مسیر یادگیریت را پیدا کن
راهنمای شروع، انتخاب سبک و ترتیب یادگیری دورهها را متناسب با هدفت ببین.
دیدن مسیر یادگیریبسیاری از کسانی که سراغ وایکوف میروند، اول نام «اسپرینگ» را میشنوند و آن را نشانهٔ قطعی برگشت قیمت خیال میکنند. وایکوف چنین قولی نمیدهد: روشی برای خواندن عرضه و تقاضا روی نمودار است که با قانونها شروع میشود، نه با الگو. این راهنما ترتیب یادگیری را از قانونها تا تمرین روی نمودار گذشته میچیند و مرز روش را هم نشان میدهد.
تیپِ معاملهگریات چطور روی تصمیمهایت اثر میگذارد؟ در چند سؤال کوتاه بفهم.
آموزش وایکوف از صفر یعنی یاد گرفتن روشی که نمودار را بر پایهٔ عرضه و تقاضا میخواند. ترتیب پیشنهادی این است: ساختار پایهٔ نمودار، سه قانون و نقش حجم، چهار فاز، انباشت و توزیع با زیرفازهایش و در پایان تمرین روی نمودار گذشته. وایکوف ذهنی و احتمالی است و سیگنال خرید یا فروش نمیدهد.
وایکوف بیش از آنکه فهرستی از الگوها باشد، شیوهای برای پرسیدن از نمودار است. شما بهجای گشتن دنبال یک شکل آشنا، میپرسید فشار خرید یا فروش در کدام مرحله است و آیا رفتار قیمت با حجم معاملات جور درمیآید. دو ستون این شیوه، یعنی عرضه و تقاضا و ایدهٔ مرد مرکب، از همان قدم اول کنار هم میآیند و بقیهٔ روش روی آنها ساخته میشود.
ریچارد دمیل وایکوف (Richard Demille Wyckoff) فعال بازار سهام آمریکا، سردبیر مجله و آموزگار بود. او ۲ نوامبر ۱۸۷۳ به دنیا آمد، در ۱۵ سالگی کارش را در والاستریت آغاز کرد و ۷ مارس ۱۹۳۴ درگذشت. وایکوف در ۱۹۰۷ مجلهٔ The Ticker را بنیان گذاشت که در ۱۹۱۱ نامش به The Magazine of Wall Street تغییر کرد.
این زندگینامهٔ کوتاه یک پیام عملی برای شما دارد: روش در بستر بازار سهام آمریکا شکل گرفت. هر بار که آن را روی جفتارز، رمزارز یا کالا پیاده میکنید، فرضی را میآزمایید که برای آن بازارها ساخته نشده بود. این دلیل کنار گذاشتن روش نیست؛ دلیل احتیاط در تعمیم است.
مرد مرکب (Composite Man) عینکی برای خواندن نمودار است: هر نمودار را طوری میخوانید که انگار یک بازیگر هدفمند پشت آن ایستاده و با نقشه میخرد و میفروشد. این فرض حرکتهای پراکنده را به یک روایت منسجم تبدیل میکند. وقتی قیمت مدتی در یک محدوده بالا و پایین میرود، از خودتان میپرسید این بازیگر فرضی در حال جمع کردن است یا خالی کردن.
این مفهوم فقط شیوهٔ خواندن است. اگر آن را به معنای وجود یک گردانندهٔ واقعی بگیرید، پشت هر حرکت قیمت نقشهای پنهان میبینید و از خواندن عرضه و تقاضا دور میشوید.
هر بخش این راهنما مستقل خوانده میشود، ولی اگر آموزش وایکوف از صفر را تازه شروع کردهاید، ترتیب زیر کمهزینهترین مسیر است. با هر بخشی که آشنا هستید، از آن بگذرید و سراغ بخش بعد بروید.
اگر وقت کمی دارید، اول بخش قانونها، بخش محدودیتها و بخش ترتیب یادگیری را بخوانید. بقیه را میتوانید همزمان با تمرین مرور کنید، چون معنای فازها و رویدادها وقتی روشنتر میشود که آنها را روی یک نمودار گذشته جستوجو کنید.
