CFD چیست؟ سازوکار، هزینه و ریسک قرارداد مابهالتفاوت
بسیاری از معاملهگرها وقتی در پلتفرم روی «خرید طلا» کلیک میکنند، گمان میکنند صاحب مقداری طلا شدهاند. اما اگر آنچه باز شده یک CFD باشد، شما فقط قراردادی روی تفاوت قیمت دارید، نه سند مالکیت. همین تفاوت روی هزینه، ریسک و حقوق شما اثر مستقیم دارد و این صفحه سازوکارش را با یک مثال محاسبه و قواعد ناظران باز میکند.
این مقاله برای معاملهگری است که تازه با CFD روبهرو شده؛ برای ادامه، مفهوم اهرم و مارجین و هزینهٔ اسپرد را هم بخوانید.
در یک نگاه
- CFD قراردادی روی تفاوت قیمت است، نه خرید دارایی.
- مالکیت دارایی پایه به شما منتقل نمیشود.
- سود و زیان از ضرب قرارداد، ارزش نقطه و حرکت قیمت میآید.
- اهرم زیان را هم مثل سود بزرگ میکند.
- ناظران اروپا، بریتانیا و استرالیا برای مشتری خرد سقف اهرم گذاشتهاند.
CFD چیست و قرارداد مابهالتفاوت یعنی چه؟
CFD (قرارداد مابهالتفاوت) قراردادی اهرمدار میان شما و ارائهدهنده است که روی تفاوت قیمت یک دارایی بسته میشود. اگر قیمت در جهت پیشبینی شما برود، تفاوت را دریافت میکنید و اگر خلاف آن برود، همان تفاوت را میپردازید. دارایی پایه به شما منتقل نمیشود و بهدلیل اهرم، زیان هم میتواند سریع و بزرگ باشد. نام کامل این ابزار قرارداد مابهالتفاوت (Contract for Difference) است و از ابزارهای مشتقه است؛ یعنی ارزشش از قیمت چیز دیگری میآید که به آن دارایی پایه میگویند. دارایی پایه میتواند یک جفتارز، شاخص سهام، سهم یک شرکت، طلا، نفت یا رمزارز باشد. دو طرف توافق میکنند که تفاوت قیمت باز کردن و بستن موقعیت، ضرب در اندازهٔ قرارداد، میانشان تسویه شود. قیمتی که در پلتفرم میبینید مظنهٔ ارائهدهنده است. ارائهدهنده این مظنه را از بازار دارایی پایه میگیرد، ولی طرف مستقیم قرارداد شما خود اوست، نه خریدار یا فروشندهای در بازار بینبانکی یا بورس. به همین دلیل اندازهٔ هر قرارداد، ارزش هر واحد حرکت قیمت و هزینهها در مشخصات همان ارائهدهنده تعریف میشوند و از یک پلتفرم به پلتفرم دیگر فرق دارند. دامنهٔ این اصطلاح از تصور رایج گستردهتر است. به گفتهٔ FCA بریتانیا، اصطلاح CFD در مقررات این نهاد شرطبندی مالی روی اسپرد (spread bet) و محصولات اسپات فارکس غلتان (rolling spot forex) را هم در بر میگیرد. اسپات فارکس غلتان موقعیتی ارزی است که تحویل نمیشود و تا وقتی بسته نشود از روزی به روز بعد منتقل میشود. پس موقعیتی که در یک حساب فارکس خرد باز میشود، اگر از این نوع باشد، از نگاه این ناظر همخانوادهٔ CFD است.
