تریدپدیادانشنامهٔ تریدآکا

کیف پول ارز دیجیتال چیست؟ راهنمای کلید و انواع

اشتراک‌گذاری:

تصور رایج این است که کیف پول جایی است که سکه‌ها داخلش می‌نشینند؛ خودِ نام «کیف پول» هم همین را القا می‌کند. واقعیت فرق دارد: دارایی روی بلاکچین ثبت است و کیف پول فقط از راه کلید به آن دسترسی می‌دهد. همین تفاوت ساده تعیین می‌کند از چه چیزی باید محافظت کنید، چه چیزی را می‌شود با دیگران در میان گذاشت و گم‌شدن کدام مورد جبران‌ناپذیر است.

مسیر خواندن

این مقاله برای معامله‌گری است که می‌خواهد پیش از انتقال دارایی، سازوکار کلید و انواع کیف پول را بفهمد. بعد از آن می‌تواند به مقاله‌های بلاکچین و ارز دیجیتال برود.

در یک نگاه

  • کیف پول کلید را نگه می‌دارد؛ سکه روی بلاکچین می‌ماند.
  • عبارت بازیابی تنها راه بازگرداندن کیف پول است.
  • دو محور جدا: کنترل کلید و اتصال به اینترنت.
  • کیف پول سخت‌افزاری کلید را آفلاین نگه می‌دارد.
  • گم‌شدن عبارت بازیابی، دسترسی را دائمی از بین می‌برد.

کیف پول ارز دیجیتال چیست؟

کیف پول ارز دیجیتال اپلیکیشن یا دستگاهی است که از راه کلیدها با حساب شما کار می‌کند و با آن نگهداری، ارسال و دریافت توکن‌ها و ورود به اپلیکیشن‌ها ممکن می‌شود. سکه‌ها روی بلاکچین می‌مانند، نه داخل کیف پول. هر کس کلید خصوصی یا عبارت بازیابی را داشته باشد، به دارایی دسترسی دارد؛ گم‌شدن آن‌ها معمولاً بازگشت‌ناپذیر است.

در زبان فارسی به همین ابزار «ولت کریپتو» هم می‌گویند؛ ولت شکل فارسی‌شدهٔ واژهٔ انگلیسی Wallet است. کیف پول خودِ حساب نیست، بلکه ابزاری است که از راه کلیدها با حساب کار می‌کند؛ Ethereum.org هم آن را همین‌طور تعریف می‌کند. آن را مثل پنجره‌ای ببینید که از آن حساب را تماشا می‌کنید و به آن فرمان می‌دهید.

این ابزار دو شکل اصلی دارد. گاهی اپلیکیشنی است که روی گوشی یا رایانه نصب می‌شود. گاهی دستگاه فیزیکی کوچکی است که کلید را جدا از اینترنت نگه می‌دارد. کار اصلی در هر دو شکل یکی است: نگهداری کلید و امضای فرمان‌های شما.

فرض کنید دوستی می‌خواهد مقداری اتر (ETH) برایتان بفرستد. او فقط نشانی شما را لازم دارد و کیف پول این نشانی را به شما نمایش می‌دهد. وقتی انتقال ثبت شد، کیف پول موجودی تازه را از روی شبکه می‌خواند. اگر بعداً بخواهید همان اتر را جابه‌جا کنید، کیف پول فرمان انتقال را با کلید شما امضا می‌کند. امضا یعنی تأیید دیجیتالی که ثابت می‌کند فرمان از صاحب کلید آمده است.

اگر با مفهوم ارز دیجیتال تازه آشنا شده‌اید، آن مقاله زمینهٔ این بحث را کامل می‌کند.

کیف پول دقیقا چه چیزی را نگه می‌دارد: کلید یا سکه؟

خطای رایج این است که کیف پول را صندوقی برای نگهداری سکه بدانند. در واقع کیف پول کلید را نگه می‌دارد و سکه‌ها روی شبکه می‌مانند. موجودی هر نشانی در دفتر مشترکی به نام بلاکچین ثبت است، نه در حافظهٔ گوشی شما.

این برداشت طبیعی است، چون اپلیکیشن کیف پول موجودی را مثل یک حساب بانکی نمایش می‌دهد. اما آن عدد را کیف پول از روی شبکه می‌خواند و خودش آن را نگه نمی‌دارد.

یک صندوق پستی را در نظر بگیرید. نشانی صندوق را همه می‌بینند و هر کسی می‌تواند در آن نامه بیندازد. ولی فقط کسی که کلید قفل را دارد، می‌تواند نامه‌ها را بیرون بیاورد. کیف پول همان دسته‌کلید است، نه خود صندوق.

پیامد عملی این تمایز روشن است. اگر گوشی‌تان خراب شود ولی از عبارت بازیابی پشتیبان داشته باشید، دارایی از بین نمی‌رود، چون روی شبکه ثبت است و با همان عبارت می‌شود دوباره به آن رسید. برعکس، اگر کسی کلید را به دست آورد، بی‌آنکه به گوشی شما دست بزند می‌تواند دارایی را منتقل کند. به همین دلیل، در کیف پول غیرامانی سازندهٔ نرم‌افزار نگهبان دارایی شما نیست؛ او فقط ابزار را ساخته است.

