کارمزد گس چیست؟ فرمول، کارمزد پایه و انعام
پیش از ارسال اتر، کیف پول عددی به اسم کارمزد گس نشان میدهد و آسان است گمان کنید این پول یکجا به کسی میرسد که تراکنش را تأیید میکند. سازوکار اتریوم تصویر دیگری دارد: بخشی از این مبلغ سوزانده میشود و فقط بخش دیگر به اعتبارسنج میرسد. فرمول، اجزای کارمزد و یک مثال رسمی این تقسیم را قدمبهقدم روشن میکنند.
این مقاله برای معاملهگری است که با اتریوم کار میکند و میخواهد بداند کارمزد تراکنش از کجا میآید. بعد از آن میتواند سراغ هزینههای واقعی ترید برود.
در یک نگاه
- گس واحد سنجش تلاش محاسباتی است، نه یک ارز.
- کارمزد کل = گس مصرفی × (کارمزد پایه + انعام)
- کارمزد پایه را پروتکل تعیین میکند و میسوزاند.
- تقاضای زیاد برای فضای بلاک، کارمزد را بالا میبرد.
- لایه ۲ با بلابهای داده هزینهٔ ارسال داده را کم میکند.
کارمزد گس چیست و چرا باید پرداخت شود؟
کارمزد گس مبلغی است که برای اجرای تراکنش روی شبکهٔ اتریوم میپردازید. گس واحد سنجش تلاش محاسباتی است و کارمزد کل از ضرب گس مصرفشده در مجموع کارمزد پایه و انعام اولویت به دست میآید. کارمزد پایه را پروتکل تعیین میکند و میسوزاند و انعام به اعتبارسنج میرسد. گس (gas) خودش ارز نیست؛ واحدی برای اندازهگیری کار است، همانطور که کیلوواتساعت مقدار برق مصرفی را میسنجد و خودش پول نیست. هر عملیات روی بلاکچین اتریوم، از یک انتقال ساده تا اجرای یک قرارداد هوشمند، مقداری محاسبه لازم دارد و این محاسبه با واحد گس شمرده میشود. آنچه شما میپردازید قیمت همین واحدهاست که در نهایت به اتر حساب میشود. دلیل پرداخت به ساختار شبکه برمیگردد. ظرفیت هر بلاک سقف دارد و اعتبارسنجها باید انگیزه داشته باشند که تراکنش شما را در بلاک بگذارند. انعام اولویت همین انگیزه را میسازد. بخش دیگر، یعنی کارمزد پایه، بهای استفاده از ظرفیت شبکه است که پروتکل آن را تعیین میکند و به هیچ فردی پرداخت نمیشود.
نکته
گس را با اتر یکی نگیرید
وقتی عدد ۲۱٬۰۰۰ را که مستندات ethereum.org برای گسلیمیت یک انتقال سادهٔ اتر میآورد میبینید، این عدد مقدار کار است، نه مبلغ پرداختی. مبلغ از ضرب همین مقدار در نرخ هر واحد گس به دست میآید.
کارمزد گس چگونه محاسبه میشود و گوی (gwei) چیست؟
کارمزد کل از یک ضرب ساده به دست میآید: تعداد واحدهای گس مصرفشده ضرب در مجموع کارمزد پایه و انعام اولویت. به زبان مستندات رسمی اتریوم، فرمول این است: units of gas used × (base fee + priority fee). کارمزد پایه و انعام معمولاً با واحدی به نام گوی بیان میشوند. هر گوی یک میلیاردم اتر است، یعنی 1 gwei = 0.000000001 ETH یا 10^-9 ETH. این واحد کوچک به کار میرود، چون اگر نرخ هر واحد گس به اتر نوشته شود، عددی با صفرهای فراوان میشود که خواندنش سخت است. قیاس کرایهٔ تاکسی کمک میکند. گس مثل مسافت سفر است. کارمزد پایه مثل نرخ هر کیلومتر است که با شلوغی شهر بالا و پایین میرود و تعیینش با راننده نیست. انعام هم مبلغی است که برای زودتر سوار شدن به راننده میدهید. تفاوت مهم این است که در اتریوم بخش نرخ پایه به هیچکس نمیرسد و سوزانده میشود. فرض کنید میخواهید اتر را از یک کیف پول به کیف پول دیگری بفرستید. مستندات ethereum.org برای همین حالت مثال آموزشی زیر را میآورد؛ عددها فرضیاند و نرخ بازار نیستند: [S1]
- یک انتقال سادهٔ اتر گسلیمیت ۲۱٬۰۰۰ واحد گس لازم دارد.
