تریدپدیادانشنامهٔ تریدآکا

ریسک آن و ریسک آف چیست و چگونه خوانده می‌شود؟

اشتراک‌گذاری:

روزی را در نظر بگیرید که سهام جهانی هم‌زمان تکان می‌خورند، نوسان بالا می‌رود و پول به‌سمت دارایی‌هایی می‌رود که امن‌تر شمرده می‌شوند. معامله‌گران به این حال‌وهوا ریسک‌آف می‌گویند و به حالت مخالفش، که اشتهای ریسک بالاست، ریسک‌آن. این مقاله نشان می‌دهد هر حالت با چه نشانه‌هایی خوانده می‌شود، کدام دارایی‌ها معمولاً واکنش نشان می‌دهند و الگو کجا می‌شکند.

مسیر خواندن

این مقاله برای معامله‌گری است که می‌خواهد حال‌وهوای کلی بازار را بخواند. بعد از آن برای سنجش احساسات سراغ شاخص ترس و طمع بروید.

در یک نگاه

  • ریسک‌آن یعنی اشتهای ریسک بالا؛ ریسک‌آف یعنی ریسک‌گریزی.
  • اسپرد اعتباری، نوسان سهام و جفت AUD/CHF نشانه‌های رایج‌اند.
  • در ۵ اوت ۲۰۲۴ شاخص VIX بزرگ‌ترین جهش یک‌روزه‌اش را ثبت کرد.
  • قیمت پایانی VIX با اوج درون‌روزی‌اش فرق دارد.
  • دارایی امن ثابت نیست و الگو همیشه صادق نیست.

ریسک آن و ریسک آف دقیقا چه معنایی دارد؟

ریسک آن و ریسک آف دو حالت کلی بازار است. در ریسک‌آن سرمایه‌گذاران ریسک‌پذیرتر می‌شوند و به سهام و ارزهای پربازده روی می‌آورند. در ریسک‌آف ریسک‌گریزی بالا می‌رود، اسپرد اعتباری جهش می‌کند، نوسان سهام زیاد می‌شود و پول به‌سمت دارایی‌هایی می‌رود که پناهگاه شمرده می‌شوند؛ اما این الگو همیشه صادق نیست. فرض کنید سبد شما ترکیبی از سهام، کمی ارز پربازده و مقداری طلاست. در دوره‌ای آرام، بخش پرریسک سبد پرتحرک‌تر است و سرمایه‌گذاران برای بازده بیشتر نوسان بیشتری را تحمل می‌کنند. در دوره‌ای پرتنش، همان بخش زودتر آسیب می‌بیند و بسیاری از بازیگران هم‌زمان به‌دنبال پناهگاه می‌گردند. ریسک‌آن (risk-on) و ریسک‌آف (risk-off) نام همین دو حال‌وهوای جمعی است. این دو برچسب رفتار کل بازار را توصیف می‌کنند، نه آیندهٔ قیمت یک نماد را؛ به این دوگانه گاهی RORO هم می‌گویند. نویسندگان یک یادداشت پژوهشی در مجموعهٔ FEDS Notes فدرال رزرو تعریف دقیق‌تری می‌دهند. این یادداشت به دوره‌هایی ریسک‌آف می‌گوید که ریسک‌گریزی جهانی در آن‌ها بالا می‌رود. چنین دوره‌هایی با جهش اسپرد اعتباری و نوسان بالای بازار سهام همراه است. اسپرد اعتباری (credit spread) فاصلهٔ بازده اوراق قرضهٔ شرکتی با اوراق دولتی هم‌سررسید است. وقتی نگرانی از نکول شرکت‌ها بالا برود، سرمایه‌گذاران برای نگه‌داشتن اوراق شرکتی بازده بیشتری می‌خواهند و این فاصله باز می‌شود. ریسک‌آن تصویر وارونهٔ همین وضعیت است. به گفتهٔ بانک تسویه‌حساب‌های بین‌المللی (BIS)، تنش‌زدایی تجاری آمریکا و چین در اکتبر ۲۰۱۹ یک «فاز ریسک‌آن» در بازارهای جهانی به راه انداخت: سهام در بیشتر بازارها جهش کرد و اسپرد اعتباری تنگ‌تر شد. این دوگانه در واقع شاخهٔ کلان تحلیل سنتیمنت است؛ به‌جای احساس معامله‌گران یک نماد، حال‌وهوای کل بازار جهانی را می‌سنجد.

