تعریف دقیق
در بورس، سفارشها در یک دفتر سفارش مرکزی جمع میشوند، قراردادها استاندارد هستند و اتاق پایاپای طرف هر دو سو قرار میگیرد. در OTC دو طرف شرایط را خودشان توافق میکنند و قیمت را معمولاً یک دیلر یا بازارساز اعلام میکند. کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) در Investor.gov بازار OTC را بازاری توصیف میکند که اوراقش در بورس ثبت نشده و از طریق شبکهٔ کارگزار-معاملهگرها داد و ستد میشود.
بازار ارز شناختهشدهترین نمونهٔ OTC است و BIS آمار آن را با عنوان گردش ارز فرابورس منتشر میکند. بخش بزرگی از اوراق قرضه، سوآپ نرخ بهره و مشتقات سفارشی هم OTC معامله میشوند. در آمریکا سهام شرکتهایی که در بورس پذیرفته نشدهاند هم در بازار OTC داد و ستد میشوند و FINRA بر این معاملهها نظارت دارد.
انعطاف OTC هزینه هم دارد. چون قراردادها سفارشیاند، شفافیت قیمت کمتر است و هر طرف در معرض ریسک طرف مقابل است، یعنی احتمال اینکه طرف دیگر به تعهدش عمل نکند. پس از بحران مالی جهانی، قانونگذاران برای بخشی از مشتقات OTC گزارشدهی و تسویهٔ مرکزی را الزامی کردند.
فرق OTC با بورس
- بورس: دفتر سفارش مرکزی، قرارداد استاندارد و اتاق پایاپای
- OTC: توافق دوطرفه، قرارداد سفارشی و قیمت از دیلر یا بازارساز
- OTC: ریسک طرف مقابل و شفافیت کمتر قیمت
مثال: یک فوروارد سفارشی
فرض کنید یک شرکت ژاپنی باید ۴۷ روز دیگر ۵ میلیون دلار دریافت کند. قرارداد آتی بورسی ین سررسید و حجم استاندارد دارد و با این تاریخ و مبلغ جور نیست؛ پس شرکت با بانکش یک فوروارد OTC دقیقاً برای همان روز و همان مبلغ میبندد.
در ازای این انعطاف، شرکت به توان مالی بانک وابسته است و قیمت را فقط از همان بانک یا چند بانکی که استعلام کرده میداند. این اعداد فرضیاند و فقط مبادلهٔ انعطاف با شفافیت را نشان میدهند.
اشتباه رایج: «OTC یعنی بینظارت»
بیرون از بورس بودن به معنای بیرون از قانون بودن نیست. فعالان OTC، از بانکها تا کارگزاران ارز، زیر نظر نهادهای ناظر کشور خود کار میکنند؛ آنچه وجود ندارد، دفتر سفارش مرکزی و اتاق پایاپای واحد است.
OTC را با بازار اسپات هم یکی نگیرید. OTC دربارهٔ محل و سازوکار معامله است و اسپات دربارهٔ زمان تحویل؛ یک معامله میتواند OTC و اسپات باشد، مثل اسپات ارز، یا OTC و فوروارد، مثل مثال بالا.
خلاصهٔ کاربردی
- OTC یعنی معامله مستقیم بیرون از بورس رسمی.
- بازار ارز شناختهشدهترین نمونهٔ بازار OTC است.
- انعطاف قرارداد در برابر ریسک طرف مقابل و شفافیت کمتر.
- OTC به معنای بینظارت نیست.
اصطلاحات مرتبط
برای یادگیری عمیقتر
از این موضوع بیشتر بدانید
مقالههای مرتبط
الگو، ستاپ و واژهٔ مرتبط
تمرین کن
پرسشهای رایج
آیا CFD هم معاملهٔ OTC است؟
بله. CFD قراردادی میان شما و کارگزار است و در هیچ بورسی معامله نمیشود؛ قیمت و شرایطش را کارگزار تعیین میکند و شما در معرض ریسک ناتوانی مالی کارگزار هستید.
آیا قیمت در بازار OTC قابل اعتماد است؟
در بازارهای پرنقدینگی مثل جفتارزهای اصلی، رقابت میان ارائهدهندگان قیمتها را نزدیک نگه میدارد؛ در ابزارهای نقدینگی پایین فاصلهٔ قیمتها و اسپرد میتواند زیاد باشد.
منابع
- Investor.gov (SEC) — Over-the-Counter (OTC) Marketsبازار OTC بازاری است که اوراق در آن بیرون از بورس ثبتشده و از طریق شبکهٔ کارگزار-معاملهگرها داد و ستد میشود.
- FINRA — Over-the-Counter Equities Tradingسهام OTC بیرون از بورسهای ملی معامله میشوند و FINRA بر معاملهگران این بازار نظارت دارد.
- BIS — OTC foreign exchange turnover in April 2025 (Triennial Survey)گردش روزانهٔ بازار ارز ۹٫۶ تریلیون دلار در آوریل ۲۰۲۵؛ دلار در ۸۹٫۲ درصد معاملهها یک طرف بوده، یورو ۲۸٫۹، ین ۱۶٫۸ و پوند ۱۰٫۲ درصد؛ ده جفت پرمعامله همگی دلار دارند؛ اعداد قابل بازنگریاند.