تعریف دقیق
کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) در واژهنامهٔ آموزشی خود استخر سیاه را نوعی سامانهٔ معاملاتی جایگزین (ATS) توصیف میکند که پیش از معامله پیشنهاد قیمت عمومی منتشر نمیکند. این سامانهها را معمولاً بانکهای سرمایهگذاری و کارگزاریهای بزرگ اداره میکنند و در آمریکا باید ثبت شوند و از مقررات مربوط پیروی کنند.
انگیزهٔ اصلی، کم کردن اثر بازاری سفارشهای بزرگ است. صندوقی که میخواهد حجم زیادی از یک سهم را بفروشد، اگر سفارشش در دفتر عمومی بورس دیده شود، ممکن است دیگران پیش از او بفروشند و قیمت را به ضررش پایین ببرند. در استخر سیاه طرف مقابل پیش از معامله از این سفارش خبر ندارد و قیمت اجرا اغلب از قیمتهای بورس گرفته میشود، مثلاً میانهٔ بالاترین قیمت خرید و پایینترین قیمت فروش.
«سیاه» فقط به پیش از معامله برمیگردد. در آمریکا معاملات انجامشده در این سامانهها پس از اجرا به FINRA گزارش میشوند و FINRA از سال ۲۰۱۴ آمار حجم معاملات هر سامانهٔ ATS را با تأخیر و رایگان منتشر میکند. منتقدان میگویند بزرگ شدن این بازارها بخشی از کشف قیمت را از دید عموم دور میکند.
مثال: فروش یک بسته بزرگ سهام
فرض کنید یک صندوق بازنشستگی میخواهد بستهٔ بزرگی از سهام یک شرکت صنعتی آمریکایی را بفروشد که با حجم معمول روزانهٔ آن سهم قابل مقایسه است. اگر این سفارش را یکجا در بورس بگذارد، احتمالاً قیمت پیش از تکمیل فروش افت میکند.
صندوق بخشی از سفارش را به یک استخر سیاه میفرستد و آنجا با سفارش خرید نهادی دیگر در میانهٔ قیمت بورس تطبیق داده میشود. معاملهگران خرد این معامله را پیش از اجرا نمیبینند، اما پس از گزارش، حجم آن در آمار معاملات خارج از بورس ظاهر میشود.
اشتباه رایج: استخر سیاه را بازار غیرقانونی دانستن
نام «سیاه» به نبود شفافیت پیش از معامله اشاره دارد، نه به غیرقانونی بودن. این سامانهها در آمریکا ثبتشده و زیر نظارتاند و معاملاتشان پس از اجرا گزارش میشود.
استخر سیاه را با استخر نقدینگی (Liquidity Pool) در دیفای یا با نقدینگی در تحلیل اسمارت مانی هم یکی نگیرید؛ آنها مفهومهای دیگریاند. در فارکس اسپات هم چون بازار متمرکز وجود ندارد، بیشتر معاملات به هر حال بیرون از دید عموم انجام میشود و نوار سراسریای برای مقایسه نیست.
خلاصهٔ کاربردی
- استخر سیاه سامانهٔ معاملاتی خصوصی بدون نمایش عمومی سفارش پیش از معامله است.
- کاربرد اصلی آن جابهجایی سفارشهای بزرگ با اثر کمتر بر قیمت است.
- در آمریکا این سامانهها ثبتشدهاند و معاملاتشان پس از اجرا گزارش میشود.
- سیاه بودن به شفافیت پیش از معامله برمیگردد، نه به غیرقانونی بودن.
اصطلاحات مرتبط
برای یادگیری عمیقتر
از این موضوع بیشتر بدانید
مقالههای مرتبط
الگو، ستاپ و واژهٔ مرتبط
پرسشهای رایج
آیا معاملهگر خرد به استخر سیاه دسترسی دارد؟
معمولاً نه بهطور مستقیم. بیشتر کاربرانش نهادها هستند، هرچند ممکن است بخشی از سفارشهای مشتریان خرد از طریق مسیریابی کارگزار به این سامانهها برسد.
از کجا میشود حجم معاملات استخر سیاه را دید؟
در آمریکا FINRA آمار حجم معاملات سامانههای ATS را با تأخیر منتشر میکند. این داده مربوط به پس از معامله است و برای تصمیم لحظهای کاربردی ندارد.
منابع
- Investor.gov (SEC) — Dark Poolsاستخر سیاه نوعی سامانهٔ معاملاتی جایگزین (ATS) است که پیش از معامله پیشنهاد قیمت عمومی منتشر نمیکند.
- FINRA (2014) — FINRA Makes Dark Pool Data Available Free to the Investing Publicانتشار رایگان آمار حجم معاملات هر سامانهٔ ATS با تأخیر، از سال ۲۰۱۴.
- IG Glossary — Dark pools definitionاستخر سیاه بازار خصوصی برای معاملهٔ حجمهای بزرگ بیرون از دید عموم است.