در ریسک‌آن و ریسک‌آف کدام دارایی‌ها قوی یا ضعیف می‌شوند؟

جواب کوتاه این است که در ریسک‌آن سهام معمولاً تقاضای بیشتری دارد و در ریسک‌آف تقاضا به‌سمت پناهگاه‌ها می‌چرخد. این تقسیم‌بندی بر حساسیت هر دارایی به ریسک تکیه دارد. دارایی پرنوسان‌تر در روزهای آرام جذاب‌تر است و در روزهای ترس معمولاً زودتر فروخته می‌شود. دربارهٔ ارزها، تعبیر رایج آموزشی فارکس دلار استرالیا را ارز ریسک‌پذیر و فرانک سوئیس را ارز دفاعی می‌داند و ین را هم کنار فرانک در دستهٔ ارزهای امن می‌گذارد. این طبقه‌بندی قاعدهٔ رسمی نیست. اوراق خزانهٔ آمریکا و خود دلار هم بنا بر باور متعارف بازار در رویدادهای پرریسک نقش پناهگاه دارند. این الگوها تعبیر رایج‌اند، نه قانون. برای همین ستون آخر جدول زیر هر جا رویداد تاریخ‌داری الگو را تأیید یا نقض کرده، آن را می‌آورد و هر جا نه، برچسب تعبیر آموزشی می‌زند.

الگوی رایج رفتار دارایی‌ها در دو حالت بازار؛ ستون آخر یا رویداد با تاریخ مشخص را نشان می‌دهد یا برچسب تعبیر آموزشی را.

دارایی یا سنجهریسک‌آن (الگوی رایج)ریسک‌آف (الگوی رایج)نمونهٔ مستند
سهام جهانیتقاضای بیشترنوسان بالااکتبر ۲۰۱۹: جهش سهام در بیشتر بازارها
اسپرد اعتباریتنگ‌تر می‌شودجهش می‌کنداکتبر ۲۰۱۹: تنگ‌تر شد
جفت AUD/CHFرو به بالارو به پایینتعبیر آموزشی، نه قاعدهٔ رسمی
ین و فرانک سوئیستقاضای کمتر برای پناهگاهدر تعبیر آموزشی ارز امنتعبیر آموزشی، نه رویداد مستند
طلاالگوی ثابتی ندارداغلب پناهگاه شمرده می‌شودتعبیر آموزشی، نه رویداد مستند
اوراق خزانه و دلار آمریکاجذابیت کمترپناهگاه متعارفآوریل ۲۰۲۵: استثنا (بخش محدودیت‌ها)

برای معامله‌گر فارکس، اثر ریسک آن و ریسک آف بیشتر در جفت‌هایی دیده می‌شود که یک طرفشان ارز ریسک‌پذیر و طرف دیگرشان ارز امن است. ساختار هر جفت‌ارز و معنای صعود و نزولش پایهٔ این خوانش است. طلا هم معمولاً در فهرست پناهگاه‌ها می‌آید، اما رفتارش الگوی ثابتی ندارد؛ سازوکار معاملهٔ خود این فلز در معامله طلا آمده است.

