تریدپدیادانشنامهٔ تریدآکا

بورس چیست؟ تعریف، کارکرد و نهاد ناظر بازار

اشتراک‌گذاری:

وقتی کسی می‌گوید «بورس قاعدهٔ تازه گذاشت»، ممکن است منظورش نهاد ناظر باشد، نه خود بورس. بورس بازاری متشکل برای خرید و فروش اوراق بهادار است و ناظرش نهادی جداست. این درهم‌ریختگی طبیعی است، چون در گفت‌وگوی روزمره این نام‌ها جای هم می‌نشینند. اگر بازار، بستر معامله و ناظر را از هم جدا کنید، خبرها و قاعده‌های هر بازار مالی را دقیق‌تر می‌خوانید.

مسیر خواندن

این مقاله برای کسی است که می‌خواهد بورس را از بازار سرمایه و نهاد ناظر تفکیک کند؛ بعدش به ترید، انواع سفارش و مدیریت ریسک سر بزند.

در یک نگاه

  • بورس بازاری متشکل و خودانتظام برای داد و ستد اوراق بهادار است.
  • کارگزاران یا معامله‌گران اوراق بهادار را در بورس داد و ستد می‌کنند.
  • معاملات بازار خارج از بورس بر پایهٔ مذاکره انجام می‌شود.
  • سازمان بورس و اوراق بهادار نهادی جدا از خود بورس است.
  • در استرالیا و فرانسه هم ناظر از گرداننده بازار جداست.

بورس چیست و با بازار سرمایه چه فرقی دارد؟

در قانون بازار اوراق بهادار ایران، بورس بازاری متشکل و خودانتظام است که اوراق بهادار در آن به‌وسیلهٔ کارگزاران یا معامله‌گران داد و ستد می‌شود. همین قانون اوراق بهادار را هر ورقه یا مستندی با حقوق مالی قابل نقل و انتقال برای مالک عین یا منفعت آن می‌داند. بورس از بازار خارج از بورس و از سازمان بورس جداست. واژه‌های کلیدی این تعریف «متشکل» و «خودانتظام» است. متشکل یعنی بازار قاعده، سامانه و اعضای مشخص دارد و هر کسی بی‌واسطه وارد آن نمی‌شود. خودانتظام یعنی خود بازار هم برای اعضایش قاعده می‌گذارد و رعایت آن را پیگیری می‌کند. این تعریف در قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران آمده است که اول آذر ۱۳۸۴ تصویب شد (ماده ۱، بند ۳). نام کامل آن در قانون «بورس اوراق بهادار» است و معادل انگلیسی‌اش Stock Exchange. اگر پس از تاریخ نگارش این مقاله اصلاحیه‌ای تصویب شود، متن رسمی اصلاح‌شده ملاک است. بازار سرمایه دامنهٔ بزرگ‌تری دارد. «بازار سرمایه» در این مقاله تعبیری توصیفی است، نه تعریف قانونی: کل میدانی که پول پس‌انداز در آن از راه اوراق بهادار به شرکت‌ها و طرح‌ها می‌رسد. بورس یکی از محل‌های این میدان است. معاملهٔ مذاکره‌ای بیرون از بورس، عرضهٔ نخست اوراق و نهاد ناظر هم به همین میدان تعلق دارند. قیاس ساده‌اش بازار محله است. بازار محله محل مشخصی است که غرفه‌ها، ساعت کار و قاعده‌های خودش را دارد. خرید و فروش کل شهر اما بزرگ‌تر است: فروش مستقیم کارخانه‌ها، معاملهٔ دست‌به‌دست میان مردم و بازرسی شهرداری را هم در بر می‌گیرد. بورس به بازار محله شبیه است و بازار سرمایه به کل شهر.

نکته

بورس یک محل است، بازار سرمایه یک میدان

وقتی خبری از «بازار سرمایه» حرف می‌زند، ممکن است موضوعش بیرون از بورس باشد؛ مثلاً معامله‌ای مذاکره‌ای یا تصمیمی از سوی ناظر. پیش از هر نتیجه‌گیری، ببینید خبر دقیقاً به کدام بخش این میدان اشاره دارد.