CFD چطور کار میکند و چرا مالک دارایی پایه نمیشوید؟
فرض کنید دو همسایه بر سر قیمت یک آپارتمان اختلاف نظر دارند. بهجای اینکه یکی آپارتمان را بخرد، قرار میگذارند هر وقت یکی از آنها خواست توافق را تمام کند، کسی که قیمت به ضررش رفته اختلاف را به دیگری بپردازد. آپارتمان دست هیچکدام عوض نمیشود و فقط پول اختلاف جابهجا میشود. CFD همین منطق را با مظنهٔ لحظهای و مشخصات قرارداد ارائهدهنده پیاده میکند. چرخهٔ یک معاملهٔ CFD معمولاً این گامها را دارد:
- انتخاب دارایی پایه و جهت: اگر انتظار بالا رفتن قیمت را دارید موقعیت خرید (Long) باز میکنید و اگر انتظار پایین آمدن را دارید موقعیت فروش (Short)؛ تفاوت این دو در موقعیت خرید و فروش آمده است.
- باز کردن با مظنهٔ ارائهدهنده: هر مظنه دو قیمت دارد؛ خرید با قیمت بالاتر و فروش با قیمت پایینتر انجام میشود که سازوکارش در قیمت پیشنهادی خرید و فروش توضیح داده شده است.
- نگه داشتن موقعیت: بخشی از موجودی حساب بهعنوان وثیقه قفل میشود و سود یا زیان شناور با هر تغییر مظنه بهروز میشود.
- بستن موقعیت: معاملهٔ مخالف به همان اندازه انجام میشود و تفاوت دو قیمت، ضرب در اندازهٔ موقعیت، به حساب افزوده یا از آن کسر میشود.
دلیل نبودن مالکیت در خود تعریف قرارداد است. آنچه شما به دست میآورید تعهدی دوطرفه برای پرداخت تفاوت قیمت است، نه سهم، اونس طلا یا بشکهٔ نفت. قرارداد ثبت یا تحویل دارایی پایه به نام شما را در بر ندارد، پس حقوقی که به مالکیت گره خوردهاند، مثل حق رأی در مجمع شرکت یا تحویل فیزیکی فلز، با CFD به شما نمیرسند. همین ویژگی باز کردن موقعیت فروش را هم ساده میکند. برای فروش لازم نیست اول دارایی را داشته باشید یا قرض بگیرید، چون چیزی جابهجا نمیشود.
سود و زیان CFD با یک مثال عددی چطور حساب میشود؟
سود یا زیان خام از ضرب سه مقدار به دست میآید: تعداد قرارداد، ارزش پولی هر نقطه و تعداد نقطههایی که قیمت از ورود تا خروج حرکت کرده است. نقطه (Point) واحد حرکت قیمت در مظنهٔ همان قرارداد است و ارزش پولی آن را مشخصات قرارداد ارائهدهنده تعیین میکند. برخی پلتفرمها اندازهٔ موقعیت را با لات بیان میکنند. لات واحد استاندارد حجم معامله است. در این حالت فرمول چنین میشود:
- موقعیت خرید: (قیمت بستن − قیمت باز کردن) × تعداد لات × اندازهٔ قرارداد
- موقعیت فروش: (قیمت باز کردن − قیمت بستن) × تعداد لات × اندازهٔ قرارداد
مثال زیر فرضی و بدون تاریخ است. الگوی آن از آموزش IG Academy آمده و فقط روش محاسبه را نشان میدهد، نه قیمت واقعی بازار. فرض کنید ۵ قرارداد CFD نقره را با قیمت ۱۶۵۳ میخرید و ارزش هر نقطه برای هر قرارداد ۵۰ دلار است. هنگام بستن، مظنه ۱۶۸۳/۱۶۸۶ است. چون موقعیت خرید با فروش بسته میشود، قیمت پایینتر مظنه یعنی ۱۶۸۳ ملاک است.