چه چیزی بازار را به ریسک‌آف می‌برد و از روی چه شاخص‌هایی می‌فهمید؟

بازار معمولاً با یک شوک به ریسک‌آف می‌رود: خبری که برآورد سرمایه‌گذاران از ریسک را ناگهان بالا می‌برد و آن‌ها را به کاهش موقعیت‌های پرریسک وامی‌دارد. نمونهٔ اکتبر ۲۰۱۹ نشان می‌دهد خبر سیاسی و تجاری می‌تواند حال‌وهوا را در جهت عکس جابه‌جا کند. برای تشخیص حالت بازار، چند سنجه را کنار هم می‌خوانند:

  • اسپرد اعتباری: جهش ناگهانی آن از نشانه‌هایی است که یادداشت پژوهشی FEDS Notes برای ریسک‌آف آورده است و تنگ‌شدنش با ریسک‌آن همراه است.
  • شاخص VIX: این شاخص را بورس آپشن شیکاگو (Cboe) محاسبه می‌کند. به توصیف پایگاه دادهٔ FRED، VIX انتظار بازار از نوسان نزدیک‌مدت را از روی قیمت آپشن‌های شاخص سهام نشان می‌دهد. FRED سری روزانهٔ قیمت پایانی آن را با نماد VIXCLS منتشر می‌کند. در رسانه‌ها به خود VIX «شاخص ترس» هم می‌گویند.
  • جفت AUD/CHF: در تعبیر رایج آموزشی، صعود این جفت ریسک‌آن و نزولش ریسک‌آف خوانده می‌شود. چون در همین تعبیر دو ارز با حساسیت مخالف به ریسک روبه‌روی هم قرار گرفته‌اند، تغییر حال‌وهوا در این جفت واضح‌تر از یک ارز تکی دیده می‌شود.
  • سنجهٔ پرتکرار احساس سرمایه‌گذار: یک ورکینگ‌پیپر منتشرشده در سری پژوهشی بانک فدرال رزرو کانزاس‌سیتی در ۲۰۲۴ سنجهٔ تازه و پرتکراری برای جابه‌جایی احساس سرمایه‌گذار میان ریسک آن و ریسک آف معرفی کرد. به گفتهٔ نویسندگان، این سنجه در پیش‌بینی فعالیت سرمایه‌گذاری از سنجه‌های مشابه بهتر عمل می‌کند.

هیچ‌کدام از این سنجه‌ها به‌تنهایی کافی نیست، چون یک سنجهٔ تکی ممکن است به دلیل فنی تکان بخورد. وقتی چند سنجه هم‌جهت شوند، برچسب ریسک‌آف معتبرتر است. با این حال، هم‌جهتی سنجه‌ها داده است و برداشت از آن دربارهٔ حرکت بعدی بازار تفسیر است؛ این تفسیر قطعی نیست. برای سنجش حال‌وهوای یک بازار مشخص، شاخص ترس و طمع مکمل این سنجه‌هاست.