فهرست مطالب: هر بخش چه پرسشی را پاسخ می‌دهد؟

هر بخش این مقاله خودبسنده است و می‌توانید مستقیم سراغ پرسش خودتان بروید. فهرست زیر نشان می‌دهد هر بخش به کدام پرسش جواب می‌دهد:

  • نقشهٔ مفهومی: جای بورس، بازار خارج از بورس و ناظر در یک تصویر.
  • اوراق بهادار: چه چیزی در بورس دست‌به‌دست می‌شود و چرا قابل انتقال است.
  • سازوکار بورس: یک سفارش از ثبت تا انجام معامله چه مسیری را طی می‌کند.
  • تأمین مالی: شرکت‌ها از راه اوراق بهادار چطور پول جمع می‌کنند.
  • شکل‌گیری قیمت: قیمت از کجا می‌آید و چرا یک نفر آن را تعیین نمی‌کند.
  • بازار اولیه و ثانویه: پول در هر مرحله به دست چه کسی می‌رسد.
  • انواع بورس: بورس کالا و انرژی، فرابورس و بازار مذاکره‌ای.
  • نهاد ناظر: چه کسی بر بازار نظارت می‌کند و چرا خودش بازار نیست.
  • مقایسهٔ جهانی: استرالیا و فرانسه بازار و ناظر را چطور از هم جدا می‌کنند.
  • برداشت‌های نادرست: خطاهایی که فهم بازار را به هم می‌ریزند.
  • گام بعد: پس از بورس سراغ کدام مفهوم‌ها بروید.

اگر از بازارهای جهانی می‌آیید و هنوز معامله‌ای انجام نداده‌اید، مقالهٔ شروع ترید را کنار این صفحه بخوانید. این صفحه ساختار بازار را توضیح می‌دهد و آن یکی گام‌های عملی ورود را.

بورس، بازار خارج از بورس و ناظر روی یک نقشه کجا قرار می‌گیرند؟

روی نقشهٔ بازار، عرضهٔ نخست اوراق، معامله‌های بعدی و نهاد ناظر از نظر مفهومی از هم جدا هستند، نه لزوماً از نظر محل. در بازار اولیه، ناشر، یعنی شرکتی که اوراق را منتشر می‌کند، آن‌ها را به نخستین خریداران می‌فروشد. پس از آن، خریداران اوراق را میان خودشان دست‌به‌دست می‌کنند. به این بخش بازار ثانویه می‌گویند. بازار ثانویه خودش بسترهای متفاوتی دارد. بورس بستری متشکل و خودانتظام است که کارگزاران یا معامله‌گران در آن داد و ستد می‌کنند. بازار خارج از بورس (Over-the-Counter) شبکه‌ای الکترونیک یا غیرالکترونیک است که معامله در آن بر پایهٔ مذاکره انجام می‌شود (ماده ۱، بند ۸). هر دو تعریف از همان قانون مصوب ۱۳۸۴ است. بالای این نقشه نهاد ناظر قرار دارد که خودش بستر معامله نیست. قانون ایران از سازمان بورس و اوراق بهادار با نام کوتاه «سازمان» یاد می‌کند؛ نهادی که به موجب ماده ۵ همان قانون تشکیل می‌شود (ماده ۱، بند ۲).

نقشهٔ مفهومی بازار: عرضهٔ نخست در بازار اولیه، معامله‌های بعدی در بورس یا بازار خارج از بورس و نهاد ناظر، به‌عنوان سه نقش مفهومی جدا، نه سه محل جدا

نقشهٔ مفهومی بازار: بازار اولیه، بازار ثانویه با بورس و بازار خارج از بورس، و نهاد ناظر جدا از بسترهای معامله نهاد ناظر سازمان بورس و اوراق بهادار نظارت بازار اولیه ناشر اوراق عرضهٔ نخست نخستین خریداران پول به ناشر می‌رسد بازار ثانویه معامله میان سرمایه‌گذاران بورس بازار متشکل و خودانتظام ماده ۱، بند ۳ خارج از بورس معامله بر پایهٔ مذاکره ماده ۱، بند ۸ خریداران نخست بعداً اوراق را در بازار ثانویه می‌فروشند

این نقشه فقط رابطه‌ها را نشان می‌دهد، نه اندازه یا اهمیت هر بخش را. قاعدهٔ دقیق هر بستر را در بخش‌های بعدی می‌بینید.

