میشود؟ طبق همان هشدار CFTC، در صورت ورشکستگی دلر ممکن است وجوه بازنگردد.
- سفارش من کجا اجرا میشود و کارگزار بابت هدایت آن پرداختی میگیرد یا نه؟
- منبع تصمیم من چیست؟ اگر توصیه از شبکهٔ اجتماعی آمده، ESMA آن فضا را تحت نظارت نمیداند.
- کدام آمار زیان به بازار من مربوط است؟ عدد قرارداد مابهالتفاوت دربارهٔ بورس یا رمزارز چیزی نمیگوید. [S1,S12,S2,S10,S9,S6,S11,S13]
سنجش نهاد ناظر و مجوز پلتفرم، پرسش دوم این فهرست، خودش معیارهای مشخصی دارد که در مقالهٔ رگولاتوری بروکر چیست باز شده است.
از اینجا کجا بروید
این مقاله مرز موضوع را کشید و هر شاخه را به مقالهٔ خودش سپرد. نقشهٔ زیر رابطهٔ این مقاله را با مقالههای همخانواده نشان میدهد.
نقشهٔ مفهومی مقالههای همخانواده: مقالهٔ ترید در مرکز و مقالههای بازار ارز، اجرای سفارش و نظارت در پیرامون
اگر بازار مورد نظرتان ارز است، از مقالهٔ فارکس شروع کنید و بعد در سشنهای معاملاتی فارکس ببینید معامله در کدام ساعتها جریان دارد. اگر پرسش شما این است که سفارشتان چطور اجرا میشود، مدلهای اجرای سفارش و مقایسهٔ ECN و STP ادامهٔ همین بحثاند. و اگر میخواهید پیش از هر چیز بدانید کدام نهاد بر پلتفرم نظارت میکند، مقالهٔ رگولاتوری جای بعدی شماست.
هرچه اینجا میخوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.
مرجع و تمرین مرتبط
الگو، ستاپ و واژهٔ مرتبط
پرسشهای پرتکرار
ترید کردن چیست؟
آیا تریدری شغل است؟
بهترین بازار برای ترید کدام است؟
آیا ترید در ایران قانونی است؟
واژههای این مقاله
منابع
- [S1]FINRA
- [S2]ESMA
- [S3]ESMA (MiFID II)
- [S4]FCA
- [S5]CFTC
- [S6]CFTC (آمار زیان)
- [S7]Investor.gov · SEC
- [S8]بانک مرکزی ایران
- [S9]ASIC 22-082MR
- [S10]FCA PS19/18
- [S11]CFTC · هشدار ارز
- [S12]FINRA · قاعدهٔ ۴۲۱۰
- [S13]FINRA · تسویهٔ T+1
- [S14]SEC · معاملهٔ روزانه
- [S15]SEC · بازیگران بازار
- [S16]ESMA · شبکهٔ اجتماعی
- [S17]بانک مرکزی · ۱۳۹۸
- [S18]بانک مرکزی · ۱۴۰۰
- [S19]اکو ایران (رسانه)
- [S20]خبرگزاری مهر (رسانه)
این مقاله با کمکِ ابزارهای هوش مصنوعی تهیه شده است. سیاست تحریریه
دیدگاه خود را ارسال کن
ارسال دیدگاهمطالب مرتبط
چرا حسابها میسوزند؟ سازوکار، علائم و اصلاح
رگولاتوری بروکر چیست؟ مجوز، نهاد ناظر و پوشش جبران خسارت
تفاوت ECN و STP: کدام برچسب تعریف حقوقی دارد
مدلهای اجرای سفارش بروکر: از ثبت سفارش تا تسویه و افشا
سشنهای معاملاتی فارکس: ساعت تقریبی و تبدیل به وقت تهران
فارکس چیست؟ ساختار بازار ارز، دیلرها و مقررات
ارسال دیدگاه
دیدگاهها پیش از انتشار بررسی میشوند. به پرسشهای معاملاتی پاسخ نمیدهیم و سیگنال نمیدهیم.
دیدگاهها (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باش.