اهرم و کری‌ترید چطور ریسک‌آف را تندتر می‌کنند؟

اهرم واکنش بازار به یک شوک را از اندازهٔ خود شوک بزرگ‌تر می‌کند. معامله‌گرانی که با پول قرضی موقعیت گرفته‌اند، در زیان ناچارند موقعیت ببندند و فروش اجباری آن‌ها قیمت را بیشتر جابه‌جا می‌کند. کری‌ترید ارزی (carry trade) روشن‌ترین نمونهٔ این سازوکار است. در این راهبرد، معامله‌گر به ارزی با نرخ بهرهٔ پایین وام می‌گیرد و پول را در دارایی یا ارزی با بازده بالاتر می‌گذارد. تا وقتی نرخ ارز آرام است، تفاوت بازده منبع درآمد موقعیت است. وقتی ارز وام‌گرفته‌شده تقویت شود، زیان ارزی می‌تواند از آن تفاوت پیشی بگیرد. در این حالت معامله‌گران برای بستن موقعیت باید همان ارز را بازخرید کنند و این بازخرید جمعی می‌تواند فشار را تشدید کند. به ارزیابی بیس، معاملات کری‌ترید ارزی در اوایل اوت ۲۰۲۴ زیر فشار شدید کاهش اهرم قرار گرفتند. این اهرم‌زدایی واکنش اولیهٔ بازار به یک دادهٔ منفی اقتصاد آمریکا را تشدید کرد و بازار پس از آن سریع آرام شد. اندازهٔ دقیق این موقعیت‌ها معلوم نیست. برآورد تقریبی بیس حدود ۴۰ تریلیون ین (حدود ۲۵۰ میلیارد دلار) پیش از رویداد است و به گفتهٔ همین نهاد، به دلیل خلأ داده رقم واقعی احتمالاً بیشتر بوده است. نتیجه برای خوانندهٔ حالت بازار روشن است: شدت ریسک‌آف فقط به بدی خبر بستگی ندارد و به میزان اهرم انباشته در بازار هم وابسته است. با این حال، این رابطه قطعی نیست. اهرم بالا لزوماً به فروپاشی نمی‌رسد و هر ریسک‌آفی هم با اهرم‌زدایی شروع نمی‌شود. [S3]

در ۵ اوت ۲۰۲۴ چه اتفاقی برای بازار افتاد؟

روز ۵ اوت ۲۰۲۴ شاخص VIX بزرگ‌ترین جهش یک‌روزهٔ تاریخ خود تا آن روز را ثبت کرد. به گفتهٔ بیس، این جهش حتی از جهش‌های بحران مالی ۲۰۰۸ و دورهٔ مارس ۲۰۲۰ هم بزرگ‌تر بود. در آن روز نوسان بالای سهام، که از نشانه‌های ریسک‌آف است، با همان اهرم‌زدایی کری‌ترید که در بخش قبل آمد هم‌زمان شد. عددهای آن روز را باید با برچسب نوعشان خواند. قیمت پایانی VIX در روز معاملاتی پیش از آن ۲۳٫۳۹ بود و در پایان ۵ اوت به ۳۸٫۵۷ رسید؛ یعنی ۱۵٫۱۸ واحد افزایش در قیمت پایانی. این عدد فقط فاصلهٔ دو قیمت پایانی را نشان می‌دهد و خودش معیار رکوردی نیست که بیس از آن نوشت. بخشی از این جهش به خود روش اندازه‌گیری برمی‌گشت. VIX بر پایهٔ کوت‌ها، یعنی قیمت‌های پیشنهادی دیلرها، محاسبه می‌شود و نه بر پایهٔ معاملات انجام‌شده. بیس توضیح می‌دهد که رفتار کوت‌گذاری دیلرها و گسترش اسپرد خرید و فروش، به‌ویژه در آپشن‌های پوت، به جهش آن روز کمک کرد. یعنی بخشی از عدد، بازتاب وضع بازار آپشن در آن ساعت‌ها بود، نه فقط شدت ترس سرمایه‌گذاران.

نکته

رکورد جهش با سطح شاخص یکی نیست

رکورد جهش یک‌روزهٔ ۵ اوت ۲۰۲۴ دربارهٔ اندازهٔ تکان است و سطح شاخص را نشان نمی‌دهد. هنگام مقایسهٔ دو بحران، مشخص کنید عدد شما جهش درون‌روزی است، تغییر قیمت پایانی یا سطح شاخص؛ این سه عدد می‌توانند رتبه‌بندی متفاوتی بدهند.