نکته

جمله را دقیق بخوانید

عبارت «دارایی داخل کیف پول است» را این‌طور ترجمه کنید: در کیف پول، کلیدِ نشانی‌ای نگه‌داری می‌شود که روی بلاکچین موجودی دارد. همین ترجمه نشان می‌دهد چرا حفاظت از کلید مهم‌تر از حفاظت از خود دستگاه است.

کیف پول ارز دیجیتال چگونه کار می‌کند؟

فرض کنید هم باید مقداری توکن دریافت کنید و هم مقداری بفرستید. کیف پول هر دو کار را در چند گام انجام می‌دهد:

  1. دریافت: کیف پول نشانی شما را نشان می‌دهد و فرستنده آن را به‌عنوان مقصد وارد می‌کند. نشانی را می‌شود آزادانه به دیگران داد.
  2. ساختن فرمان: برای ارسال، شما نشانی مقصد و مقدار را وارد می‌کنید و کیف پول از آن یک تراکنش، یعنی فرمان انتقال، می‌سازد.
  3. امضا: کیف پول تراکنش را با کلید خصوصی امضا می‌کند. به گفتهٔ Ethereum.org، امضای هر پیام یا تراکنش بدون کلید خصوصی ممکن نیست.
  4. پخش در شبکه: تراکنش امضاشده به شبکه فرستاده می‌شود و پس از ثبت، موجودی دو نشانی روی بلاکچین تغییر می‌کند.
  5. ورود به اپلیکیشن: بعضی اپلیکیشن‌ها به‌جای نام کاربری و رمز، از شما می‌خواهند پیامی را با کیف پول امضا کنید.

گام سوم قلب این فرایند است. امضا ثابت می‌کند فرمان از صاحب کلید آمده، بی‌آنکه خود کلید خصوصی برای کسی فرستاده شود. این سازوکار مثل چکی است که فقط با امضای صاحب حساب اعتبار دارد. هر کسی می‌تواند مبلغ و نام گیرنده را روی برگهٔ چک بنویسد، ولی بدون امضا آن برگه کاری از پیش نمی‌برد.

پس از ثبت، تراکنش را نمی‌شود پس گرفت؛ به گفتهٔ Bitcoin.org، تراکنش بیت‌کوین برگشت‌پذیر نیست. پس پیش از امضا، نشانی مقصد را با دقت بررسی کنید، چون اشتباه در مقصد بعداً جبران نمی‌شود.

ثبت هر تراکنش در شبکه هزینه‌ای دارد؛ سازوکار آن در اتریوم را در مقالهٔ کارمزد گس ببینید. در همهٔ این گام‌ها، کیف پول ارز دیجیتال نقش امضاکننده و نمایشگر را دارد. ثبت و نگهداری موجودی کار خود شبکه است.

کلید عمومی، کلید خصوصی، نشانی و عبارت بازیابی چه رابطه‌ای دارند؟

از این چهار مورد، دو تا را می‌شود به هر کسی داد و دو تا را به هیچ‌کس نباید داد. نشانی و کلید عمومی (Public Key) برای دریافت‌اند و دیدنشان کسی را صاحب دارایی نمی‌کند. کلید خصوصی (Private Key) و عبارت بازیابی (Recovery Phrase) برای خرج‌کردن‌اند و هر کس آن‌ها را داشته باشد، دارایی را کنترل می‌کند.

رابطهٔ این چهار یک زنجیره است. در کیف‌هایی که بر استاندارد BIP-39 ساخته شده‌اند، از عبارت بازیابی سید ساخته می‌شود، از سید کلید خصوصی، از کلید خصوصی کلید عمومی و از کلید عمومی نشانی. هر حلقه از حلقهٔ قبلی به دست می‌آید، ولی مسیر برعکس عملاً بسته است. به همین دلیل نشانی را با خیال راحت منتشر می‌کنید، اما عبارت بازیابی را نه.

از عبارت بازیابی تا سید و کلید

در این کیف‌ها، نخستین بخش زنجیره را خود استاندارد BIP-39 تعریف می‌کند. کار با یک عدد تصادفی شروع می‌شود که به آن آنتروپی (Entropy) می‌گویند، یعنی رشته‌ای از بیت‌های تصادفی. به آن چند بیت کنترلی به نام چک‌سام (Checksum) اضافه می‌شود و نتیجه به کلمه‌هایی از یک فهرست ثابت تبدیل می‌شود. حاصل عبارتی ۱۲ تا ۲۴ کلمه‌ای است.

این کلمه‌ها هنوز کلید نیستند. کیف پول عبارت را با تابعی به نام PBKDF2 پردازش می‌کند و خروجی این تابع سید است. در کیف‌های مبتنی بر این استاندارد، کلیدها از همین سید ساخته می‌شوند و عبارت می‌تواند کلیدها و نشانی‌های همان کیف پول را از نو بسازد.

