بازیگران بازار: چه کسانیاند و هر کدام چه میکنند؟
وقتی در پلتفرم دکمهٔ خرید را میزنید، کسی باید آن سوی معامله بفروشد. بازیگران بازار همین طرفهای آن سو هستند: بانکها، صندوقها، بازارسازها، شرکتها و معاملهگرانی مثل شما. هر گروه دلیل متفاوتی برای حضور دارد و شناختن همین دلیل کمک میکند آمار حجم، اسپرد و ادعاهای رایج دربارهٔ «پول بزرگ» را درست بخوانید.
این مقاله برای معاملهگری است که میخواهد بداند طرف مقابل سفارشش چه کسی است؛ برای ادامه به بازارساز و بید و اسک سر بزنید.
در یک نگاه
- بازیگران بازار از بانکها تا معاملهگر خرد، نقشهای متفاوتی دارند.
- در آوریل ۲۰۲۵، سایر مؤسسات مالی حدود ۵۰٪ گردش ارز را داشتند.
- بازارساز با اعلام قیمت خرید و فروش، نقدینگی فراهم میکند.
- سهم معاملهگران خرد در آمار BIS جدا منتشر نمیشود.
- آمار زیان ۷۴ تا ۸۹٪ فقط CFD خرد اروپا در ۲۰۱۸ است.
بازیگران بازار چه کسانیاند؟
بازیگران بازار همهٔ طرفهاییاند که در بازار معامله میکنند یا نقدینگی میسازند: بانکها و دیلرها، سایر مؤسسات مالی مانند هجفاندها و سرمایهگذاران نهادی، بازارسازها، شرکتهای غیرمالی و معاملهگران خرد. طبق نظرسنجی BIS، در آوریل ۲۰۲۵ معاملات بیندیلری حدود ۴۶٪ و معامله با سایر مؤسسات مالی حدود ۵۰٪ گردش جهانی ارز فرابورس بود؛ این نظرسنجی سهم خرد را جدا نمیسنجد. بازیگر بازار (Market Participant) شخص یا نهادی است که سفارش خرید و فروش میدهد، قیمت اعلام میکند یا ریسک طرف مقابل را میپذیرد. به زبان ساده، هر کسی که در شکلگرفتن یک معامله نقشی دارد، بازیگر آن بازار است. میدان ترهبار شهر را در نظر بگیرید. عمدهفروش از باغدار بار میخرد و به مغازهها میفروشد، مغازهدار قیمت را روی تابلو مینویسد، رستوران برای نیاز آشپزخانهاش خرید میکند و خریدار خانگی چند کیلو میوه میبرد. همه در یک بازارند، ولی هدف، اندازهٔ خرید و وزنشان در قیمت یکسان نیست. در بازارهای مالی هم همین تفاوتها وجود دارد. به همین دلیل نهادهای آماری بازیگران را دستهبندی میکنند؛ این گروهبندی نشان میدهد هر بخش از حجم به کدام نوع بازیگر تعلق دارد. [S1,S2]
هر گروه از بازیگران چه نقشی دارد؟
هر گروه با پرسش متفاوتی وارد بازار میشود: یکی میخواهد از جابهجایی ریسک درآمد بگیرد، دیگری پول مشتریانش را مدیریت میکند و سومی فقط ارز لازم برای پرداخت یک صورتحساب را میخرد. بانکها و دیلرهای بزرگ در مرکز بازار ارز نشستهاند. بانک تسویههای بینالمللی (BIS) در نظرسنجی سهسالانهٔ خود این نهادها را «دیلرهای گزارشدهنده» مینامد. هر دیلر گزارشدهنده هم دفتر مرکزی و هم زیرمجموعهها و شعبههایی را در بر میگیرد که مالکیت اکثریتشان با همان دیلر است. گروه بعدی را BIS «سایر مؤسسات مالی» میخواند؛ دستهای گسترده که بانکهای غیرگزارشدهنده، سرمایهگذاران نهادی، هجفاندها و شرکتهای معامله با سرمایهٔ خود را در بر میگیرد. شرکت معامله با سرمایهٔ خود (Proprietary Trading Firm) با سرمایهٔ خودش معامله میکند، نه با پول مشتری؛ منظور شرکت معاملاتی نهادی است، نه شرکتی که به معاملهگر خرد حساب تأمینشده میدهد. در کنار اینها مشتریان غیرمالی قرار دارند: عمدتاً شرکتهایی که برای نیاز واقعی، مثلاً پرداخت به تأمینکنندهٔ خارجی، ارز میخرند یا میفروشند.