اوراق بهادار چیست و چه چیزی در بورس معامله می‌شود؟

آنچه در بورس معامله می‌شود اوراق بهادار (Securities) است، نه خود شرکت یا خود کالای فیزیکی. طبق قانون بازار اوراق بهادار، اوراق بهادار هر ورقه یا مستندی است که حقوق مالی قابل نقل و انتقال برای مالک عین یا منفعت آن داشته باشد (ماده ۱، بند ۲۴). این تعریف را تکه‌تکه بخوانید:

  • «ورقه یا مستند» یعنی شکل ظاهری سند ملاک اصلی نیست.
  • «حقوق مالی» یعنی ورقه برای دارنده‌اش حقی پولی می‌سازد، مثل سهمی از مالکیت یا حق دریافت پول.
  • «قابل نقل و انتقال» یعنی می‌شود این حق را به دیگری فروخت یا واگذار کرد.
  • «مالک عین یا منفعت» یعنی این حق برای کسی است که مالک خود ورقه یا مالک منفعت آن است.

سهم شرکت آشناترین نمونه است. دارندهٔ سهم به اندازهٔ سهمش در مالکیت شرکت شریک است. اوراق بدهی نمونهٔ دیگری است که به دارنده حق دریافت پول از ناشر را می‌دهد. اینکه هر ورقه در سامانهٔ معاملات با چه نامی شناخته می‌شود، موضوع مقالهٔ نماد معاملاتی است. برای فهم «قابل انتقال» بلیت کنسرت را در نظر بگیرید. هر کس بلیت را در دست دارد، حق ورود هم با اوست و با دادن بلیت به دیگری، حق هم جابه‌جا می‌شود. بلیت کنسرت اوراق بهادار به حساب نمی‌آید؛ این قیاس فقط سازوکار انتقال حق را نشان می‌دهد. پس وقتی کسی در بورس سهم می‌خرد، در اصل یک حق مالی را می‌خرد.

بورس چگونه کار می‌کند؟

بورس بستری است که خواسته‌های خریداران و فروشندگان را با قاعدهٔ یکسان کنار هم می‌گذارد. ASIC، نهاد ناظر بازارهای مالی استرالیا، تعریف کلی بازار مالی را این‌طور می‌دهد:

بازار مالی تسهیلاتی است که پیشنهادهای خرید و فروش محصولات مالی به‌طور مرتب از راه آن مطرح می‌شود.

ASIC، صفحهٔ بازارهای دارای مجوز و معاف

واژهٔ «مرتب» کلید این تعریف است. پیشنهادها گاه‌به‌گاه و تک‌موردی نیستند؛ از راه همان تسهیلات پیوسته و مکرر مطرح می‌شوند. در تعریف قانون ایران هم داد و ستد در بورس به‌وسیلهٔ کارگزاران یا معامله‌گران انجام می‌شود. کارگزار (Broker) شرکتی است که سفارش شما را به بازار می‌رساند. مسیر یک سفارش معمولاً این گام‌ها را دارد:

  1. حساب: نزد یک کارگزار حساب باز می‌کنید؛ کارگزار درگاه ورود شما به بستر معامله است.
  2. سفارش: تعیین می‌کنید کدام اوراق را، به چه مقدار و با چه شرط قیمتی بخرید یا بفروشید.
  3. ارسال: کارگزار سفارش را طبق قاعده‌های بورس وارد سامانهٔ معاملات می‌کند.
  4. تطبیق: سامانه سفارش‌های خرید و فروشی را که با هم جور درمی‌آیند به هم می‌رساند.
  5. تسویه: پس از معامله، پول به فروشنده و مالکیت اوراق به خریدار منتقل می‌شود.

نوع سفارش تعیین می‌کند معامله در چه شرایطی انجام شود. با سفارش بازار می‌خواهید معامله با بهترین قیمت در دسترس همان لحظه انجام شود. با سفارش لیمیت قیمتی را تعیین می‌کنید که معامله فقط با همان قیمت یا بهتر از آن انجام شود. گونه‌های دیگر را در مقالهٔ انواع سفارش می‌بینید. فرض کنید سفارش خرید شما با هیچ سفارش فروشی جور درنیاید. در این حالت، اینکه سفارش در سامانه بماند یا نه به نوع و اعتبار زمانی آن بستگی دارد. اگر بماند، تا رسیدن فروشنده‌ای با شرط سازگار یا لغو آن به دست شما منتظر می‌ماند. تا وقتی تطبیق رخ نداده، معامله‌ای هم انجام نشده است. سفارش‌هایی که منتظر تطبیق می‌مانند موضوع مقالهٔ صف خرید و فروش است. قاعده‌هایی که ممکن است حرکت قیمت یا معامله را محدود کنند، در مقاله‌های دامنهٔ نوسان قیمت و حجم مبنا آمده‌اند.