چارچوب وایکوف دو لایه دارد: سه قانون که منطق حرکت قیمت را توضیح میدهند و چهار فاز که جای قیمت را در چرخه نشان میدهند. اول قانونها را یاد بگیرید، چون فازها بدون آنها فقط چند اسماند.
سه قانون بنیادی وایکوف عرضه و تقاضا، علت و معلول، تلاش و نتیجهاند. بروس فریزر این دستهبندی سهگانه را در مقالهای در StockCharts به تاریخ ۴ دسامبر ۲۰۱۵ آورده و آن را از کتاب The Three Skills of Top Trading نوشتهٔ هنک پروودن (۲۰۰۷) نقل کرده است.
قانون عرضه و تقاضا میگوید وقتی تقاضا رو به افزایش است و عرضه کم، باید انتظار رشد قیمت را داشت؛ وقتی عرضه بر تقاضا میچربد، فشار به سمت پایین است. قانون علت و معلول دورههای انباشت و توزیع را «علت» و روند صعودی یا نزولی بعدی را «معلول» میداند؛ علت بزرگ معلول بزرگ میدهد و علت کوچک معلول کوچک. قانون تلاش و نتیجه حجم معاملات را «تلاش» و حرکت قیمت را «نتیجه» مینامد و از شما میخواهد این دو را همیشه کنار هم ببینید.
فرض کنید قیمت یک سهم چند هفته در محدودهای باریک مانده است. قانون علت و معلول به شما میگوید این مدت را بیاهمیت ندانید، چون همین محدوده علت حرکت بعدی را میسازد. ولی جهت آن حرکت از این قانون بیرون نمیآید؛ برای جهت باید سراغ عرضه و تقاضا و رفتار حجم بروید. هر قانون یک پرسش جدا را جواب میدهد و هیچکدام بهتنهایی کافی نیست.
| قانون | چه چیزی را میسنجد | پرسش شما از نمودار |
|---|---|---|
| عرضه و تقاضا | توازن خریدار و فروشنده | کدام طرف دست بالا را دارد؟ |
| علت و معلول | دورهٔ محدوده در برابر روند بعدی | محدوده چه اندازه علت ساخته است؟ |
| تلاش و نتیجه | حجم در برابر حرکت قیمت | آیا حرکت قیمت با حجم هماهنگ است؟ |
چرخهٔ بازار وایکوف چهار فاز تکرارشونده دارد: انباشت (Accumulation)، رشد (Markup)، توزیع (Distribution) و افت (Markdown). در انباشت، قیمت پس از افت در محدودهای جا میگیرد. در رشد، قیمت از آن محدوده بالا میرود، در توزیع دوباره در محدودهای میماند و در افت پایین میآید تا چرخه از نو آغاز شود.
وقتی فازها را کنار قانون علت و معلول بگذارید، دو فاز محدودهای علتسازند و دو فاز روندی معلول. پس نخستین پرسش شما هنگام باز کردن هر نمودار این است که قیمت در محدوده است یا در روند. پاسخ همین پرسش تعیین میکند کدام بخشهای بعدی این راهنما به کارتان میآید.
در وایکوف حجم را بهتنهایی نمیخوانید؛ آن را کنار اندازهٔ حرکت قیمت میگذارید و میسنجید آیا نتیجه به اندازهٔ تلاش بوده است. حجم بالا یا پایین بهخودیخود معنایی ندارد و معنا از نسبت آن با حرکت قیمت میآید.
فرض کنید چند نفر با تمام توان خودرویی خاموش را هل میدهند و خودرو فقط کمی جلو میرود. تلاش زیاد بوده و نتیجه کم، پس چیزی در برابر حرکت ایستاده است؛ شاید ترمز دستی کشیده باشد. روی نمودار هم وقتی حجم بالاست و قیمت تقریباً جابهجا نمیشود، معنایش در چارچوب قانون عرضه و تقاضا این است که طرف مقابل به همان اندازه سفارش وارد کرده و فشار را جذب کرده است.
حالت برعکس هم آموزنده است. اگر قیمت با حجمی کم حرکت بزرگی میکند، تلاش اندکی نتیجهٔ زیادی داده است؛ یعنی در آن مسیر مانع چندانی سر راه نبوده است.وایکوف هیچکدام از این دو حالت را خودبهخود به جهت آینده ترجمه نمیکند. آنها فقط به شما میگویند کجای نمودار ارزش نگاه دقیقتر دارد.
