آلت کوین چیست؟ تعریف، انواع و تفاوت با بیت کوین
در گفتوگوهای بازار کریپتو، واژهٔ «آلت کوین» هم برای یک شبکهٔ مستقل به کار میرود، هم برای توکنی که روی شبکهٔ دیگری ساخته شده و هم برای استیبل کوینی که قرار است ارزشش ثابت بماند. این سه چیز سازوکار و ریسک یکسانی ندارند. این مقاله مرز این دستهها، طرز کارشان، معنای «فصل آلت کوین» و حدود خود این مفهوم را روشن میکند.
این مقاله برای معاملهگری است که میخواهد مرز بیت کوین، آلت کوین و توکن را بداند؛ برای ادامه سراغ دامیننس بیت کوین و چرخههای بازار کریپتو بروید.
در یک نگاه
- آلت کوین یعنی هر رمزارز جز بیت کوین.
- توکنها روی شبکهٔ دیگری ساخته میشوند و شبکهٔ مستقل ندارند.
- فصل آلت کوین با سبد و پنجرهٔ زمانی مشخص سنجیده میشود.
- استیبل کوینها هم آلت کویناند ولی ارزش ثابت میخواهند.
- دستهبندیها و آمار این بازار قطعی و ثابت نیستند.
آلت کوین چیست و واژه از کجا آمده؟
در کاربرد رایج، آلت کوین به هر رمزارز جز بیت کوین میگویند؛ واژه از ترکیب alternative و coin ساخته شده است. اتریوم و اتر (ETH) طبق این تعریف آلت کویناند، چون بیت کوین نیستند. دستهٔ آلت کوین استیبل کوین، میم کوین و توکنهای کوچک را هم دربر میگیرد و کارکرد اعضایش یکسان نیست.
بخش اول واژه، alternative، یعنی «جایگزین» و بخش دوم، coin، یعنی «سکه». پس آلت کوین در لفظ «سکهٔ جایگزین» است؛ جایگزینی برای بیت کوین. نکتهٔ مهم این است که این تعریف بر پایهٔ «نبودن» ساخته شده است. هر ارز دیجیتال که بیت کوین نباشد در این دسته میافتد، حتی اگر هیچ شباهت فنی یا کارکردی با بیت کوین نداشته باشد.
ریشهٔ این برچسب به پروژههایی برمیگردد که از بیت کوین الهام گرفتند. به گفتهٔ بیتکوین.اورگ، ارزهای جایگزین متعددی با الهام از بیت کوین وجود دارد.
یکی از نمونههای اولیه نیمکوین (Namecoin) است که در ۱۸ آوریل ۲۰۱۱ منتشر شد. نیمکوین از نرمافزار بیت کوین فورک شده بود. فورک (Fork) یعنی کسی کد یک پروژه را بردارد، تغییرش بدهد و با آن شبکهٔ تازهای بسازد. لایتکوین (Litecoin) هم از نمونههای اولیه است. منابع در اینکه «اولین آلت کوین» کدام است اتفاق نظر ندارند. پس دقیقتر است که هر دو را از نخستین آلت کوینها بدانید، نه یکی را با قطعیت اولین.
تفاوت کوین، آلت کوین و توکن چیست؟
کوین شبکهٔ مستقل خودش را دارد و توکن روی شبکهٔ دیگری ساخته میشود. آلت کوین برچسبی است که به هر دو گروه داده میشود، به شرط آنکه بیت کوین نباشند. پس «آلت کوین» دربارهٔ نسبت با بیت کوین است، ولی «کوین» و «توکن» دربارهٔ جایی است که دارایی در آن ثبت و جابهجا میشود.
کوین رمزارز بومی (Native) یک بلاکچین است؛ یعنی شبکه برای کار خودش از آن استفاده میکند. اتر رمزارز بومی شبکهٔ اتریوم است. توکن اما شبکهٔ جدا ندارد و با یک قرارداد هوشمند روی شبکهٔ میزبان تعریف میشود. استاندارد ERC-20 برای این کار رابط مشترکی تعریف کرده است. طبق مستندات اتریوم، این استاندارد برای توکنهای همارز (Fungible) است؛ یعنی هر واحد توکن با واحد دیگر عیناً برابر است، مثل دو اسکناس هممبلغ.