توصیف کلی و مفهومی نقش هر گروه از بازیگران و جایگاهش در برابر نقدینگی، نه دادهٔ آماری
| بازیگر | هدف اصلی | رابطه با نقدینگی |
|---|---|---|
| بانکها و دیلرهای گزارشدهنده | درآمد از واسطهگری و جابهجایی ریسک | تأمینکنندهٔ اصلی قیمت دوطرفه |
| سرمایهگذاران نهادی | مدیریت پول مشتریان و پوشش ریسک سبد | بیشتر مصرفکنندهٔ نقدینگی |
| هجفاندها و شرکتهای معامله با سرمایهٔ خود | اجرای راهبردهای معاملاتی با سرمایهٔ صندوق یا شرکت | گاه مصرفکننده و گاه تأمینکننده |
| بازارساز | درآمد از اختلاف قیمت خرید و فروش | اعلام پیوستهٔ قیمت خرید و فروش |
| شرکتهای غیرمالی | تأمین ارز برای نیاز واقعی کسبوکار | مصرفکنندهٔ نقدینگی |
| معاملهگر خرد | معامله با حساب شخصی | مصرفکننده، با واسطهٔ کارگزار |
بازارسازی یک نقش است، نه نوع جداگانهای از نهاد؛ پس ردیف بازارساز با ردیف بانکها و دیلرها همپوشانی دارد و یک دیلر بزرگ میتواند خودش بازارساز باشد. بانک مرکزی در این جدول نیامده، چون نقشش از جنس دیگری است. بانک مرکزی سیاست پولی کشور را اداره میکند و هدفش درآمد از اسپرد یا اجرای سفارش مشتری نیست؛ پس نه بازارساز است و نه کارگزار.
سهم هر گروه از گردش بازار ارز چقدر است؟
به گزارش BIS، گردش روزانهٔ بازار ارز فرابورس (OTC) در آوریل ۲۰۲۵ بهطور میانگین ۹٫۶ تریلیون دلار در روز بود؛ ۲۸٪ بیشتر از ۷٫۵ تریلیون دلار در نظرسنجی ۲۰۲۲. فرابورس یعنی معاملهٔ مستقیم میان طرفها، بیرون از یک بورس متمرکز. این عدد همهٔ ابزارهای ارزی را بر مبنای خالص (net-net) میشمارد، یعنی شمارش دوبارهٔ معاملههای میان دیلرها کنار گذاشته شده است. برای بازار فارکس، BIS طرفهای معامله را در دستههای دیلر گزارشدهنده، سایر مؤسسات مالی و مشتریان غیرمالی میگذارد: [S1]
سهم از کل گردش روزانهٔ ارز فرابورس؛ منبع: BIS، نظرسنجی سهسالانهٔ ۲۰۲۵
| طرف معامله | سهم در آوریل ۲۰۲۵ | سهم در ۲۰۲۲ |
|---|---|---|
| بیندیلری (میان دیلرهای گزارشدهنده) | ۴۶٪؛ حدود ۴٫۴ تریلیون دلار در روز | ۴۷٪ |
| سایر مؤسسات مالی | ۵۰٪؛ حدود ۴٫۸ تریلیون دلار در روز | ۴۷٪ |
| مشتریان غیرمالی | ۵٪ | ۶٪ |