یک نکتهٔ عملی هم هست: «بالا» و «پایین» در حجم نسبی است. حجم هر میله را با میلههای پیشین همان نمودار و همان تایمفریم مقایسه کنید، نه با عددی ثابت یا با بازاری دیگر. پیش از این مقایسه هم بدانید پلتفرمتان دادهٔ حجم را از کجا میگیرد، چون معنای «تلاش» به همین داده بسته است.
وقتی تلاش و نتیجه با هم نمیخوانند، آن نقطه را روی نمودار علامت بزنید و شواهد دیگر را کنارش بگذارید: جای قیمت در چرخه، رفتار محدوده و حرکتهای بعدی. یک میلهٔ پرحجم بهتنهایی دربارهٔ آینده حکمی نمیدهد.
انباشت و توزیع هر دو محدودهاند و از دور شبیه هم دیده میشوند؛ تفاوتشان در جایشان در چرخه و در معلولی است که میسازند. انباشت پس از فاز افت میآید و علت روند صعودی بعدی است. توزیع پس از فاز رشد میآید و علت روند نزولی بعدی را میسازد.
در عینک مرد مرکب، انباشت دورهای است که بازیگر فرضی جمع میکند و توزیع دورهای که خالی میکند. این تصویر به شما کمک میکند هر دو را دو روی یک فرایند ببینید: داراییای که در یک محدوده جمع شده، در محدودهٔ دیگری دستبهدست میشود.
چون هر دو محدودهاند، از روی شکل محدوده بهتنهایی نمیتوانید بگویید با کدام سروکار دارید. نخستین سرنخ همان چیزی است که پیش از محدوده رخ داده: افت طولانی یا رشد طولانی. سرنخهای بعدی را رفتار درون محدوده و هماهنگی حجم با قیمت میدهند. حتی آنوقت هم برچسب شما یک فرض است.
| ویژگی | انباشت | توزیع |
|---|---|---|
| جای در چرخه | پس از افت و پیش از رشد | پس از رشد و پیش از افت |
| نقش در علت و معلول | علت روند صعودی بعدی | علت روند نزولی بعدی |
| خوانش با مرد مرکب | بازیگر فرضی جمع میکند | بازیگر فرضی خالی میکند |
برای جزئیات هر کدام، مقالههای جداگانهٔ انباشت و توزیع را ببینید. در بخش بعد، زیرفازهای انباشت را قدمبهقدم ببینید.
شِمای انباشت (Accumulation Schematic) به پنج زیرفاز A تا E تقسیم میشود و هر زیرفاز یک مرحله از گذار بازار از افت به رشد را نشان میدهد. این زیرفازها به ترتیب عبارتاند از پایان روند نزولی، ساختن علت، اسپرینگ، نشانههای قدرت و شکست و آغاز رشد.
فاز A جایی است که روند نزولی پایان میگیرد و قیمت دیگر با همان شتاب پیشین پایین نمیرود. فاز B دورهٔ ساختن علت است: قیمت درون محدوده بالا و پایین میرود و طبق قانون علت و معلول، همین دوره اندازهٔ حرکت بعدی را شکل میدهد. در شِمای پایه، فاز C جای اسپرینگ است، آزمونی که قیمت در آن بهطور کاذب زیر کف محدوده میرود. در فاز D نشانههای قدرت (Signs of Strength) پدیدار میشوند و در فاز E قیمت محدوده را ترک میکند و رشد آغاز میشود.