بورس چه نقشی در تأمین مالی شرکت‌ها دارد؟

شرکتی که برای رشد پول لازم دارد، چند راه پیش رو دارد. می‌تواند وام بگیرد، از سود انباشتهٔ خودش خرج کند یا اوراق بهادار منتشر کند. در راه آخر، شرکت سهم تازه یا اوراق بدهی به سرمایه‌گذاران می‌فروشد و پول را مستقیم از آنان می‌گیرد. این همان بازار اولیه است. نقش بورس پس از این مرحله پررنگ می‌شود. سرمایه‌گذار وقتی راحت‌تر پول می‌گذارد که بداند در صورت نیاز راهی برای فروش ورقه‌اش هست. به این راحتی خرید و فروش نقدشوندگی (Liquidity) می‌گویند؛ یعنی اینکه چقدر آسان می‌شود دارایی را به پول تبدیل کرد. بازار ثانویهٔ فعال این راه خروج را فراهم می‌کند. هرچه این راه روشن‌تر باشد، پذیرفتن اوراق تازه برای سرمایه‌گذار آسان‌تر است. پس بورس دو کار را به هم وصل می‌کند: جمع‌کردن پول برای شرکت و فراهم‌کردن امکان خروج برای سرمایه‌گذار. این پیوند فقط وقتی کار می‌کند که بازار با قاعده‌های روشن اداره شود. AMF، ناظر بازارهای مالی فرانسه، کارآمدی بازارهایی را که ابزارهای مالی در آن‌ها معامله می‌شوند جزو مأموریت‌هایش می‌شمارد. سرمایه‌گذاری که می‌خواهد بداند شرکت با این پول چه می‌کند، سراغ تحلیل بنیادی می‌رود؛ یعنی بررسی کسب‌وکار، درآمد و بدهی خود شرکت. سنجه‌ای مثل نسبت قیمت به سود هم در همین بررسی به کار می‌رود. معامله‌شدن اوراق یک شرکت در بورس به‌تنهایی تأییدی بر کیفیت کسب‌وکار آن نیست.

قیمت در بورس چگونه شکل می‌گیرد؟

قیمت در بورس را یک نفر تعیین نمی‌کند؛ از برخورد پیشنهادهای خرید و فروش بیرون می‌آید. به این فرایند کشف قیمت (Price Discovery) می‌گویند. هر خریدار قیمتی را اعلام می‌کند که حاضر است بپردازد و هر فروشنده قیمتی را که حاضر است بپذیرد. بالاترین قیمت پیشنهادی خرید و پایین‌ترین قیمت پیشنهادی فروش دو سر این برخورد هستند. سازوکار این دو قیمت را در مقالهٔ بید و اسک می‌بینید. به فاصلهٔ میان آن‌ها اسپرد می‌گویند. وقتی خریداری حاضر شود قیمت فروشنده را بپذیرد، یا فروشنده‌ای قیمت خریدار را، معامله انجام می‌شود. میدان میوه و تره‌بار را صبح زود در نظر بگیرید. بارفروش‌ها قیمت پیشنهادی خود را می‌گویند و خریدارها قیمت خودشان را. اگر خریدار زیاد و بار کم باشد، فروشنده‌ها دست بالا را دارند. اگر بار زیاد و خریدار کم باشد، خریدارها. بورس همین سازوکار را در یک سامانهٔ متشکل و با قاعدهٔ یکسان برای همه اجرا می‌کند.

نکته

قیمت آخرین معامله، حکم دربارهٔ ارزش نیست

قیمت آخرین معامله فقط نشان می‌دهد خریدار و فروشندهٔ همان معامله کجا به توافق رسیدند. این عدد دربارهٔ ارزش واقعی شرکت یا جهت بعدی قیمت چیزی نمی‌گوید. قاعده‌های هر بورس هم ممکن است حرکت قیمت را در یک روز محدود کند.