- کارمزد پایه را ۱۰ گوی و انعام اولویت را ۲ گوی در نظر بگیرید.
- کارمزد کل برابر 21,000 × (10 + 2) = 252,000 gwei است، یعنی ۰٫۰۰۰۲۵۲ اتر.
- از این مبلغ، ۰٫۰۰۰۲۱ اتر سهم کارمزد پایه است که سوزانده میشود.
- باقیمانده، یعنی ۰٫۰۰۰۰۴۲ اتر، انعام است که به اعتبارسنج میرسد. [S1]
جمع دو سهم آخر دوباره همان ۰٫۰۰۰۲۵۲ اتر میشود. اگر همین انتقال در بلاکی با کارمزد پایهٔ بالاتر انجام شود، فقط عدد داخل پرانتز عوض میشود و مقدار گس این مثال تغییری نمیکند. [S1]
کارمزد پایه، انعام و سوزاندن کارمزد چه معنایی دارند؟
کارمزد اتریوم از دو نرخ ساخته میشود که هرکدام صاحب و منطق جداگانهای دارند و در استاندارد EIP-1559 کنار چند سقف کاربری تعریف شدهاند. کارمزد پایه (base fee) کمترین نرخی است که پروتکل برای هر واحد گس تعیین میکند. هر تراکنش باید دستکم همین مقدار را پیشنهاد دهد تا معتبر باشد. نکتهٔ مهمتر سرنوشت این پول است: طبق EIP-1559 کارمزد پایه همیشه سوزانده میشود، یعنی پروتکل آن را از بین میبرد و به اعتبارسنج نمیرسد. انعام اولویت (priority fee) بخش اختیاری کارمزد است. این مبلغ به اعتبارسنج میرسد و او را ترغیب میکند تراکنش شما را در بلاک بگنجاند. در شبکههای مبتنی بر اثبات سهام، اعتبارسنج همان نقشی است که بلاکها را پیشنهاد و تأیید میکند. کنار این دو نرخ، شما سقفهایی تعیین میکنید که کیف پول معمولاً پیشنهادشان را آماده میکند. سقف کل کارمزد بهازای هر گس (maxFeePerGas) هم کارمزد پایه و هم انعام را در بر میگیرد. سقف انعام (maxPriorityFeePerGas) فقط انعام را محدود میکند. گسلیمیت (gas limit) هم بیشترین مقدار گسی است که تراکنش اجازهٔ مصرفش را دارد. اگر تراکنش کمتر از این سقف مصرف کند، گس مصرفنشده به حساب شما برمیگردد. جدول زیر همین اجزا را کنار هم میگذارد تا روشن شود هر بخش را چه کسی تعیین میکند و پول کجا میرود.
اجزای کارمزد گس در سازوکار EIP-1559
| جزء | چه کسی تعیین میکند | سرنوشت پول یا کارکرد |
|---|---|---|
| کارمزد پایه | پروتکل | سوزانده میشود |
| انعام اولویت | کاربر | به اعتبارسنج میرسد |
| سقف کل کارمزد (maxFeePerGas) | کاربر | سقف مجموع کارمزد پایه و انعام |
| سقف انعام (maxPriorityFeePerGas) | کاربر | سقف انعام |
| گسلیمیت | کاربر | سقف مصرف؛ مازاد برمیگردد |
هشدار
تراکنش ثبتشده برنمیگردد
پیش از تأیید، نشانی مقصد و سقفهای کارمزد را بررسی کنید. تراکنشی که در بلاک ثبت شد با پرداخت کارمزد بیشتر لغو نمیشود و اگر به نشانی اشتباه برود، ممکن است همهٔ مبلغ ارسالی را از دست بدهید.