| زیرفاز | آنچه رخ میدهد | پرسش تمرینی شما |
|---|---|---|
| A | پایان روند نزولی | آیا افت پیشین شتابش را از دست داده است؟ |
| B | ساختن علت | محدوده چه مدت و با چه رفتار حجمی شکل گرفته است؟ |
| C | اسپرینگ (رویداد شاخص در شِمای پایه) | آیا شکست زیر کف به درون محدوده برگشته است؟ |
| D | نشانههای قدرت | آیا حرکتهای رو به بالا با تلاش هماهنگ همراهاند؟ |
| E | شکست و آغاز رشد | آیا قیمت از سقف محدوده بیرون رفته است؟ |
این راهنما رویدادهای نامدار درون زیرفازها و شِمای توزیع را باز نمیکند؛ شِمای توزیع موضوع مقالهٔ جداگانهٔ توزیع است. پیش از رفتن سراغ رویدادها، منطق پنج زیرفاز را محکم کنید؛ رویدادی که جایش را در این ترتیب ندانید، فقط حافظه را پر میکند. هر برچسب زیرفاز هم فرضی است که حرکتهای بعدی تأییدش میکنند یا باطلش. نمونهٔ روشن این قاعده شرط ابطال اسپرینگ است.
اسپرینگ (Spring) شکست کاذبی زیر کف محدوده در فاز C انباشت است: قیمت به زیر کف میرود، ولی شکست ادامه پیدا نمیکند و قیمت به درون محدوده برمیگردد. ارزش آموزشی اسپرینگ بیشتر در شرط ابطالی است که همراهش میآید.
اگر قیمت بعداً از کف خود اسپرینگ هم پایینتر برود، تشخیص فاز اشتباه بوده است. یعنی محدودهای که انباشت خوانده بودید، شاید اصلاً انباشت نبوده است.
این قاعده عادت مفیدی به شما میدهد: هر برچسب وایکوفی را با شرط ابطالش بنویسید. وقتی در یادداشت تمرینتان «احتمالاً اسپرینگ» را ثبت میکنید، کنارش بنویسید «باطل اگر کف آن شکسته شود». بعد که حرکت بعدی آشکار شد، برگردید و ببینید فرضتان ماند یا باطل شد.
برای جزئیات بیشتر، مقالهٔ جداگانهٔ اسپرینگ و آپتراست (Upthrust) را ببینید.
اسپرینگ برچسبی است که در مرحلهٔ تحلیل میزنید و حرکت بعدی ممکن است آن را باطل کند. اگر هر شکست زیر کف را فرصت قطعی ببینید، همان خطایی را تکرار میکنید که شرط ابطال برای جلوگیری از آن آمده است.
تصویر زیر قطعههای پیشین را کنار هم میگذارد تا رابطهٔ آنها را یکجا ببینید. نوار بالا چهار فاز چرخه را نشان میدهد که پشت سر هم تکرار میشوند. بخش پایین درون یک محدودهٔ انباشت را باز میکند: سقف و کف محدوده، پنج زیرفاز A تا E، فرورفتن کاذب زیر کف در فاز C و خروج از سقف در فاز E.
این شکل عمداً محور قیمت و تاریخ ندارد. خط میانی رفتاری نمادین را نشان میدهد، نه دادهٔ یک بازار را؛ هیچ محدودهٔ واقعی هم دقیقاً به این شکل درنمیآید. از آن برای تمرین حافظه استفاده کنید: پیش از نگاه به نمودار واقعی، شکل را روی کاغذ از حفظ بکشید و نام هر زیرفاز را کنارش بنویسید. بعد نمودار گذشتهٔ یک بازار را باز کنید و ببینید کدام بخشها با این نقشه جور است و کدام نه. جاهایی که جور نیست، به اندازهٔ جاهایی که جور است آموزندهاند.
وایکوف چهار محدودیت جدی دارد: تفسیرش ذهنی است، یادگیریاش برای مبتدی دشوار است، در بازار رِنج پرنوسان یا خبرمحور کماثرتر است و سیگنال ثابتی برای خرید یا فروش ندارد. محدودیت سوم دربارهٔ هر رِنجی نیست: در محدودههای پرنوسان یا خبرمحور، رفتار قیمت و حجم آنقدر گسسته است که فازها را نمیتوان پیوسته خواند. هیچ روشی همیشه کار نمیکند؛ هر موقعیتی که یک روش نشان میدهد احتمالی است و سیگنال کاذب پیش میآید. راه درست استفاده از وایکوف این است که آن را ابزار یادگیری خواندن نمودار بدانید و تمرینش را از معاملهٔ واقعی جدا کنید.