مثال فرضی CFD نقره بر پایهٔ IG Academy؛ بدون تاریخ؛ اسپرد در قیمتها لحاظ شده و کمیسیون و هزینهٔ شبانه کسر نشدهاند
| گام | مقدار |
|---|---|
| تعداد قرارداد | ۵ |
| ارزش هر نقطه برای هر قرارداد | ۵۰ دلار |
| قیمت باز کردن (خرید) | ۱۶۵۳ |
| مظنه در لحظهٔ بستن | ۱۶۸۳/۱۶۸۶ |
| قیمت بستن (فروش) | ۱۶۸۳ |
| حرکت قیمت | ۳۰ نقطه |
| نتیجهٔ خام | ۵ × ۵۰ × ۳۰ = ۷٬۵۰۰ دلار |
همین حساب در جهت مخالف هم برقرار است. اگر قیمت فروش هنگام بستن ۳۰ نقطه پایینتر از ۱۶۵۳ بود، همان ۷٬۵۰۰ دلار از حساب کم میشد. در این مثال هر نقطه حرکت برای کل موقعیت ۲۵۰ دلار ارزش دارد، یعنی حاصل ۵ قرارداد در ۵۰ دلار؛ این عدد به جهت حرکت اهمیتی نمیدهد. فاصلهٔ ۱۶۸۳ تا ۱۶۸۶ در مظنه، اسپرد لحظهٔ بستن این مثال است. موقعیتی که بلافاصله پس از باز شدن بسته شود، به اندازهٔ اسپرد همان لحظه زیان نشان میدهد. نتیجهٔ جدول هم خام است؛ سود یا زیان خالص پس از کسر کمیسیون و هزینهٔ نگهداری شبانه به دست میآید. [S6]
اهرم و مارجین چه نقشی دارند و چرا زیان را بزرگ میکنند؟
اهرم به شما اجازه میدهد با سپردهای کوچک موقعیتی بزرگ باز کنید. سود و زیان روی اندازهٔ کل موقعیت حساب میشود، پس هر حرکت قیمت نسبت به پولی که گذاشتهاید سود یا زیان بزرگتری میسازد. اهرم نسبت اندازهٔ موقعیت به پولی است که برایش کنار میگذارید؛ اهرم ۳۰:۱ یعنی در برابر هر واحد پول خودتان، موقعیتی تا ۳۰ برابر آن باز میشود. مارجین همان بخشی از موجودی است که ارائهدهنده بهعنوان وثیقهٔ موقعیت قفل میکند. وضعیت شبیه خرید خانه با پیشپرداخت کم است. اگر قیمت خانه کمی پایین بیاید، بخش بزرگی از پیشپرداخت شما از بین رفته است، چون افت روی کل قیمت خانه حساب میشود. در مثال نقره هم ارزش هر نقطه برای کل موقعیت ثابت میماند، هر قدر هم مارجین سپردهشده کم باشد. برای مهار این خطر، ESMA ارائهدهندگان را ملزم کرد که وقتی ارزش حساب مشتری خرد به ۵۰٪ حداقل مارجین الزامی برسد، یک یا چند موقعیت باز او را ببندند. این قاعده بهازای هر حساب اجرا میشود. این بستن اجباری با مارجین کال، که هشدار کمبود وثیقه است، یکی نیست. ESMA سقف اهرم را هم بر پایهٔ نوسان دارایی پایه چید؛ هرچه دارایی پرنوسانتر، سقف پایینتر: [S1,S2,S4,S5,S6]
سقف اهرم ESMA برای مشتری خرد هنگام باز کردن موقعیت، طبق اطلاعیهٔ ۲۷ مارس ۲۰۱۸
| دارایی پایه | سقف اهرم برای مشتری خرد |
|---|---|
| جفتارزهای اصلی | ۳۰:۱ |
| جفتارزهای غیراصلی، طلا و شاخصهای اصلی | ۲۰:۱ |
| کالاهای غیر از طلا و شاخصهای غیراصلی | ۱۰:۱ |
| سهام منفرد و سایر داراییهای پایه | ۵:۱ |
| رمزارزها | ۲:۱ |
هزینههای CFD: اسپرد، تأمین مالی شبانه و کمیسیون
نتیجهٔ مثال نقره اسپرد را در قیمتها داشت، ولی کمیسیون و هزینهٔ شبانه را نه. هر موقعیت واقعی با هزینه باز و بسته میشود و این هزینهها در قیمت مظنه یا در صورتحساب شما مینشینند:
- اسپرد: فاصلهٔ قیمت خرید و فروش در مظنه است. موقعیت خرید از قیمت بالاتر شروع و با قیمت پایینتر ارزشگذاری میشود، پس این هزینه از لحظهٔ باز کردن پرداخت شده است.