عبارت بازیابی را مثل نقشهٔ ساخت یک دسته‌کلید ببینید: در چنین کیفی، هر وقت لازم شد، همان کلیدها را با آن دوباره می‌سازید. در گفت‌وگوی روزمره به خود کلمه‌ها «سید فریز» می‌گویند، اما در استاندارد، سید خروجی‌ای است که از پردازش کلمه‌ها به دست می‌آید.

از کلید عمومی تا نشانی

کلید عمومی از کلید خصوصی به دست می‌آید و نشانی از کلید عمومی. در اتریوم ابتدا هش Keccak-256 کلید عمومی محاسبه می‌شود. هش یعنی اثر انگشتی با اندازهٔ ثابت که از هر داده‌ای ساخته می‌شود. سپس ۲۰ بایت آخر این هش برداشته می‌شود. این ۲۰ بایت به شکل ۴۰ رقم هگز، یعنی ترکیبی از ارقام و حروف a تا f، نوشته می‌شود و با پیشوند 0x روی هم نشانی ۴۲ نویسه‌ای می‌سازد.

در اتریوم به حسابی که این‌طور با کلید خصوصی کنترل می‌شود، حساب خارجی (Externally Owned Account) می‌گویند.

زنجیرهٔ ساخت از عبارت بازیابی تا نشانی؛ حلقه‌های محرمانه با رنگ هشدار و حلقه‌های قابل اشتراک با رنگ اصلی مشخص شده‌اند

زنجیرهٔ ساخت از عبارت بازیابی تا نشانی از عبارت بازیابی تا نشانی عبارت بازیابی ۱۲ تا ۲۴ کلمه سید PBKDF2 · ۵۱۲ بیت کلید خصوصی امضای تراکنش کلید عمومی قابل اشتراک نشانی Keccak-256 · ۴۲ نویسه فقط رو به جلو مسیر برعکس بسته است محرمانه: هرگز فاش نشود قابل اشتراک برای دریافت

عبارت بازیابی (سید فریز) چیست و چطور نگهداری می‌شود؟

اگر هنگام ساختن کیف پول فهرستی از کلمه‌ها روی صفحه دیدید و از شما خواستند آن را یادداشت کنید، با عبارت بازیابی روبه‌رو شده‌اید. این همان فهرست ۱۲ تا ۲۴ کلمه‌ای است که کلیدها از آن ساخته می‌شوند. به گفتهٔ Ethereum.org، عبارت بازیابی تنها راه بازیابی کیف پول است.

معنای «تنها راه» ساده است. اگر گوشی یا دستگاه از دست برود، همین کلمه‌ها کیف پول را در دستگاه دیگری برمی‌گردانند. در کیف پول غیرامانی، شرکت سازندهٔ نرم‌افزار نسخه‌ای از کلید شما ندارد و نمی‌تواند جای این کلمه‌ها را بگیرد. این حکم دربارهٔ کیف پول غیرامانی معمولی است؛ کیف‌های قرارداد هوشمند، که بخش مربوط به آن‌ها در ادامه آمده، می‌توانند کلید پشتیبان داشته باشند.

نگهداری درست سه قاعده دارد. اول، عبارت را بنویسید و در جای امن نگه دارید. دوم، نسخهٔ پشتیبان بسازید و آن را در بیش از یک مکان فیزیکی نگه دارید. منطقش روشن است: آتش‌سوزی یا آب‌گرفتگی در یک مکان، نسخهٔ دیگر را از بین نمی‌برد. این کار مثل نگهداری سند ملکی است که یک نسخه‌اش در خانه است و نسخهٔ دیگرش در جای امن دیگری.

همین منطق در قاعدهٔ VARA دبی هم دیده می‌شود؛ این قاعده از شرکت‌های نگهداری می‌خواهد پشتیبان کلید و سید را جدا از نسخهٔ اصلی نگه دارند. قاعدهٔ سوم از همه مهم‌تر است: عبارت را با هیچ‌کس در میان نگذارید.

هشدار

هیچ سرویس مشروعی عبارت بازیابی را نمی‌خواهد

به تأکید Ethereum.org، عبارت بازیابی یا کلید خصوصی را به هیچ دلیلی با کسی به اشتراک نگذارید. هر پیام، سایت یا فردی که این کلمه‌ها را بخواهد، در عمل کنترل کامل دارایی را طلب می‌کند. اگر آن را بدهید، ممکن است همهٔ دارایی آن کیف پول را از دست بدهید.

انواع کیف پول ارز دیجیتال بر چه معیارهایی تقسیم می‌شود؟

انواع کیف پول را می‌شود با دو پرسش مستقل دسته‌بندی کرد و هر کیف پولی به هر دو پرسش جوابی دارد. اگر این دو پرسش را جدا نگه دارید، مقایسه‌ها گمراه‌کننده نمی‌شوند.

پرسش اول دربارهٔ کنترل است: کلید خصوصی دست کیست؟ اگر دست ارائه‌دهنده باشد، مثلاً یک صرافی متمرکز، کیف پول امانی (Custodial) است. اگر دست خودتان باشد، کیف پول غیرامانی (Non-custodial) است.