برچسب رویدادها و فازها در وایکوف سلیقهای است. در عمل یعنی دو معاملهگر میتوانند به یک نمودار نگاه کنند و ساختار متفاوتی ببینند: یکی فاز B انباشت و دیگری آغاز توزیع. تا وقتی حرکت بعدی رخ نداده، روش داوری قطعی میان آن دو ندارد.
پیامد این ذهنیبودن برای یادگیری روشن است. اگر برچسب را حقیقت بگیرید، هر حرکت مخالف را «استثنا» میخوانید و از اشتباهتان چیزی یاد نمیگیرید. اگر آن را فرض بنویسید، هر حرکت مخالف به شما بازخورد میدهد و چشمتان دقیقتر میشود.
تمرین درست روی نمودار گذشته انجام میشود و هدفش دقیقتر کردن چشم شماست، نه پیدا کردن معامله. این روند را امتحان کنید:
اگر در انتخاب بازهٔ زمانی نمودار مردد هستید، راهنمای انتخاب تایمفریم معیارهای این انتخاب را کنار هم میگذارد.
برچسبهای وایکوف قطعی نیستند و حرکت بعدی ممکن است خلاف آنها پیش برود. اگر بر پایهٔ این برچسبها با پول واقعی معامله کنید، ممکن است بخشی از سرمایه یا همهٔ آن را از دست بدهید.
شواهد آماری دربارهٔ تحلیل تکنیکال بهطور کلی یکدست نیست و هیچکدام از پژوهشهای این بخش دربارهٔ خود وایکوف نیست. آنها را بخوانید تا مرز روشهای نموداری را بشناسید، نه برای داوری دربارهٔ وایکوف.
نخستین مانع ذهنیبودن است. ماهیت ذهنی تحلیل تکنیکال از موانع اصلی پذیرش آن در پژوهش دانشگاهی است، چون گام شناسایی الگو به مهارت و قضاوت تحلیلگر نیاز دارد؛ این را CFA Institute در خلاصهٔ پژوهش «مبانی تحلیل تکنیکال» آورده است.
یکی از موانع اصلی، ماهیت بهشدت ذهنی تحلیل تکنیکال است.
همان خلاصه نتیجهٔ پژوهش لو و همکاران را هم گزارش میکند. نمونهٔ آنها سهام فردی NYSE/Amex و Nasdaq در بازهٔ ۱۹۶۲ تا ۱۹۹۶ بود و در هر دورهٔ پنجساله ۱۰ سهم از هر یک از ۵ گروه ارزش بازار برگزیده شد. برخی الگوهای تکنیکال برای این سهام اطلاعات تکمیلی داشتند، بهویژه برای سهام نزدک. ولی الگوهای سنتی مانند سر و شانه لزوماً بهینه نبودند. الگویی هم که برای کشف ناهنجاری آماری مناسب است، لزوماً برای سود معاملاتی مناسب نیست. این الگوها وایکوف نیستند و نتیجه به بازارهای دیگر یا دورههای بعد تعمیم نمییابد.
پژوهش دوم را سرمپینیس و همکاران ۱۶ نوامبر ۲۰۱۸ در arXiv ارسال کردند. آنها بیش از ۲۱٬۰۰۰ قاعدهٔ معاملاتی تکنیکال را روی ۱۲ بازار در بازهٔ ۲۰۰۴ تا ۲۰۱۵ سنجیدند و روشی برای کنترل سوگیری دادهکاوی (Data Snooping) معرفی کردند. این سوگیری یعنی وقتی قاعدههای بسیار را روی یک داده میآزمایید، برخی فقط از سر شانس خوب به نظر میرسند. نتیجهٔ نویسندگان این بود که تحلیل تکنیکال هنوز ارزش کوتاهمدت دارد، اما به نظر میرسد استرس مالی، شرایط اقتصادی و رشد بازار بر عملکرد قاعدهها اثر میگذارد. این نتیجه هم به قاعدههای کمّی آزمونشده مربوط است، نه به وایکوف.
درس این دو پژوهش برای شما روشن است. در پژوهش سرمپینیس و همکاران حتی عملکرد قاعدههای کمّی و آزمونپذیر به شرایط بازار وابسته بود. پس روشی را که برچسبهایش به قضاوت خودتان وابسته است باید با فروتنی بیشتری به کار ببرید.