چرا نباید اوج درون‌روزی VIX را با قیمت پایانی یکی گرفت؟

خطای رایج در روایت ۵ اوت ۲۰۲۴ این است که اوج درون‌روزی VIX سطح شاخص در آن روز معرفی می‌شود. شاخص پیش از بازگشایی جهش کرد و تا پایان روز به ۳۸٫۵۷ برگشت؛ پس عدد اوج، سطح پایانی آن روز نیست. اوج درون‌روزی و قیمت پایانی دو دادهٔ متفاوت‌اند و هر کدام به پرسشی جدا پاسخ می‌دهند. اولی شدت تکانه را در لحظه‌ای کوتاه نشان می‌دهد و دومی جایی را که بازار پس از یک روز کامل معامله در آن ایستاد. سری‌های رسمی مثل VIXCLS قیمت پایانی را ثبت می‌کنند. پس مقایسهٔ اوج درون‌روزی یک روز با قیمت پایانی روزهای دیگر، مقایسهٔ دو چیز ناهم‌جنس است. لایهٔ دوم خطا همان سهم سازوکار اندازه‌گیری است که در بخش قبل آمد؛ به گفتهٔ بیس، این سازوکار به جهش کمک کرد، نه اینکه کل آن را ساخت.

آیا این الگو همیشه صادق است و محدودیت‌هایش چیست؟

نه؛ ریسک آن و ریسک آف دوگانه‌ای ساده برای توصیف بازاری پیچیده است و همهٔ دوره‌ها را توضیح نمی‌دهد. این دوگانه چند محدودیت مستند و یک محدودیت روش‌شناختی دارد. اول، وزن خود این دوگانه در طول زمان تغییر می‌کند. در مرور فصلی مارس ۲۰۱۷، بیس از فاصله‌گرفتن بازار از «موج‌های پیوستهٔ خرید و فروش ریسک‌آن و ریسک‌آف» نوشت و گفت نوسان ریسک‌پذیری سرمایه‌گذاران در آن زمان نقش کمتری در ارزش‌گذاری‌ها داشت. یعنی دوره‌هایی هست که این دوگانه کلید اصلی خواندن قیمت‌ها نیست. دوم، «دارایی امن» ثابت نیست. در آوریل ۲۰۲۵ تقاضا برای اوراق خزانهٔ آمریکا و دلار با هم ضعیف شد. این رفتار برخلاف باور متعارفی بود که اوراق خزانه و دلار را پناهگاه رویدادهای پرریسک می‌داند. نتیجهٔ عملی این است که جدول رفتار دارایی‌ها را باید فرضیه‌ای قابل‌آزمون خواند، نه نقشه‌ای ثابت. سوم، این برچسب‌ها همبستگی را توصیف می‌کنند، نه علت را. اینکه در یک روز پرتنش سهام بریزد و ارز امن بالا برود، نشان نمی‌دهد یکی علت دیگری است؛ هر دو ممکن است واکنش به یک شوک مشترک باشند. برچسب ریسک‌آف هم اغلب پس از وقوع زده می‌شود و در لحظه، تشخیص تکان گذرا از تغییر پایدار حال‌وهوا ساده نیست.

هشدار

برچسب حالت بازار، جهت قیمت را تضمین نمی‌کند

تشخیص ریسک‌آف دربارهٔ حرکت بعدی هیچ دارایی‌ای قطعیت نمی‌دهد و پناهگاه فرضی هم ممکن است هم‌سو با بازار افت کند. اگر بر پایهٔ این برچسب موقعیت بگیرید، به‌ویژه با اهرم، ممکن است بخشی از سرمایه یا همهٔ آن را از دست بدهید.

خواندن حالت بازار ابزاری برای فهم زمینه است و جای حد ضرر، اندازهٔ موقعیت و دیگر اصول مدیریت ریسک را نمی‌گیرد.

یک تذکر لازم

هرچه اینجا می‌خوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.