پرسش دوم دربارهٔ اتصال است: کلید به اینترنت وصل است یا نه؟ کیف پول گرم (Hot Wallet) روی دستگاهی آنلاین کار می‌کند. کیف پول سرد، که به آن ذخیرهٔ سرد (Cold Storage) هم می‌گویند، کلید را آفلاین نگه می‌دارد.

از ترکیب این دو پرسش چهار حالت به دست می‌آید. حساب نزد صرافی متمرکز از دید شما امانی است؛ کلید دست صرافی است و مشکل مالی صرافی می‌تواند دارایی شما را به خطر بیندازد. ارائه‌دهندهٔ امانی ممکن است بخشی از دارایی را آفلاین نگه دارد. این حالت امانی و سرد است، ولی کلید باز هم دست اوست و برای شما محور کنترل تغییری نمی‌کند.

اپلیکیشن کیف پولی که روی گوشی یا رایانه نصب می‌کنید و کلیدش دست خودتان است، غیرامانی و گرم است. کیف پول سخت‌افزاری یا هر روش آفلاین دیگری که کلیدش دست خودتان باشد، غیرامانی و سرد است.

مقایسهٔ مستقیم «حساب صرافی» با «کیف پول سخت‌افزاری» گمراه‌کننده است. این مقایسه هر دو محور را هم‌زمان عوض می‌کند و معلوم نمی‌شود تفاوت از کدام محور می‌آید. نقشهٔ زیر هر نوع را در خانهٔ خودش نشان می‌دهد.

دو محور مستقل کیف پول: کنترل کلید (امانی یا غیرامانی) و اتصال به اینترنت (گرم یا سرد)

دو محور مستقل کیف پول: کنترل کلید و اتصال به اینترنت دو محور مستقل کیف پول گرم (آنلاین) سرد (آفلاین) حساب نزد صرافی کلید دست ارائه‌دهنده ریسک: مشکل مالی او بخش آفلاین ارائه‌دهنده ترکیب گرم و سرد کلید باز هم دست اوست اپ موبایل یا دسکتاپ کلید دست شما ریسک: بدافزار، گم‌شدن سخت‌افزاری یا آفلاین کلید دست شما ریسک: گم‌شدن بی‌پشتیبان امانی کلید نزد ارائه‌دهنده غیرامانی کلید نزد شما افقی: اتصال به اینترنت · عمودی: کنترل کلید

تفاوت کیف پول سرد و گرم چیست؟

دسترسی سریع یا فاصله از اینترنت؛ انتخاب میان کیف پول گرم و سرد همین دوراهی است. کیف پول گرم کلید را روی دستگاهی نگه می‌دارد که به اینترنت وصل است. این کار ارسال و دریافت را سریع می‌کند، ولی کلید را در معرض تهدیدهای آنلاین هم قرار می‌دهد. به گفتهٔ Bitcoin.org، کیف پول دسکتاپ در برابر بدافزار آسیب‌پذیر است.

ذخیرهٔ سرد کلید را از اینترنت جدا نگه می‌دارد و به گفتهٔ Bitcoin.org بالاترین سطح امنیت را برای پس‌انداز فراهم می‌کند. قید «پس‌انداز» در این حکم مهم است؛ منظور دارایی‌ای است که قرار نیست مدام جابه‌جا شود. بهای این امنیت دست‌وپاگیری است، چون هر انتقال از ذخیرهٔ سرد گام‌های بیشتری می‌خواهد.

تفاوت این دو را مثل پول نقد در جیب و پولی که در گاوصندوق خانه است ببینید. پول جیب برای خرید روزانه راحت است، ولی راحت‌تر هم گم می‌شود. پول گاوصندوق امن‌تر است، اما هر بار برداشتن از آن زحمت دارد.

دو نکته این مقایسه را کامل می‌کند. اول، سرد بودن کیف پول چیزی دربارهٔ کنترل کلید نمی‌گوید؛ ارائه‌دهندهٔ امانی هم می‌تواند بخشی از دارایی مشتریان را سرد نگه دارد. دوم، ذخیرهٔ سرد هم ریسک خودش را دارد. اگر دستگاه یا کاغذ گم شود و پشتیبانی در کار نباشد، دسترسی دیگر برنمی‌گردد.

تفاوت کیف پول امانی و غیرامانی چیست؟

فرض کنید ارز دیجیتالی را در یک صرافی متمرکز خریده‌اید و همان‌جا نگه داشته‌اید. در این حالت کیف پول شما امانی است: کلید خصوصی نزد صرافی است و شما کنترل مستقیمی روی آن ندارید. آنچه در حساب کاربری می‌بینید، رقمی در دفتر داخلی صرافی است.

برای فهم این حالت، دو لایه را از هم جدا کنید. لایهٔ پروتکل خود بلاکچین است که دارایی روی آن ثبت می‌شود. لایهٔ صرافی دفتر حساب داخلی شرکت است که سهم هر مشتری را نشان می‌دهد. در حالت امانی، شما فقط در لایهٔ صرافی حساب دارید و صرافی کلید نشانی‌ها را در لایهٔ پروتکل نگه می‌دارد.