چرا کارمزد گس گاهی بالا میرود؟
کارمزد گس با زیاد شدن تقاضا برای فضای بلاک بالا میرود. این افزایش از دو مسیر جدا رخ میدهد: یکی انعامی که کاربران خودشان پیشنهاد میدهند و دیگری کارمزد پایهای که پروتکل خودکار تنظیم میکند. مسیر اول رقابت است. وقتی تراکنشهای زیادی منتظر ورود به بلاکاند، کاربران برای پیشی گرفتن از تراکنشهای دیگر انعام بیشتری پیشنهاد میدهند. وضعیت شبیه صف شلوغ نانوایی است که نانوا در آن اول سراغ کسی میرود که پول بیشتری روی پیشخوان گذاشته است. مسیر دوم قاعدهٔ EIP-1559 است. در متن این استاندارد، ضریب کشسانی (elasticity multiplier) برابر ۲ تعریف شده است؛ یعنی اندازهٔ هدف هر بلاک نصف سقف گس آن است و بلاک میتواند تا خود سقف پر شود. اگر مصرف بلاک از هدف بالاتر باشد، کارمزد پایه بالا میرود و اگر پایینتر باشد، کارمزد پایه کم میشود. اندازهٔ این تغییر حد دارد: ثابت BASE_FEE_MAX_CHANGE_DENOMINATOR در این استاندارد برابر ۸ است، یعنی کارمزد پایه در هر بلاک حداکثر یکهشتم، معادل ۱۲٫۵ درصد، تغییر میکند. نتیجه این است که در شلوغی پیاپی، کارمزد پایه بلاکبهبلاک و پلهپله بالا میرود، نه یکباره. برای شما معنایش این است که سقف کل کارمزد باید جای چند افزایش پیاپی را داشته باشد. اگر کارمزد پایه از سقفی که تعیین کردهاید بالاتر برود، تراکنش شما تا وقتی کارمزد پایه پایینتر از آن سقف نیاید، شرط اعتبار را ندارد. [S2]
شبکههای لایه ۲ چگونه کارمزد را کاهش میدهند؟
شبکههای لایه ۲ کارمزد را با اجرای تراکنشها بیرون از شبکهٔ اصلی و ارزانتر کردن ثبت دادهٔ آنها روی اتریوم کم میکنند. یکی از شکلهای این شبکهها رولآپ (rollup) است: شبکهای که تراکنشها را جدا اجرا و دادهٔ آنها را روی اتریوم ثبت میکند. در بخش انگیزهٔ EIP-4844 آمده است که رولآپها کارمزد را برای بسیاری از کاربران اتریوم بهطور قابلتوجهی کم کردهاند. بخشی از هزینهٔ هر رولآپ همان ارسال داده به اتریوم است. پیشنهاد EIP-4844 که در ۲۵ فوریهٔ ۲۰۲۲ ایجاد شد، قالب تازهای به نام «تراکنش حامل بلاب» (blob-carrying transaction) معرفی کرد. بلاب (blob) بستهٔ دادهای است که به این نوع تراکنش ضمیمه میشود و به گفتهٔ ethereum.org راه ارزانتری برای ارسال دادهٔ رولآپ به اتریوم است. به این سازوکار پروتودنکشاردینگ (proto-danksharding) هم میگویند. این تغییر با ارتقای دنکون (Dencun) در مارس ۲۰۲۴ روی شبکهٔ اصلی اتریوم فعال شد. صرفهجویی رولآپ در ارسال داده میتواند به شکل کارمزد کمتر به کاربر برسد، ولی این انتقال خودکار یا تضمینی نیست. هر شبکهٔ لایه ۲ کارمزد خودش را تعیین میکند و کارمزد گس لایهٔ اصلی همچنان با همان فرمول کارمزد پایه و انعام محاسبه میشود.
مثال واقعی: کارمزد لایه ۲ پس از ارتقای دنکون
اثر بلابها در روزهای آغاز ارتقا روی چند شبکهٔ لایه ۲ بهشکل افت تند کارمزد دیده شد. دو نمونهٔ زیر از میان دادههای گزارش The Block برگزیده شدهاند و هر دو به مارس ۲۰۲۴ برمیگردند. روی شبکهٔ بیس (Base)، میانهٔ کارمزد طبق داشبورد Dune که The Block نقل کرده، از حدود ۰٫۵ دلار در ۱۳ مارس ۲۰۲۴ به حدود ۰٫۰۰۱۲ دلار در ۱۴ مارس ۲۰۲۴ رسید. همان گزارش میانگین کارمزد Base پس از ارتقا را ۰٫۰۶ دلار آورده است. میانه عدد وسط فهرست مرتب کارمزدهاست و میانگین، جمع کارمزدها تقسیم بر تعدادشان. فاصلهٔ زیاد این دو یعنی تراکنشهای گرانتر میانگین را بالا کشیدهاند؛ پس این دو سنجه را نباید به جای هم به کار برد. روی استارکنت (Starknet)، به نقل از Argent در همان گزارش، میانگین کارمزد یک سواپ پس از دنکون ۰٫۰۴ دلار بود، در حالی که چند روز پیش از ارتقا از ۶٫۸ دلار بیشتر بود. [S6]
کارمزد دو شبکهٔ لایه ۲ در روزهای آغاز ارتقای دنکون، به گزارش The Block
| شبکه | سنجه | پیش از دنکون | پس از دنکون |
|---|---|---|---|
| Base | میانهٔ کارمزد | حدود ۰٫۵ دلار (۱۳ مارس ۲۰۲۴) | حدود ۰٫۰۰۱۲ دلار (۱۴ مارس ۲۰۲۴) |
| Starknet | میانگین کارمزد سواپ | بیش از ۶٫۸ دلار (چند روز پیش از ارتقا) | ۰٫۰۴ دلار (مارس ۲۰۲۴) |
این عددها عکس لحظهٔ آغاز ارتقا هستند، نه نرخ روز. نمونهٔ Starknet فقط یک مقایسهٔ کوتاهمدت است و نمونهٔ Base میانه را نشان میدهد، نه میانگین. این جدول اثر سازوکار بلاب را در همان روزها نشان میدهد و نمیتوان از آن نرخ ثابتی برای آینده بیرون کشید.