بازار اولیه و ثانویه چیست و بورس کجای آن است؟

بازار اولیه (Primary Market) جایی است که ناشر اوراق تازه را برای نخستین بار می‌فروشد و پولش به ناشر می‌رسد. بازار ثانویه (Secondary Market) جایی است که همان اوراق بعداً میان سرمایه‌گذاران دست‌به‌دست می‌شود و پولش به فروشندهٔ قبلی می‌رسد، نه به ناشر. بورس بیشتر بستر بازار ثانویه است، هرچند عرضهٔ نخست هم ممکن است از راه سامانهٔ همان بورس انجام شود. قیاس خودرو این مرز را روشن می‌کند. خودروی نو را کارخانه می‌فروشد و پولش به کارخانه می‌رسد. وقتی همان خودرو در بازار دست‌دوم فروخته می‌شود، پول به مالک قبلی می‌رسد و کارخانه از آن سهمی ندارد. بازار اولیه به فروش کارخانه شبیه است و بازار ثانویه به بازار دست‌دوم.

مقایسهٔ بازار اولیه و ثانویه بر پایهٔ مسیر پول

بازارچه کسی می‌فروشدپول به چه کسی می‌رسدمثال
اولیهناشر اوراقناشر، برای تأمین مالیانتشار سهم تازه یا اوراق بدهی از سوی خود ناشر
ثانویهسرمایه‌گذاری که ورقه را پیش‌تر خریدهفروشندهٔ قبلیخرید و فروش بعدی همان سهم در بورس

این تفکیک پیامد عملی دارد. وقتی قیمت یک سهم در بازار ثانویه بالا یا پایین می‌رود، پول تازه‌ای از همان معامله به شرکت نمی‌رسد. سود یا زیان این تغییر به دارندگان سهم می‌رسد، نه به حساب شرکت. رابطهٔ شرکت با بازار ثانویه غیرمستقیم است. قیمت این بازار نشان می‌دهد سرمایه‌گذاران برای حق‌های مالی آن شرکت چقدر می‌پردازند. اگر شرکت بعدها بخواهد دوباره اوراق تازه بفروشد، همین قیمت برایش مرجع مهمی است. پس بازار اولیه و ثانویه از هم جدا هستند، ولی بی‌ارتباط نیستند.

انواع بورس چیست و بورس با فرابورس و بازار خارج از بورس چه فرقی دارد؟

بورس‌ها را می‌شود از زاویهٔ دارایی و از زاویهٔ شیوهٔ معامله دسته‌بندی کرد. زاویهٔ اول می‌گوید چه چیزی معامله می‌شود و زاویهٔ دوم می‌گوید معامله چطور انجام می‌شود.

انواع بورس بر پایهٔ دارایی

بورس اوراق بهادار بستر معاملهٔ سهام و اوراق بدهی است. بورس کالا بستر معاملهٔ کالاهایی مانند فلزات، محصولات کشاورزی یا مواد اولیه است. بورس انرژی به حامل‌های انرژی مانند نفت، فرآورده‌های نفتی یا برق می‌پردازد. در بورس کالا و انرژی، معامله ممکن است روی خود کالا باشد یا روی قراردادی که تحویل کالا را به آینده موکول می‌کند. فرق این دو شکل را در مقالهٔ تفاوت اسپات و فیوچرز می‌بینید. اگر به‌جای خرید مستقیم اوراق، سرمایه‌گذاری غیرمستقیم برایتان مطرح است، مقالهٔ صندوق‌های سرمایه‌گذاری را ببینید.

بورس و فرابورس

فرابورس نام گردانندهٔ بازار دیگری است که در کنار بورس فعالیت می‌کند. برای فهم سازوکار یک معامله، به‌جای نام، شیوهٔ معامله را بسنجید. اگر سفارش‌ها در سامانه‌ای متشکل به هم می‌رسند، سازوکار به بورس نزدیک است. اگر قیمت و شرایط میان خریدار و فروشنده مذاکره می‌شود، سازوکار همان است که قانون به آن «خارج از بورس» می‌گوید. این آزمون فقط سازوکار معامله را می‌سنجد و جایگاه قانونی فرابورس یا بازارهایش را تعیین نمی‌کند. ساختار دقیق فرابورس، بازارهای زیرمجموعه و قاعده‌هایش را باید از اطلاعیه‌های رسمی خود آن نهاد خواند، چون ممکن است با تصمیم نهادها تغییر کند.