امانی یعنی همان امانت‌سپاری، مثل سپردن طلا به یک امانت‌دار. تا وقتی امانت‌دار سالم و پاسخ‌گوست، طلا را پس می‌گیرید. اما به گفتهٔ Ethereum.org، اگر صرافی دچار مشکل مالی شود، دارایی شما در خطر است.

در کیف پول غیرامانی، کنترل کلید دست خودتان است و طرف مقابلی در میان نیست. در عوض مسئولیت هم کامل به شما منتقل می‌شود؛ اگر کلید یا عبارت بازیابی گم شود، ممکن است دسترسی برای همیشه از دست برود. هر دو حالت ریسک دارند و فرقشان در جایی است که ریسک می‌نشیند.

مقایسهٔ دو سر محور کنترل کلید

ویژگیکیف پول امانیکیف پول غیرامانی
کلید خصوصینزد ارائه‌دهندهنزد شما
لایهٔ حساب شمادفتر داخلی صرافیخود بلاکچین
ریسک اصلیمشکل مالی ارائه‌دهندهگم‌شدن یا افشای کلید
مسئولیت نگهداری کلیدارائه‌دهندهشما

کیف پول نرم‌افزاری و سخت‌افزاری چه مزیت و ریسکی دارند؟

یک برداشت رایج، نرم‌افزاری را «ناامن» و سخت‌افزاری را «امن» می‌داند. برداشت دقیق‌تر این است که هر نوع مزیتی دارد و ریسکی مشخص؛ Bitcoin.org هم هر دو را کنار هم می‌آورد.

کیف پول نرم‌افزاری برنامه‌ای است که روی گوشی یا رایانه نصب می‌شود و کلید را روی همان دستگاه نگه می‌دارد. دو شکل رایجش دسکتاپ و موبایل است.

کیف پول دسکتاپ روی رایانه نصب می‌شود و به گفتهٔ Bitcoin.org کنترل کامل را به شما می‌دهد. ریسکش بدافزار است، یعنی برنامهٔ مخربی که بی‌اجازه روی رایانه اجرا می‌شود. کیف پولِ نصب‌شده روی رایانهٔ آلوده در برابر چنین برنامه‌ای آسیب‌پذیر است.

کیف پول موبایل همراه شماست و برای دریافت و پرداخت در هر جا راحت است. ریسک اصلی‌اش گم‌شدن گوشی است؛ همان منبع هشدار می‌دهد که از دست رفتن دستگاه می‌تواند به از دست رفتن وجه بینجامد.

کیف پول سخت‌افزاری دستگاه جداگانه‌ای است که کلید را آفلاین نگه می‌دارد. به گفتهٔ Bitcoin.org، گم‌شدن این دستگاه بدون پشتیبان مناسب می‌تواند وجه را غیرقابل‌بازیابی کند.

فرق اصلی در محل کلید است. در نوع نرم‌افزاری، کلید روی دستگاهی است که کارهای دیگری هم انجام می‌دهد و به اینترنت وصل است. در نوع سخت‌افزاری، کلید روی دستگاهی است که فقط برای همین کار ساخته شده است.

مزیت و ریسک هر نوع کیف پول به روایت Bitcoin.org

نوعمزیتریسک اصلی
دسکتاپکنترل کامل روی رایانهٔ خودتانآسیب‌پذیری در برابر بدافزار
موبایلهمراه بودن و دسترسی آسانگم‌شدن گوشی و از دست رفتن وجه
سخت‌افزارینگهداری آفلاین کلیدگم‌شدن دستگاه بدون پشتیبان

آیا کیف پول سخت‌افزاری امن‌ترین گزینه است و چه محدودیتی دارد؟

داشتن کیف پول سخت‌افزاری به‌تنهایی دارایی را امن نمی‌کند، چون این دستگاه فقط از یک حلقهٔ زنجیره محافظت می‌کند. آن حلقه کلید خصوصی است که داخل دستگاه و جدا از اینترنت می‌ماند. مزیت امنیتی دستگاه همین نگهداری آفلاین کلید است و فقط به همین حلقه برمی‌گردد.

اما همین مزیت هم دو قید دارد. قید اول پشتیبان است. اگر دستگاه گم یا خراب شود و عبارت بازیابی جای امنی نوشته نشده باشد، ممکن است وجه دیگر برنگردد. قید دوم رفتار خود شماست. اگر عبارت بازیابی را در سایتی جعلی وارد کنید، کلید آفلاین دستگاه دیگر کمکی نمی‌کند، چون مهاجم با همان کلمه‌ها کیف پول را جای دیگری بازسازی می‌کند.

همچنین اگر خودتان تراکنشی را به مقصد اشتباه تأیید کنید، دستگاه آن را پس نمی‌گیرد. پس کیف پول سخت‌افزاری ریسک نگهداری کلید را کم می‌کند، ولی جای عادت‌های درست را نمی‌گیرد.