- تأمین مالی شبانه یا سواپ: نگه داشتن موقعیت ممکن است مشمول هزینه یا تعدیل نگهداری شود که مشخصات قرارداد ارائهدهنده تعیین میکند.
- کمیسیون: کارمزد معامله است و باید در حساب سود و زیان، کنار هزینهٔ نگهداری، لحاظ شود.
این هزینهها به جهت حرکت قیمت بستگی ندارند. موقعیتی که قیمتش به نفع شما حرکت کرده، ممکن است پس از کسر کمیسیون و هزینهٔ شبانه نتیجهٔ خالص کوچکتری از عدد خام داشته باشد. موقعیت زیانده هم با همین اقلام زیان بیشتری نشان میدهد. اسپرد را دوباره کم نکنید؛ عدد خامی که با قیمتهای اجرای خرید و فروش حساب شده، آن را از پیش در خود دارد. به همین دلیل فرمول کامل سود و زیان CFD سه جزء دارد: تفاوت قیمت ضرب در اندازهٔ موقعیت، منهای کمیسیون و بهعلاوه یا منهای تعدیل شبانه. مقایسهٔ این اقلام میان ارائهدهندهها موضوع هزینههای بروکر است.
ریسکها و محدودیتهای CFD از نگاه ناظران
ESMA در اطلاعیهٔ ۲۰۱۸ خود نوشت تحلیل ناظران ملی اتحادیهٔ اروپا نشان میدهد ۷۴ تا ۸۹ درصد حسابهای خرد در CFD معمولاً زیان میکنند. طبق همین تحلیل، میانگین زیان هر مشتری بین ۱٬۶۰۰ تا ۲۹٬۰۰۰ یورو بوده است. این آمار به همان سال و همان حوزه تعلق دارد و نرخ زیان میان ناظران و سالها فرق میکند. سازوکار پشت چنین زیانهایی در خطرات اهرم شرح داده شده است. ESMA هشدار ریسک استانداردی هم الزامی کرد که در آن هر ارائهدهنده باید درصد حسابهای خرد زیاندهِ خودش را اعلام کند. [S1,S3]
هشدار
زیان CFD میتواند از سپردهتان جلو بزند
در معاملهٔ CFD ممکن است بخشی از سرمایه یا همهٔ آن را از دست بدهید. حفاظت از تراز منفی فقط جایی تضمین مقرراتی دارد که ناظر آن را الزامی کرده باشد، پس پیش از باز کردن حساب بدانید ارائهدهنده زیر نظر کدام نهاد است.