حجم معامله با سایر مؤسسات مالی نسبت به ۲۰۲۲ حدود ۳۵٪ رشد کرد و سهمشان از ۴۷٪ به ۵۰٪ رسید. در مقابل، سهم مشتریان غیرمالی روند نزولیاش را ادامه داد: ۷٪ در ۲۰۱۹، ۶٪ در ۲۰۲۲ و ۵٪ در آوریل ۲۰۲۵. درون سایر مؤسسات مالی، بانکهای غیرگزارشدهنده، که عمدتاً بانکهای منطقهای کوچکترند، حدود ۲٫۴ تریلیون دلار در روز و ۲۴٪ کل گردش را داشتند. سهم سرمایهگذاران نهادی ۱۳٪ بود، حدود ۱٫۳ تریلیون دلار در روز، در برابر ۱۱٪ در ۲۰۲۲. هجفاندها و شرکتهای معامله با سرمایهٔ خود هم ۸٪ گردش را داشتند، در برابر ۷٪ در ۲۰۲۲. این سه زیرگروه همهٔ سایر مؤسسات مالی نیستند و جمعشان به سهم کل این دسته نمیرسد. فرض کنید میانگین گردش روزانهٔ آوریل ۲۰۲۵ را به ۱۰۰ سهم مساوی تقسیم کنید. حدود ۴۶ سهم میان خود دیلرها دستبهدست میشود، حدود ۵۰ سهم با سایر مؤسسات مالی و حدود ۵ سهم با مشتریان غیرمالی. جمع اینها ۱۰۱ میشود، چون هر درصد جداگانه گرد شده است. [S2,S1]
بازارساز کیست و چطور از اختلاف قیمت خرید و فروش درآمد دارد؟
تابلوی یک صرافی را تصور کنید: یک نرخ برای خرید دلار از شما و نرخی بالاتر برای فروش دلار به شما. بازارساز یا مارکت میکر (Market Maker) در بازار مالی همین کار را میکند؛ پیوسته هم قیمت خرید و هم قیمت فروش اعلام میکند و آماده است در هر دو سو طرف معامله شود. قیمتی که بازارساز حاضر است با آن بخرد «بید» و قیمتی که حاضر است با آن بفروشد «اسک» است؛ توضیح کاملترش در مقالهٔ بید و اسک آمده است. اگر بازارساز در بازهای کوتاه از گروهی فروشنده با قیمت بید بخرد و به گروهی خریدار با قیمت اسک بفروشد، فاصلهٔ این دو قیمت، یعنی اسپرد، درآمد اوست. این درآمد تضمینی نیست. تا وقتی خریدار و فروشندهٔ هموزن از راه نرسند، بازارساز موجودی (Inventory) نگه میدارد و اگر قیمت در این فاصله برخلاف موجودیاش حرکت کند، زیان میکند. در اوراق بهادار فرابورس آمریکا، تعریف حقوقی هم بر همین اعلام آمادگی تکیه دارد. در مقررات فینرا (FINRA)، قاعدهٔ ۶۶۱۰ بازارساز فرابورس را عضوی میدانست که با ثبت قیمتهای پیشنهادی خود یا اعلام تمایل برای یک اوراق مشخص در سامانهٔ نقلقول میاندیلری، خود را بازارساز معرفی میکند. چنین عضوی فقط در همان اوراقی بازارساز به شمار میرفت که این تمایل را نمایش میداد. این قاعده بازنشسته شده و قاعدهٔ ۶۴۲۰ جایش را گرفته است؛ پس اینجا برای روشنکردن مفهوم آمده، نه بهعنوان الزام اجرایی.
نکته
بازارساز و کارگزار یک نقش ندارند
کارگزار سفارش شما را میگیرد و اجرا میکند؛ بازارساز با سرمایهٔ خودش طرف معامله میشود. یک شرکت ممکن است هر دو نقش را با هم داشته باشد.
اگر میخواهید بدانید کارگزارتان کدام نقش را بازی میکند، تفاوت مدلهای اجرای سفارش را بشناسید.