اگر عبارت بازیابی یا دستگاه گم یا فاش شود چه می‌شود؟

فرض کنید گوشی‌ای که کیف پول روی آن بود، در سفر گم شده است. پیامد این اتفاق به یک پرسش بستگی دارد: آیا عبارت بازیابی جای دیگری نوشته شده است؟ برای پاسخ، سه حالت گم‌شدن را از هم جدا کنید.

اگر دستگاه گم شود ولی عبارت بازیابی سالم باشد، دارایی سر جایش است، چون روی بلاکچین ثبت است. با همان عبارت کیف پول را در دستگاه تازه‌ای بازیابی می‌کنید و نشانی‌ها برمی‌گردند. با این حال، دستگاه گم‌شده هنوز کلید را در خود دارد؛ اگر دستگاه با قفل یا رمز محافظت نشده باشد، این حالت به افشا نزدیک می‌شود. پیامد افشا در ادامه آمده است.

اگر عبارت بازیابی گم شود ولی دستگاه هنوز کار کند، تا وقتی دستگاه سالم است دسترسی دارید، ولی دیگر پشتیبانی وجود ندارد. خرابی بعدی دستگاه می‌تواند دسترسی را برای همیشه ببندد.

اگر هر دو از دست بروند، راه برگشتی نیست. به گفتهٔ Bitcoin.org، وقتی دسترسی به کیف پول برای همیشه از دست برود، مثلاً با گم‌شدن عبارت بازیابی، وجه هم برای همیشه از دست رفته است.

حالت دیگری هم هست که ماهیتش فرق دارد: افشا. اگر کسی عبارت بازیابی یا کلید خصوصی شما را ببیند، می‌تواند بی‌اطلاع شما دارایی را منتقل کند. انتقال در شبکه‌ای مثل بیت‌کوین برگشت نمی‌خورد. در حساب خارجی معمولی، کلید را نمی‌شود عوض کرد، چون نشانی از خود کلید ساخته شده است. امکان جایگزینی کلید فقط در کیف‌های قرارداد هوشمند وجود دارد؛ بخش بعد به این کیف‌ها می‌پردازد.

هشدار

پیامد گم‌شدن و افشا برگشت‌پذیر نیست

اگر عبارت بازیابی و دستگاه هم‌زمان از دست بروند، یا عبارت به دست دیگری بیفتد، ممکن است بخشی از دارایی یا همهٔ آن را برای همیشه از دست بدهید. هیچ سازوکاری در خود شبکه تراکنش ثبت‌شده را برنمی‌گرداند و در کیف پول غیرامانی کسی جز شما کلید را ندارد.

کیف پول قرارداد هوشمند و انتزاع حساب چه چیزی را عوض می‌کند؟

اتریوم دو نوع حساب دارد و انتخاب میانشان یک دوراهی واقعی است: حسابی که فقط یک کلید بازش می‌کند، یا حسابی که قواعدش را کد تعیین می‌کند.

نوع اول همان حساب خارجی یا EOA است که با کلید خصوصی کنترل می‌شود. همهٔ زنجیره‌ای که در بخش‌های قبل دیدید، دربارهٔ همین نوع بود. نوع دوم حساب قرارداد است که با کد کنترل می‌شود و به گفتهٔ Ethereum.org کلید خصوصی ندارد. این کد یک قرارداد هوشمند است، یعنی برنامه‌ای که روی بلاکچین اجرا می‌شود و قواعدش از پیش نوشته شده است.

این تفاوت مسئلهٔ «یک کلید، یک نقطهٔ شکست» را تغییر می‌دهد. در حساب خارجی، گم‌شدن یا افشای کلید یعنی از دست رفتن کنترل حساب. در کیف پول قرارداد هوشمند می‌شود کلیدهای پشتیبان تعریف کرد. به گفتهٔ Ethereum.org، این کلیدها جایگزینی کلید اصلی را در صورت افشا ممکن می‌کنند. چنین کیف پولی مثل خانه‌ای است که اگر کلیدش دزدیده شود، می‌شود قفلش را عوض کرد و لازم نیست خانه را رها کنید.

به این ایده انتزاع حساب (Account Abstraction) می‌گویند، یعنی قواعد کنترل حساب به‌جای یک کلید ثابت با کد تعیین شود. استاندارد ERC-4337 این ایده را بدون تغییر در لایهٔ اجماع پیاده می‌کند. لایهٔ اجماع همان قواعدی است که شبکه با آن بر سر ثبت تراکنش‌ها توافق می‌کند.

مرز این امکان را هم بدانید. این قابلیت‌ها مال حساب قرارداد است. اگر کیف پول شما حساب خارجی معمولی باشد، کلیدش جایگزین ندارد و عبارت بازیابی همچنان تنها پشتیبان است.

قواعد نگهداری دارایی مشتری در چارچوب VARA دبی چه می‌گوید؟

تنظیم‌گر دارایی‌های مجازی دبی (VARA) برای شرکت‌هایی که دارایی مشتری را نگه می‌دارند، مجموعه‌قواعد نگهداری (Custody Services Rulebook) دارد. این قواعد نشان می‌دهند وقتی تنظیم‌گر وارد می‌شود، سمت امانی محور کنترل چه شکلی پیدا می‌کند.

