تعریف دقیق
در پایگاه دادهٔ معمولی، یک نهاد مثل بانک دفتر را نگه میدارد. در بلاکچین، دفتر میان گرههای شبکه پخش است و هر گره نسخهای از آن را دارد. تراکنشها در دستههایی به نام بلاک جمع میشوند و هر بلاک اثر انگشت رمزنگاریشدهٔ بلاک قبلی، یعنی هش آن، را در خود دارد. تغییر یک تراکنش قدیمی هش آن بلاک و پیوند همهٔ بلاکهای بعدی را میشکند؛ برای همین دستکاری سابقه بسیار دشوار است.
چون مدیر مرکزی وجود ندارد، گرهها باید دربارهٔ بلاک بعدی به توافق برسند. این توافق را سازوکار اجماع فراهم میکند. در اثبات کار بیتکوین، ماینرها با صرف توان محاسباتی برای ساختن بلاک رقابت میکنند؛ در اثبات سهام اتریوم، اعتبارسنجها با قفل کردن دارایی حق پیشنهاد و تأیید بلاک را میگیرند.
مقالهٔ بیتکوین در سال ۲۰۰۸ زنجیرهٔ بلاکها را پایهٔ یک سیستم پول نقد همتا به همتا قرار داد. امروز از بلاکچین برای قراردادهای هوشمند و توکنها هم استفاده میشود.
اجزای اصلی یک بلاکچین
- بلاک: بستهای از تراکنشها همراه با هش بلاک قبلی و زمان ثبت
- اجماع: قاعدهای که تعیین میکند کدام بلاک به زنجیره اضافه شود
- کلید خصوصی: رمزی که مالکیت را ثابت و تراکنش را امضا میکند
مثال: یک انتقال بیتکوین از ارسال تا تأیید
فرض کنید کسی مقداری بیتکوین برای دوستش میفرستد. کیف پول او تراکنش را با کلید خصوصی امضا میکند و به شبکه میفرستد. گرهها امضا و موجودی را بررسی میکنند و تراکنش منتظر میماند تا یک ماینر آن را در بلاک بعدی بگذارد. پس از ثبت، هر بلاک تازهای که روی آن ساخته میشود یک «تأیید» حساب میشود و برگرداندن تراکنش را سختتر میکند.
در این مسیر واسطهای نیست که تراکنش را لغو کند؛ اگر نشانی مقصد اشتباه باشد، دارایی معمولاً برنمیگردد.
اشتباه رایج: بلاکچین را با بیتکوین یا با امنیت کامل یکی دانستن
بیتکوین نخستین کاربرد شناختهشدهٔ بلاکچین است، نه خود آن؛ شبکههای زیادی با قواعد متفاوت وجود دارند. اشتباه دیگر این است که «تغییرناپذیر» را به معنای «امن در هر شرایط» بگیریم. دفتر شبکه سخت دستکاری میشود، اما کیف پولها، صرافیها و قراردادهای هوشمند ممکن است هک شوند و اگر کلید خصوصی لو برود، تراکنشهای سارق هم با همان قواعد تأیید میشوند.
خلاصهٔ کاربردی
- بلاکچین دفتری مشترک است که نسخهاش روی گرههای زیادی نگه داشته میشود.
- پیوند هش بلاکها دستکاری سابقه را بسیار دشوار میکند.
- اثبات کار و اثبات سهام دو سازوکار رایج اجماع هستند.
- امنیت دفتر شبکه به معنای امنیت کیف پول و کلید خصوصی شما نیست.
اصطلاحات مرتبط
برای یادگیری عمیقتر
از این موضوع بیشتر بدانید
پرسشهای رایج
آیا بلاکچین قابل هک شدن است؟
حمله به خود دفتر یک شبکهٔ بزرگ بسیار پرهزینه است، چون مهاجم باید بخش بزرگی از توان محاسباتی یا سهام شبکه را در اختیار بگیرد. بیشتر سرقتها از کیف پول، صرافی یا قرارداد هوشمند رخ میدهد، نه از خود زنجیره.
بلاکچین عمومی با خصوصی چه فرقی دارد؟
در بلاکچین عمومی، مثل بیتکوین و اتریوم، هر کسی میتواند گره راه بیندازد و تراکنشها را ببیند. در بلاکچین خصوصی یا دسترسیمحدود (Permissioned)، فقط اعضای تأییدشده حق ثبت و خواندن دارند و کنترل در دست یک یا چند نهاد است.
منابع
- ethereum.org — Intro to Ethereumبلاکچین بهعنوان پایگاه دادهٔ عمومی مشترک، پیوند رمزنگاری بلاکها، گرهها و سازوکار اجماع.
- Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System (2008)متن پایهٔ بیتکوین: پرداخت همتا به همتا، امضای دیجیتال و زنجیرهٔ بلاکها.
- NIST IR 8202 — Blockchain Technology Overview (2018)مرور فنی بلاکچین: کلیدها، کیف پول، فورک و اجماع.