ریشهٔ خطاهای رایج یادگیری وایکوف اغلب یک عادت است: اینکه هر محدوده را به زور در قالب شِما بنشانید. سه خطای زیر را بشناسید تا زودتر از این عادت بیرون بیایید.
هر سه خطا یک راه پرهیز مشترک دارند: برچسب را دیر بزنید، آن را با شرطی بنویسید که بتواند باطلش کند و به نمودار اجازه بدهید شما را رد کند.
آموزش وایکوف از صفر را با ساختار پایهٔ نمودار شروع کنید و قدمبهقدم به قانونها و حجم، فازها، انباشت و توزیع و در پایان تمرین روی نمودار گذشته برسید. هر گام را وقتی ببندید که بتوانید آن را به زبان خودتان توضیح دهید.
برای مقایسه، در مسیر آموزشی School of Pipsology سایت BabyPips، بخش Middle School به اندیکاتورهای نموداری، الگوهای نموداری و پیوتپوینت میپردازد.
برای گام نخست، مقالهٔ معامله با چارت خام تمرین خواندن نمودار بدون اندیکاتور را پیش روی شما میگذارد. اگر میخواهید وایکوف را در مسیری بزرگتر بنشانید، مسیر از صفر تا تریدر جای آن را در کل یادگیری نشان میدهد و برنامهٔ زمانبندیشدهٔ یادگیری کمک میکند گامها را در هفتههای پیاپی پخش کنید.
مقالههای مرتبط با وایکوف سه دستهاند: مقالههایی که یک قطعه از همین راهنما را عمیقتر باز میکنند، مسیرهای پایهای که در بخش ترتیب یادگیری آمدند و مسیرهایی که همان نمودار را با زبان دیگری میخوانند. نقشهٔ زیر هر سه دسته را دور همین راهنما میچیند تا بدانید بعد از هر بخش کجا بروید.
در شاخهٔ عمیقتر، سه مقالهٔ جداگانه هر کدام یک قطعه را باز میکنند: انباشت، توزیع و اسپرینگ و آپتراست. ترتیب منطقی خواندنشان همان ترتیب این راهنماست و بهتر است از انباشت شروع کنید، چون زیرفازهایش را اینجا دیدهاید.
مسیرهای مکمل نمودار را با واژگان دیگری میخوانند. آموزش پرایس اکشن از صفر خواندن رفتار قیمت را بدون چارچوب فازها آموزش میدهد و پشتوانهٔ خوبی برای گام نخست مسیر یادگیری است. آموزش اسمارت مانی از صفر و آموزش ICT از صفر دو چارچوب دیگرند که با مفهومهای خودشان به ساختار بازار نگاه میکنند. اگر میان این دو مردد هستید، مقایسهٔ SMC و ICT تفاوتشان را کنار هم میگذارد.
اگر شکست کاذب زیر کف محدوده برایتان پرسش ساخته است، شکار نقدینگی در عمل شکستهای کاذب را از زاویهٔ نقدینگی بررسی میکند. اگر هم خواندن متنهای انگلیسی این حوزه برایتان سخت است، عبور از مانع زبان انگلیسی راههای کم کردن این فاصله را نشان میدهد.
برای قدم بعد یک معیار ساده دارید: اگر هنوز نمیتوانید سه قانون را بدون نگاه به متن توضیح دهید، پیش از هر مقالهٔ دیگری به بخش قانونها برگردید.
هرچه اینجا میخوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.
دیدگاهها پیش از انتشار بررسی میشوند. به پرسشهای معاملاتی پاسخ نمیدهیم و سیگنال نمیدهیم.
دورهها را ببین، سبکها را مقایسه کن و آموزش مناسب خودت را انتخاب کن.
راهنمای شروع، انتخاب سبک و ترتیب یادگیری دورهها را متناسب با هدفت ببین.
دیدن مسیر یادگیریبا تست Trader DNA، الگوی تصمیمگیری و سبکهای نزدیکتر به خودت را بشناس.
شناخت DNA معاملاتیپوشش دورهها و شرایط اشتراک طلایی و الماس را کنار هم مقایسه کن.
دیدگاهها (۰)
در حال بارگذاری دیدگاهها…