چهار حکم آن به بحث کیف پول مربوط است. شمارهٔ بندها مطابق نسخهٔ این قواعد در مهر ۱۴۰۵ است و ممکن است در بازنگری‌های بعدی عوض شود. طبق بند III.B.3، ارائه‌دهنده باید دارایی مجازی هر مشتری را در کیف‌های جداگانه نگه دارد. طبق بند III.B.1، دارایی نگهداری‌شده جزو دارایی یا بدهی خود ارائه‌دهنده به حساب نمی‌آید. طبق بند III.C.2.c، همهٔ نسخه‌های پشتیبان کلید و سید باید در مکانی جدا از نسخهٔ اصلی نگه‌داری شوند. طبق بند III.C.1.b، ارائه‌دهنده روش نگهداری، از جمله ترکیب کیف گرم و سرد، را با تحلیل ریسک‌محور انتخاب می‌کند. تحلیل ریسک‌محور یعنی تصمیم بر پایهٔ خطر هر روش، نه بر پایهٔ راحتی.

این احکام فقط به چارچوب VARA مربوط‌اند و به کشورهای دیگر تعمیم داده نمی‌شوند. ارزششان در این است که نشان می‌دهند پرسش‌های درست دربارهٔ یک ارائه‌دهندهٔ امانی چیست: دارایی هر مشتری جداست یا نه، و پشتیبان کجا نگه‌داری می‌شود.

چه عادت‌های امنیتی پایه‌ای برای نگهداری کلید لازم است؟

اگر کیف پول غیرامانی ساخته‌اید، این عادت‌ها پایهٔ نگهداری کلیدند و هیچ‌کدام به محصول خاصی بستگی ندارد:

  • عبارت بازیابی و کلید خصوصی را با هیچ فرد، سایت، اپلیکیشن یا پشتیبانی در میان نگذارید.
  • عبارت را هنگام ساخت کیف پول بنویسید و در جای امن نگه دارید.
  • نسخهٔ پشتیبان را در بیش از یک مکان فیزیکی نگه دارید تا یک حادثه همهٔ نسخه‌ها را از بین نبرد.
  • برای پس‌اندازی که مدام جابه‌جا نمی‌شود، ذخیرهٔ آفلاین را در نظر بگیرید.
  • پیش از امضای هر انتقال، نشانی مقصد و مقدار را کامل بررسی کنید.
  • رایانه یا گوشی‌ای را که کیف پول نرم‌افزاری روی آن است، از بدافزار دور نگه دارید.

منطق مشترک این فهرست ساده است. کلید را از دید دیگران دور نگه دارید، از آن بیش از یک نسخهٔ امن بسازید و پیش از هر امضا مکث کنید، چون تراکنش ثبت‌شده برنمی‌گردد. قاعدهٔ VARA برای شرکت‌های نگهداری هم بر همین نقطه تکیه دارد: پشتیبان باید از نسخهٔ اصلی جدا باشد. این عادت‌ها ریسک را از بین نمی‌برند. برای ادامه، مقاله‌های امنیت کیف پول و کلاهبرداری‌های کریپتو را ببینید.

نقشه مفاهیم مرتبط با کیف پول از کجا ادامه پیدا می‌کند؟

کیف پول ارز دیجیتال در میانهٔ سه لایه می‌نشیند و هر مفهوم مرتبط به یکی از این لایه‌ها تعلق دارد:

  • لایهٔ پروتکل جایی است که دارایی ثبت و تراکنش تأیید می‌شود.
  • لایهٔ کیف پول جایی است که کلید نگه‌داری و تراکنش امضا می‌شود.
  • لایهٔ صرافی جایی است که حساب امانی و معامله‌ها شکل می‌گیرد.

برای لایهٔ پروتکل، از مقالهٔ بلاکچین چیست شروع کنید و بعد سازوکار اجماع در بلاکچین را بخوانید. دو روش اصلی اجماع در مقاله‌های اثبات کار و اثبات سهام آمده‌اند و مقالهٔ بیت‌کوین این لایه را در یک شبکهٔ مشخص نشان می‌دهد.

برای لایهٔ کیف پول، مقاله‌های عبارت بازیابی، کلید خصوصی، کیف پول سرد و گرم و کیف پول سخت‌افزاری هر حلقه را جداگانه باز می‌کنند. مقاله‌های امنیت کیف پول و کلاهبرداری‌های کریپتو به خطرهای نگهداری کلید می‌پردازند.

در مرز پروتکل و کیف پول، مقالهٔ قرارداد هوشمند توضیح می‌دهد کیف‌های قراردادی بر چه پایه‌ای ساخته می‌شوند. هزینهٔ ثبت هر تراکنش امضاشده در مقالهٔ کارمزد گس آمده است و ساختار شبکه‌هایی که روی شبکهٔ اصلی می‌نشینند در مقالهٔ شبکه‌های لایهٔ دوم بررسی شده است.