معاملهگر خرد در چه جایگاهی نسبت به نهادها قرار دارد؟
اگر در جدول BIS دنبال سهم معاملهگران خرد بگردید، ردیفی پیدا نمیکنید، چون دستهبندی طرفهای معامله در این نظرسنجی طبقهای برای خرد ندارد. سفارش شما معمولاً از راه کارگزار به بازار میرسد. معاملهگر خرد (Retail Trader) شخصی است که با پول و حساب خودش معامله میکند، نه برای مشتری و نه به نام یک نهاد مالی. فاصلهٔ او با نهادها فقط در اندازهٔ سفارش نیست؛ برخی ناظران مالی هم برای مشتری خرد قواعد حمایتی جداگانه میگذارند. نمونهٔ مستند این قواعد از اتحادیهٔ اروپاست. مرجع اوراق بهادار و بازارهای اروپا (ESMA) در ۲۷ مارس ۲۰۱۸ اعلام کرد که بر پایهٔ بررسی ناظران ملی، ۷۴ تا ۸۹ درصد حسابهای خرد در معاملهٔ CFD معمولاً زیان میدهند. قرارداد مابهالتفاوت (CFD) ابزاری است که سود و زیان را از تغییر قیمت یک دارایی پایه میسازد، بیآنکه خود دارایی را بخرید. ESMA در همان اقدام ۲۰۱۸ سقف اهرم را برای گشودن موقعیت توسط مشتری خرد، بسته به نوسان دارایی پایه، بین ۳۰:۱ تا ۲:۱ گذاشت و برای رمزارزها ۲:۱. این عددها فقط به مشتریان خرد اتحادیهٔ اروپا مربوطاند؛ برای قاعدهٔ حاکم بر حساب خودتان، مقالهٔ رگولاتوری بروکر را ببینید. [S4,S3]
هشدار
اهرم زیان را هم بزرگ میکند
در معاملهٔ اهرمی، حرکت کوچک قیمت برخلاف موقعیت شما ممکن است باعث شود بخشی از سرمایه یا همهٔ آن را از دست بدهید. پیش از معامله، سقف اهرم و قواعد حمایتی حسابتان را در صفحهٔ ناظر کارگزار بررسی کنید.
مثال واقعی: گزارش تفکیکی COT بازیگران را چطور دستهبندی میکند؟
دادههای رسمی بازار آتی کالا در آمریکا نمونهٔ روشنی از دستهبندی بازیگران بر اساس نقش است. کمیسیون معاملات آتی کالای آمریکا (CFTC) از ۴ سپتامبر ۲۰۰۹ گزارش تفکیکی «تعهدات معاملهگران» (Disaggregated COT) را منتشر میکند و در آن معاملهگران گزارشپذیر را در چهار گروه میگذارد:
- تولیدکننده، بازرگان، فرآورنده و کاربر کالا؛ یعنی طرفهایی که کسبوکارشان به خود کالای فیزیکی گره خورده است.
- دلال سواپ (Swap Dealer)؛ بازیگری که عمدتاً در سواپ کالایی معامله میکند و ریسک آن را در بازار آتی مدیریت میکند.
- مدیریت پول (Managed Money)؛ مشاور معاملات کالایی ثبتشده، متصدی صندوق کالایی ثبتشده یا صندوق ثبتنشدهای که CFTC شناسایی کرده و معاملات آتی را برای مشتریان مدیریت میکند.
- سایر گزارشپذیرها؛ هر معاملهگر گزارشپذیری که در گروههای قبلی جا نمیگیرد.
این مثال نشان میدهد که یک نهاد رسمی چطور همان پرسش «چه کسی، به چه دلیل» را به داده تبدیل میکند. مدیریت پول در این گزارش به همان صندوقهایی نزدیک است که در آمار ارز زیر عنوان سایر مؤسسات مالی آمدند. دلال سواپ هم نقشی شبیه دیلر دارد؛ ریسک مشتری را میپذیرد و جای دیگری پوشش میدهد. مرز این مثال را هم باید دانست. نسخهٔ تفکیکی گزارش COT فقط بازار آتی کالا را پوشش میدهد و فقط معاملهگرانی را میشمارد که گزارشپذیرند. پس تصویر کامل همهٔ بازیگران، از جمله معاملهگران خرد، در آن نیست.