اشتباههای رایج درباره کارمزد گس
بیشتر خطاها دربارهٔ کارمزد گس از یکی گرفتن مفهومهایی میآید که به هم نزدیکاند ولی صاحب و کارکرد متفاوتی دارند. چهار خطای رایج اینها هستند:
- گس را ارز دانستن: گس واحد سنجش تلاش محاسباتی است و پرداخت با اتر انجام میشود.
- تعیین قیمت گس را کار ماینرها دانستن: در سازوکار EIP-1559 کارمزد پایه را پروتکل تعیین میکند.
- فرض اینکه کل کارمزد به اعتبارسنج میرسد: کارمزد پایه همیشه سوزانده میشود و فقط انعام به اعتبارسنج میرسد.
- یکی گرفتن گسلیمیت با مبلغ قطعی: گسلیمیت سقف مصرف است و گس مصرفنشده به حساب شما برمیگردد.
خطای دوم بیش از بقیه در توضیحهای قدیمی دیده میشود. تصویری که در آن ماینرها بر سر قیمت گس چانه میزنند از دوران ماینینگ اتریوم مانده است. در سازوکار EIP-1559 کاربر فقط انعام و سقفها را انتخاب میکند و کارمزد پایه را پروتکل بر اساس مصرف بلاک تنظیم میکند.
مهم
کارمزد پایه به هیچکس نمیرسد
وقتی کارمزد پایه بالاست، این پول به اعتبارسنج نمیرسد و پروتکل آن را میسوزاند. بخشی که با آن میتوانید روی اولویت تراکنش اثر بگذارید انعام است.
محدودیتهای این الگو: فرمول اتریوم به همه بلاکچینها تعمیم نمییابد
این مقاله الگوی اتریوم را توضیح میدهد و فرمول کارمزد پایه بهاضافهٔ انعام را نمیشود بیبررسی به هر بلاکچینی تعمیم داد. در بیتکوین، مستندات Bitcoin Optech تخمین کارمزد را فرایند برآورد نرخ کارمزد (feerate) لازم برای یک تراکنش تعریف میکند؛ این سازوکار با گس و کارمزد پایهٔ سوزاندنی اتریوم یکی نیست. عددهای این مقاله هم دو نوعاند. مثال ۲۱٬۰۰۰ گس با کارمزد پایهٔ ۱۰ گوی و انعام ۲ گوی آموزشی و فرضی است و عددهای Base و Starknet نمونهٔ تاریخی مارس ۲۰۲۴ هستند؛ هیچکدام نرخ روز نیستند. درصد ۱۲٫۵ هم همان یکهشتمی است که از ثابت ۸ استاندارد EIP-1559 میآید. مرز دیگر میان لایهٔ پروتکل و لایهٔ صرافی است. کارمزد گس در لایهٔ پروتکل پرداخت میشود؛ وقتی در صرافی معامله یا برداشت میکنید، کارمزدی را که میبینید خود صرافی تعیین میکند و لزوماً با کارمزد شبکه برابر نیست. هزینههای معامله در فارکس و CFD، یعنی اسپرد، کمیسیون، سواپ و اسلیپیج، موضوع مقالهٔ هزینههای واقعی ترید است. [S1,S2]
هرچه اینجا میخوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.
مرجع و تمرین مرتبط
پرسشهای پرتکرار
گس اتریوم چیست
gwei چیست
کارمزد گس را چطور کم کنیم
کارمزد شبکه چیست
واژههای این مقاله
منابع
این مقاله با کمکِ ابزارهای هوش مصنوعی تهیه شده است. سیاست تحریریه
دیدگاه خود را ارسال کن
ارسال دیدگاهمطالب مرتبط
ارسال دیدگاه
دیدگاهها پیش از انتشار بررسی میشوند. به پرسشهای معاملاتی پاسخ نمیدهیم و سیگنال نمیدهیم.
دیدگاهها (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باش.