در لایهٔ صرافی، مقاله‌های معامله ارز دیجیتال و بازار اسپات و فیوچرز نشان می‌دهند حساب امانی در عمل کجا به کار می‌آید. پایهٔ همهٔ این مسیرها مقالهٔ ارز دیجیتال چیست است. حالا که رابطهٔ کلید، کیف پول و شبکه روشن شد، هر کدام از این مقاله‌ها یک لایه را عمیق‌تر باز می‌کند.

یک تذکر لازم

هرچه اینجا می‌خوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.

پرسش‌های پرتکرار

ولت کریپتو چیست؟
ولت کریپتو همان کیف پول ارز دیجیتال است؛ «ولت» شکل فارسی‌شدهٔ واژهٔ Wallet است. این ابزار، چه اپلیکیشن باشد چه دستگاه، از راه کلیدهای دسترسی با حساب کار می‌کند. با این کلیدها توکن دریافت و ارسال می‌کنید یا وارد اپلیکیشن‌ها می‌شوید. خود دارایی روی بلاکچین ثبت است، پس ولت در واقع دسته‌کلید حساب است، نه صندوق سکه.
کلید خصوصی و کلید عمومی چیست؟
کلید خصوصی دادهٔ محرمانه‌ای است که با آن تراکنش‌ها و پیام‌ها را امضا می‌کنید و هر کس آن را داشته باشد، دارایی را کنترل می‌کند. کلید عمومی از کلید خصوصی به دست می‌آید و نشانی هم از کلید عمومی ساخته می‌شود؛ در اتریوم نشانی ۴۲ نویسه دارد. کلید عمومی و نشانی را می‌شود به دیگران داد، ولی کلید خصوصی را هرگز.
اگر سید فریز را گم کنم چه می‌شود؟
پیامد به وضعیت دستگاه بستگی دارد. اگر دستگاه هنوز کار کند، دسترسی باقی است ولی پشتیبانی ندارید؛ اگر همین دستگاه خراب شود، ممکن است همه‌چیز از دست برود. اگر دستگاه هم از دست رفته باشد، راهی برای بازگرداندن نیست. در کیف پول غیرامانی معمولی، یعنی حسابی که فقط با یک کلید خصوصی کنترل می‌شود، سید فریز تنها راه بازیابی است. بدون آن، دارایی برای همیشه از دسترس خارج می‌شود.
انواع کیف پول ارز دیجیتال کدامند؟
کیف پول‌ها با دو معیار جدا دسته‌بندی می‌شوند. از نظر کنترل کلید، امانی‌اند و کلید نزد صرافی یا ارائه‌دهنده است، یا غیرامانی‌اند و کلید نزد خودتان است. از نظر اتصال، گرم‌اند و روی دستگاه آنلاین کار می‌کنند، یا سردند و کلید را آفلاین نگه می‌دارند. شکل‌های رایج دسکتاپ، موبایل و سخت‌افزاری است که هر کدام مزیت و ریسک خودش را دارد.
کیف پول سخت‌افزاری امن است؟
کیف پول سخت‌افزاری کلید خصوصی را آفلاین نگه می‌دارد و مزیت امنیتی‌اش همین جدایی کلید از اینترنت است. ولی امنیتش دو شرط دارد: از عبارت بازیابی در جای امن و جداگانه پشتیبان گرفته شده باشد، و آن عبارت هرگز در هیچ سایت یا پیامی وارد نشود. به گفتهٔ Bitcoin.org، اگر دستگاه بدون پشتیبان مناسب گم شود، ممکن است وجه دیگر قابل بازیابی نباشد.

واژه‌های این مقاله

منابع

این مقاله با کمکِ ابزارهای هوش مصنوعی تهیه شده است. سیاست تحریریه

دیدگاه خود را ارسال کن

ارسال دیدگاه

مطالب مرتبط

دیدگاه‌ها (۰)

هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باش.

ارسال دیدگاه

دیدگاه‌ها پیش از انتشار بررسی می‌شوند. به پرسش‌های معاملاتی پاسخ نمی‌دهیم و سیگنال نمی‌دهیم.

دوره‌های آموزش تریدآکا

دورهٔ بعدی یادگیری‌ات را پیدا کن

دوره‌ها را ببین، سبک‌ها را مقایسه کن و آموزش مناسب خودت را انتخاب کن.

مشاهده همه دوره‌ها
ادامهٔ مسیر تو

قدم بعدی را انتخاب کن

مسیر یادگیریت را پیدا کن

راهنمای شروع، انتخاب سبک و ترتیب یادگیری دوره‌ها را متناسب با هدفت ببین.

دیدن مسیر یادگیری

سبک معامله‌گریت را بشناس

با تست Trader DNA، الگوی تصمیم‌گیری و سبک‌های نزدیک‌تر به خودت را بشناس.

شناخت DNA معاملاتی

مقایسهٔ پلن‌ها

پوشش دوره‌ها و شرایط اشتراک طلایی و الماس را کنار هم مقایسه کن.