پرسش‌های پرتکرار

شاخص ترس VIX چیست؟
VIX شاخصی است که بورس آپشن شیکاگو (Cboe) محاسبه می‌کند و به توصیف FRED، انتظار بازار از نوسان نزدیک‌مدت را از روی قیمت آپشن‌های شاخص سهام نشان می‌دهد. چون در دوره‌های ریسک‌آف معمولاً بالا می‌رود، به آن شاخص ترس می‌گویند. به گفتهٔ بیس، این شاخص بر پایهٔ کوت‌ها محاسبه می‌شود، نه معاملات و در ۵ اوت ۲۰۲۴ رفتار کوت‌گذاری دیلرها و گسترش اسپرد آپشن‌های پوت به جهش آن کمک کرد.
ارزهای امن در فارکس کدامند؟
در تعبیر رایج آموزشی فارکس، ین ژاپن و فرانک سوئیس ارزهای امن شمرده می‌شوند و دلار استرالیا نمونهٔ ارز ریسک‌پذیر است؛ این برچسب‌ها از آموزش رایج بازار می‌آیند، نه از قاعده‌ای رسمی. به همین دلیل صعود جفت AUD/CHF ریسک‌آن و نزولش ریسک‌آف تعبیر می‌شود. دلار آمریکا هم در باور متعارف بازار پناهگاه است، اما نقش پناهگاهی‌اش در آوریل ۲۰۲۵ پایدار نماند؛ پس «امن» صفتی ثابت برای یک ارز نیست.
طلا در ریسک آف چه می‌شود؟
طلا معمولاً در فهرست پناهگاه‌ها می‌آید، اما رفتارش در هر دورهٔ ریسک‌آف یکسان نیست و قاعدهٔ ثابتی برای آن وجود ندارد. نمونهٔ آوریل ۲۰۲۵ نشان داد پناهگاه‌های متعارف هم می‌توانند نقششان را از دست بدهند: در آن ماه، اوراق خزانهٔ آمریکا و دلار هم‌زمان تقاضای کمتری داشتند. پس جایگاه طلا و هر دارایی دیگر را در فهرست پناهگاه‌ها باید در هر دوره دوباره سنجید.
ریسک آن و ریسک آف در فارکس چه تأثیری دارد؟
در فارکس، این دوگانه بیشتر از مسیر تفاوت ارزهای ریسک‌پذیر و امن اثر می‌گذارد. طبق تعبیر رایج آموزشی، که قاعدهٔ رسمی نیست، در ریسک‌آن تقاضا به‌سمت ارزهایی مثل دلار استرالیا می‌رود و در ریسک‌آف به‌سمت ین و فرانک می‌چرخد. اهرم این اثر را تندتر می‌کند؛ به گفتهٔ بیس، در اوایل اوت ۲۰۲۴ کاهش اهرم معاملات کری‌ترید ارزی واکنش بازار به یک دادهٔ اقتصادی منفی آمریکا را تشدید کرد.

واژه‌های این مقاله

منابع

این مقاله با کمکِ ابزارهای هوش مصنوعی تهیه شده است. سیاست تحریریه

دیدگاه خود را ارسال کن

ارسال دیدگاه

مطالب مرتبط

دیدگاه‌ها (۰)

هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باش.

ارسال دیدگاه

دیدگاه‌ها پیش از انتشار بررسی می‌شوند. به پرسش‌های معاملاتی پاسخ نمی‌دهیم و سیگنال نمی‌دهیم.

دوره‌های آموزش تریدآکا

دورهٔ بعدی یادگیری‌ات را پیدا کن

دوره‌ها را ببین، سبک‌ها را مقایسه کن و آموزش مناسب خودت را انتخاب کن.

مشاهده همه دوره‌ها
ادامهٔ مسیر تو

قدم بعدی را انتخاب کن

مسیر یادگیریت را پیدا کن

راهنمای شروع، انتخاب سبک و ترتیب یادگیری دوره‌ها را متناسب با هدفت ببین.

دیدن مسیر یادگیری

سبک معامله‌گریت را بشناس

با تست Trader DNA، الگوی تصمیم‌گیری و سبک‌های نزدیک‌تر به خودت را بشناس.

شناخت DNA معاملاتی

مقایسهٔ پلن‌ها

پوشش دوره‌ها و شرایط اشتراک طلایی و الماس را کنار هم مقایسه کن.