بورس و بازار خارج از بورس

مرز اصلی این دو بازار در قانون، شیوهٔ معامله است. در بورس، معامله در بازاری متشکل و خودانتظام انجام می‌شود. در بازار خارج از بورس، معامله بر پایهٔ مذاکره و در یک شبکهٔ الکترونیک یا غیرالکترونیک انجام می‌شود. در بازارهای جهانی به معامله‌ای از نوع مشابه OTC می‌گویند، هرچند تعریف قانون ایران را نمی‌شود عیناً به آن تعمیم داد.

مقایسهٔ بورس و بازار خارج از بورس بر پایهٔ قانون بازار اوراق بهادار ایران، مصوب ۱۳۸۴

ویژگیبورسبازار خارج از بورس
شکل بازارمتشکل و خودانتظامشبکهٔ الکترونیک یا غیرالکترونیک
شیوهٔ معاملهرسیدن سفارش‌ها به هم طبق قاعدهٔ بازارمذاکرهٔ خریدار و فروشنده
معامله‌کنندگانکارگزاران یا معامله‌گرانطرف‌های مذاکره
مبنای قانونیماده ۱، بند ۳ماده ۱، بند ۸

نهاد ناظر کیست و چه فرقی با خود بورس دارد؟

نهاد ناظر بر بازار نظارت می‌کند، ولی خودش بستر معامله نیست. در قانون بازار اوراق بهادار ایران، سازمان بورس و اوراق بهادار نهادی است که به موجب ماده ۵ تشکیل می‌شود و تعریفش جدا از تعریف بورس آمده است. بورس جایی است که معامله در آن رخ می‌دهد؛ سازمان در این قانون نهادی جداگانه است. پاساژی را در نظر بگیرید که مدیریت خودش را دارد. مدیریت پاساژ برای مغازه‌ها قاعده می‌گذارد: ساعت کار، شیوهٔ نمایش جنس و رفتار با مشتری. بازرس اما از نهاد دیگری می‌آید و می‌تواند بر خود پاساژ و مغازه‌ها هر دو نظارت کند. بورس به پاساژ شبیه است: بازاری خودانتظام با قاعده‌های داخلی. ناظر به بازرس شبیه است: بیرون از بازار و بالای آن. همین جدایی در بازارهای جهانی هم دیده می‌شود. ASIC در استرالیا مسئول نظارت بر گردانندگان بازارهای مالی است. در فرانسه، AMF حفاظت از پس‌اندازی را که در ابزارهای مالی سرمایه‌گذاری شده جزو مأموریت‌های خود می‌داند. برای معامله‌گر، این تفکیک یک پرسش کاربردی می‌سازد: بستری که در آن معامله می‌کنید زیر نظر کدام نهاد است؟ پاسخ این پرسش نشان می‌دهد قاعده‌های کدام حوزه بر اختلاف احتمالی حاکم است. همین پرسش دربارهٔ بروکرهای بین‌المللی هم مطرح است و جزئیاتش در مقالهٔ رگولاتوری بروکر آمده است.

در استرالیا و فرانسه بازار و ناظر چگونه از هم جدا می‌شوند؟

در استرالیا و فرانسه هم گردانندهٔ بازار و نهادی که مجوز می‌دهد یا نظارت می‌کند از هم جدا هستند. با این حال هر حوزه قاعدهٔ خودش را دارد و نمی‌شود قاعدهٔ یکی را به دیگری تعمیم داد. در استرالیا، به گفتهٔ ASIC، هر کس بخواهد بازار مالی راه بیندازد باید مجوز بگیرد یا معاف شناخته شود. ASIC برای سهام الزام دیگری هم بیان می‌کند: همهٔ معاملات محصولات بازار سهام باید تحت قواعد یک بازار دارای مجوز انجام شود. در اتحادیهٔ اروپا، به روایت AMF، چارچوب MiFID II (دستورالعمل 2014/65/EU) سه نوع محل معامله را می‌شناسد. نوع اول بازار تنظیم‌شده (Regulated Market) است که یک اپراتور بازار آن را می‌گرداند. دو نوع دیگر سامانهٔ معاملاتی چندجانبه (MTF) و سامانهٔ معاملاتی سازمان‌یافته (OTF) هستند. در فرانسه وضعیت بازار تنظیم‌شده را وزیر اقتصاد اعطا می‌کند، نه خود بازار. این نمونهٔ روشنی از جدا بودن نهاد مجوزدهنده از شرکت گردانندهٔ بازار است.