آیا بازیگران بزرگ بر قیمت اثر میگذارند؟
بله، سفارش بزرگ در برآیند عرضه و تقاضا وزن بیشتری دارد؛ ولی آمارهای رسمی اندازهٔ فعالیت را نشان میدهند، نه جهت یا قصد آن را. گردش ۹٫۶ تریلیون دلاری BIS هم خریدها را در بر میگیرد و هم فروشها را، پس بهتنهایی نمیگوید قیمت به کدام سو رفت. سهم بیندیلری را هم باید همینطور خواند. وقتی حدود ۴۶٪ گردش میان خود دیلرهاست، این عدد نشان میدهد ریسک چقدر میان بانکهای بزرگ جابهجا میشود؛ نشان نمیدهد آنها روی یک جهت توافق کردهاند. گزارش تفکیکی COT یک قدم جلوتر میرود و موقعیت باز هر گروه را نشان میدهد، ولی دلیل موقعیت را نه. موقعیت خرید یک دلال سواپ ممکن است فقط پوشش ریسک قراردادی باشد که با مشتری بسته است. در محتوای آموزشی، اصطلاح اسمارت مانی گاه به همین بازیگران بزرگ اشاره دارد. برچسب «پول هوشمند» خودش داده نیست. آنچه معاملهگر خرد از دادههای رسمی میتواند بخواند، اندازه و ترکیب فعالیت گروههاست؛ آنچه نمیتواند بخواند، قصد هر نهاد و قیمت بعدی بازار است. [S1]
چه برداشتهای نادرستی درباره بازیگران بازار رایج است؟
چند خطا در معرفی بازیگران بازار بارها تکرار میشوند و هر کدام تصویر نادرستی از طرف مقابل شما میسازند:
- «بازارساز همیشه علیه شما معامله میکند.» طرف مقابل بودن با شرطبستن عمدی علیه شما یکی نیست. مدل درآمد کلاسیک بازارساز اختلاف قیمت خرید و فروش است. ادعای شکار حد ضرر هم، بدون شاهد مشخص، توضیح بازار نیست. با این حال کارگزاری که خودش طرف سفارش شماست و ریسک را پوشش نمیدهد، از زیان شما سود میبرد.
- یکیگرفتن بازارساز، کارگزار و بانک مرکزی. اولی قیمت دوطرفه اعلام میکند، دومی سفارش شما را اجرا میکند و سومی سیاستگذار پولی است.
- خواندن آمار زیان CFD بهعنوان آمار همهٔ بازارها. بازهٔ ۷۴ تا ۸۹ درصد ESMA دربارهٔ حسابهای CFD مشتریان خرد اتحادیهٔ اروپا در بررسی ۲۰۱۸ است، نه سهام، نه رمزارز نقدی و نه هر دورهای.
- معادلگرفتن «مشتریان غیرمالی» با معاملهگران خرد. در آمار BIS این گروه عمدتاً شرکتهاییاند که برای نیاز واقعی ارز معامله میکنند؛ پس سهم آنها سهم خرد نیست. [S4]
این آمارها چه چیزی را نشان نمیدهند؟
هر عددی که سهم مشخصی برای معاملهگر خرد در بازار ارز ادعا کند، از نظرسنجی BIS نیامده است. درصدها هم گردشدهاند و جمعشان دقیقاً صد نمیشود. زمان دادهها هم قید دارد. عددهای BIS در این مقاله به آوریل ۲۰۲۵ مربوطاند و نظرسنجی بعدی ممکن است ترکیب دیگری نشان دهد. دادهٔ ESMA نمیگوید سقفهای اهرم اقدام ۲۰۱۸ بعدها چه شکلی پیدا کرد. تعریف FINRA نیز از قاعدهای بازنشسته و ویژهٔ اوراق بهادار آمریکا آمده است. حالا که مرز دادهها روشن شد، گام بعدی شناخت دقیقتر سازوکار بازارساز و فاصلهٔ بید و اسک است.
هرچه اینجا میخوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.
مرجع و تمرین مرتبط
الگو، ستاپ و واژهٔ مرتبط
پرسشهای پرتکرار
تفاوت معاملهگر خرد و نهادی چیست؟
آیا بازارساز علیه معاملهگر خرد معامله میکند؟
هجفاند چیست؟
بزرگترین بازیگران بازار فارکس چه کسانیاند؟
واژههای این مقاله
منابع
این مقاله با کمکِ ابزارهای هوش مصنوعی تهیه شده است. بازبین ثبتشده: بهنام مجیدی. سیاست تحریریه
دیدگاه خود را ارسال کن
ارسال دیدگاهمطالب مرتبط
ارسال دیدگاه
دیدگاهها پیش از انتشار بررسی میشوند. به پرسشهای معاملاتی پاسخ نمیدهیم و سیگنال نمیدهیم.
دیدگاهها (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باش.