مقررات اروپا و بریتانیا
ESMA غیر از سقف اهرم و بستن اجباری موقعیت، حفاظت از تراز منفی را بهازای هر حساب الزامی کرد؛ یعنی زیان مشتری خرد به کل موجودی حسابش محدود میماند. این محدودیتها در سطح ESMA موقت بودند و برای نمونه از ۱ نوامبر ۲۰۱۸ برای سه ماه دیگر تجدید شدند. FCA بریتانیا همین منطق را دائمی کرد. از ۱ اوت ۲۰۱۹ برای CFD و از ۱ سپتامبر ۲۰۱۹ برای گزینههای شبیه CFD، اهرم مشتری خرد بین ۳۰:۱ و ۲:۱ محدود شد. در ۵۰٪ مارجین لازم، یک یا چند موقعیت بسته میشود و مشتری بیش از موجودی حساب CFD خود زیان نمیکند. [S1,S2,S4,S5,S6]
تجربهٔ استرالیا
ASIC استرالیا دستور مداخلهٔ محصولی (product intervention order) خود را از ۲۹ مارس ۲۰۲۱ اجرا کرد. به گزارش این نهاد، در شش ماه نخست اجرا، زیان خالص تجمیعی حسابهای مشتریان خرد ۹۱٪ کاهش یافت: از میانگین ۳۷۲ میلیون به ۳۳ میلیون دلار استرالیا در هر فصل. این داده از بیش از ۶۰ صادرکنندهٔ CFD جمع شده بود. ASIC در رسانهنامهٔ ۲۰۲۲ اعلام کرد این دستور، که سقف اهرم ۳۰:۱ تا ۲:۱ برای مشتری خرد را در بر دارد، پنج سال دیگر تا ۲۳ مه ۲۰۲۷ تمدید شده است؛ وضعیت پس از آن تاریخ را باید از خود ASIC دید. هیچکدام از این حفاظتها ویژگی ذاتی CFD نیست. آنها فقط برای مشتری خرد و فقط در حوزهٔ مقرراتی همان ناظر اعمال میشوند. شناخت رگولاتوری بروکر و نهادهای ناظر معتبر به همین دلیل بخشی از فهم این ابزار است. [S5,S1,S2,S4,S6]
سه اشتباه رایج درباره CFD
بیشتر برداشتهای نادرست از CFD از یکی گرفتن قرارداد با خود دارایی میآید. سه خطای رایج در محاسبه و تصمیم اینهاست:
- برابر دانستن CFD با مالکیت دارایی: خرید CFD طلا یعنی قرار روی تفاوت قیمت طلا، نه داشتن طلا. آنچه در دست شماست تعهد ارائهدهنده است، پس توان و پایبندی او هم بخشی از ریسک معامله است.
- نادیده گرفتن هزینهها در حساب سود: نتیجهٔ خام یک معامله با نتیجهٔ خالص آن برابر نیست. کسی که فقط تفاوت قیمت روی نمودار را میبیند، نه قیمتهای اجرای خرید و فروش را، اسپرد را از قلم میاندازد؛ کمیسیون و هزینهٔ نگهداری هم جدا از آن کم میشوند.
- تعمیم سقف اهرم یک ناظر به همه: بازهٔ ۳۰:۱ تا ۲:۱ سقفی است که ESMA در ۲۰۱۸، FCA از ۲۰۱۹ و ASIC از ۲۰۲۱ برای مشتری خرد در حوزهٔ خود گذاشتند، نه ویژگی خود قرارداد. قاعدهٔ جاری هر حوزه را باید از ناظر همان حوزه دید. ارائهدهندهای بیرون از این حوزهها ممکن است اهرم بالاتر و حفاظت کمتری عرضه کند. [S1,S2,S4,S5,S6]
نکته
پیش از باز کردن موقعیت، مشخصات قرارداد را بخوانید
ارزش هر نقطه، روش محاسبهٔ هزینهٔ شبانه و سطح بستن اجباری موقعیت در مشخصات قرارداد هر ارائهدهنده آمدهاند.
هرچه اینجا میخوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.
مرجع و تمرین مرتبط
الگو، ستاپ و واژهٔ مرتبط
پرسشهای پرتکرار
معامله سی اف دی چیست؟
تفاوت CFD و فارکس چیست؟
CFD طلا چیست؟
ریسک معاملات CFD چیست؟
واژههای این مقاله
منابع
این مقاله با کمکِ ابزارهای هوش مصنوعی تهیه شده است. بازبین ثبتشده: بهنام مجیدی. سیاست تحریریه
دیدگاه خود را ارسال کن
ارسال دیدگاهمطالب مرتبط
ارسال دیدگاه
دیدگاهها پیش از انتشار بررسی میشوند. به پرسشهای معاملاتی پاسخ نمیدهیم و سیگنال نمیدهیم.
دیدگاهها (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باش.