مقایسهٔ تعریف بازار و جایگاه ناظر؛ قاعدهٔ هر حوزه فقط در همان حوزه معتبر است

حوزهتعریف یا دسته‌بندی بازارنهاد جدا از بازارقاعدهٔ نمونه
ایرانبورس متشکل و خودانتظام؛ خارج از بورس مذاکره‌ایسازمان بورس و اوراق بهادارتعریف‌ها در قانون مصوب ۱۳۸۴
استرالیاتسهیلاتی که پیشنهادهای خرید و فروش به‌طور مرتب از راه آن مطرح می‌شودASICگرداننده باید مجوز بگیرد یا معاف شود
فرانسه در چارچوب اروپاییسه نوع محل معامله: RM، MTF، OTFAMFوضعیت بازار تنظیم‌شده را وزیر اقتصاد اعطا می‌کند

معامله‌گری که از فارکس می‌آید، می‌تواند همین منطق را در انتخاب بستر به کار ببرد. اول بپرسید بازار یا واسطه زیر نظر کدام نهاد و در کدام حوزه فعالیت می‌کند، بعد قاعده‌های همان حوزه را بخوانید. مقایسهٔ این دو بازار را در مقالهٔ بورس و فارکس می‌بینید.

کدام برداشت‌های نادرست درباره بورس رایج است؟

بیشتر سوءتفاهم‌ها دربارهٔ بورس از یکی‌گرفتن نام‌ها می‌آید. این برداشت‌ها بیش از بقیه تکرار می‌شوند:

  • «بورس یعنی کل بازار سرمایه.» در واقع بورس یکی از بسترهای بازار سرمایه است و معاملهٔ مذاکره‌ای بیرون از آن هم بخشی از همین بازار است.
  • «بورس همان ناظر است.» در واقع بورس بازاری خودانتظام است و قانون ایران سازمان بورس و اوراق بهادار را نهادی جدا از آن تعریف می‌کند.
  • «نظارت یعنی تضمین نتیجه.» در واقع نظارت به قاعده‌ها، شفافیت اطلاعات و رفتار بازیگران مربوط است، نه به جهت قیمت.

برداشت سوم پرهزینه‌ترین است. حفاظت از پس‌انداز در مأموریت AMF هم به این معنا نیست که ناظر حرکت قیمت را به نفع یک سرمایه‌گذار تضمین کند؛ هیچ ناظری چنین توانی ندارد.

هشدار

نظارت، ریسک قیمت را حذف نمی‌کند

قیمت اوراق بهادار در بورس ممکن است در جهت خلاف انتظار شما حرکت کند. ممکن است بخشی از سرمایه یا همهٔ آن را از دست بدهید. پیش از هر معامله، اندازهٔ ضرری را که تحملش را دارید مشخص کنید.

یک خطای کوچک‌تر هم رایج است: این گمان که هر نامی شبیه «بورس» از بازاری با همان قاعده‌ها خبر می‌دهد. همان‌طور که در بخش انواع بورس آمد، ملاک شیوهٔ معامله و قاعده‌های همان بستر است، نه شباهت نام.

پس از فهم بورس سراغ کدام مفهوم‌ها بروید؟

حالا که جای بورس روی نقشه روشن شد، گام بعد فهم خود معامله است. این پرسش‌ها مسیر یادگیری را مرتب می‌کنند:

  • معامله: خرید و فروش با چه هدف و در چه بازهٔ زمانی انجام می‌شود.
  • تحلیل: قیمت را از روی نمودار می‌خوانید یا از روی کسب‌وکار شرکت.
  • هزینه: کارمزد، اسپرد و هزینه‌های پنهان چه چیزی از نتیجهٔ هر معامله کم می‌کنند.
  • ریسک: پیش از ورود، سقف ضرر هر معامله را چطور تعیین می‌کنید.

برای پرسش اول، مقالهٔ ترید تعریف معامله‌گری و شکل‌های آن را می‌دهد. برای خواندن قیمت از روی نمودار، تحلیل تکنیکال نقطهٔ شروع است. مقالهٔ هزینه‌های واقعی ترید نشان می‌دهد چه چیزهایی از نتیجهٔ معامله کم می‌شود. مدیریت ریسک هم پیش از نخستین معامله لازم است. اگر می‌خواهید این مفهوم‌ها را به ترتیب درست بخوانید، نقشهٔ راه یادگیری ترید مسیر را گام‌به‌گام نشان می‌دهد. اگر موضوعتان بازار ایران است، گام‌های عملی را در مقالهٔ خرید سهام در ایران ببینید.

یک تذکر لازم

هرچه اینجا می‌خوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.

پرسش‌های پرتکرار

بورس به زبان ساده چیست؟
بورس جایی است که مردم و شرکت‌ها حق‌های مالی را، مثل سهم یک شرکت، با قاعده‌های مشخص می‌خرند و می‌فروشند. به یک بازار سرپوشیده شبیه است که ورودی، غرفه و مقررات خودش را دارد. شما از راه یک کارگزار وارد آن می‌شوید و قیمت هم از برخورد پیشنهادهای خریداران و فروشندگان شکل می‌گیرد، نه از تصمیم یک نفر.
بورس اوراق بهادار چیست؟
بورس اوراق بهادار بورسی است که در آن سهام، اوراق بدهی و دیگر ورقه‌های دارای حق مالی قابل انتقال معامله می‌شود. قانون ایران آن را بازاری متشکل و خودانتظام می‌داند که معامله در آن به دست کارگزاران یا معامله‌گران انجام می‌شود. معادل انگلیسی‌اش Stock Exchange است و با بورس کالا یا انرژی، که بیشتر بر کالا و انرژی یا قراردادهای مبتنی بر آن‌ها متمرکزند، فرق دارد.
تفاوت بورس و بازار خارج از بورس چیست؟
فرق اصلی در شیوهٔ معامله است. در بورس، سفارش‌ها در بازاری متشکل و با قاعده‌های مشخص به هم می‌رسند. در بازار خارج از بورس، خریدار و فروشنده قیمت و شرایط را با مذاکره تعیین می‌کنند. قانون بازار اوراق بهادار ایران، مصوب ۱۳۸۴، این بازار را شبکه‌ای الکترونیک یا غیرالکترونیک بر پایهٔ مذاکره تعریف کرده است. در بازارهای جهانی معامله‌ای مشابه را OTC می‌نامند؛ این تعریف قانونی اما فقط به حوزهٔ ایران مربوط است.

واژه‌های این مقاله

منابع

این مقاله با کمکِ ابزارهای هوش مصنوعی تهیه شده است. بازبین ثبت‌شده: بهنام مجیدی. سیاست تحریریه

دیدگاه خود را ارسال کن

ارسال دیدگاه

مطالب مرتبط

دیدگاه‌ها (۰)

هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باش.

ارسال دیدگاه

دیدگاه‌ها پیش از انتشار بررسی می‌شوند. به پرسش‌های معاملاتی پاسخ نمی‌دهیم و سیگنال نمی‌دهیم.

دوره‌های آموزش تریدآکا

دورهٔ بعدی یادگیری‌ات را پیدا کن

دوره‌ها را ببین، سبک‌ها را مقایسه کن و آموزش مناسب خودت را انتخاب کن.

مشاهده همه دوره‌ها
ادامهٔ مسیر تو

قدم بعدی را انتخاب کن

مسیر یادگیریت را پیدا کن

راهنمای شروع، انتخاب سبک و ترتیب یادگیری دوره‌ها را متناسب با هدفت ببین.

دیدن مسیر یادگیری

سبک معامله‌گریت را بشناس

با تست Trader DNA، الگوی تصمیم‌گیری و سبک‌های نزدیک‌تر به خودت را بشناس.

شناخت DNA معاملاتی

مقایسهٔ پلن‌ها

پوشش دوره‌ها و شرایط اشتراک طلایی و الماس را کنار هم مقایسه کن.