یک قیاس ساده کمک میکند. شبکهٔ میزبان شبیه یک ساختمان است و توکن شبیه مغازهای که در همان ساختمان اجاره شده است. مستأجر کار خودش را میکند، ولی باید آییننامهٔ ساختمان را رعایت کند؛ این آییننامه همان پروتکل شبکه است. کوین بومی هم شبیه پولی است که شارژ ساختمان فقط با آن پرداخت میشود: هزینهٔ جابهجایی توکنهای اتریومی با اتر پرداخت میشود، نه با خود توکن.
مقایسهٔ بیت کوین، کوین، توکن و استیبل کوین از نظر شبکه و کارکرد
| نوع دارایی | شبکهٔ مستقل | نمونه | کارکرد اصلی |
|---|---|---|---|
| بیت کوین | دارد | BTC | رمزارز با سقف عرضهٔ ۲۱ میلیون واحد |
| آلت کوین بومی (کوین) | دارد | اتر (ETH) | پرداخت کارمزد تراکنش در شبکهٔ اتریوم |
| توکن | ندارد | توکنهای ERC-20 | نمایندگی دارایی یا امتیاز روی شبکهٔ میزبان |
| استیبل کوین | ندارد (توکن روی اتریوم) | استیبل کوینهای اتریومی | طراحیشده برای حفظ ارزش ثابت |
آیا اتریوم آلت کوین است؟
بله، از نظر فنی اتریوم آلت کوین است، چون بیت کوین نیست. اتریوم یک شبکهٔ غیرمتمرکز و بستر توسعهٔ برنامه است که در ژوئیهٔ ۲۰۱۵ رسماً راهاندازی شد.
آلت کوینها چگونه کار میکنند؟
آلت کوینها به دو شیوهٔ اصلی کار میکنند: یا رمزارز بومی شبکهٔ خودشاناند و در قواعد همان شبکه نقش دارند، یا توکنیاند که یک قرارداد هوشمند روی شبکهٔ دیگری تعریف کرده است. فرق این دو شیوه در لایهای است که دارایی به آن وابسته است.
در شیوهٔ اول، کوین بخشی از سازوکار شبکه است. نمونهٔ روشنش اتر است. طبق مستندات اتریوم، اتر تنها شکل پذیرفتهٔ پرداخت کارمزد گس است؛ کارمزد گس هزینهٔ ثبت تراکنش در شبکه است. پس اتر فقط داراییای برای خرید و فروش نیست؛ هر تراکنش در این شبکه برای ثبتشدن به کارمزدی با اتر نیاز دارد.
در شیوهٔ دوم، توکن داخل یک قرارداد هوشمند تعریف میشود. قرارداد هوشمند برنامهای است که روی بلاکچین اجرا میشود و قواعدش را خودکار به کار میبندد. استاندارد ERC-20 مجموعهای از دستورهای مشترک تعیین میکند، مثل انتقال توکن و اجازهدادن به شخص ثالث برای خرجکردن مقداری از آن. این استاندارد شبیه پریز برق یکسان در همهٔ خانههاست. چون شکل پریز یکی است، هر دستگاهی به آن وصل میشود. کیف پولها و برنامهها هم به همین دلیل با توکنهای گوناگون یکسان رفتار میکنند.
طرح عرضه هم جزو قواعد پروتکل است. بیت کوین سقف کل عرضهٔ ۲۱ میلیون واحد دارد و طبق بیتکوین.اورگ همین سقف از ویژگیهای متمایز آن است. بسیاری از آلت کوینها طرح عرضهٔ دیگری دارند. این قواعد در لایهٔ پروتکل تعریف میشوند. صرافی فقط جایی است که دارایی در آن خرید و فروش میشود و قاعدهٔ عرضه یا کارمزد شبکه را تعیین نمیکند. برای شناخت یک آلت کوین، مستند رسمی یا وایتپیپر (Whitepaper)، یعنی سند فنی پروژه، از صفحهٔ صرافی قابلاتکاتر است. [S2,S7]
آلت کوینها در چه دستههایی قرار میگیرند؟
آلت کوینها را معمولاً بر پایهٔ کارکرد در چند دستهٔ اصلی میگذارند: پلتفرم، استیبل کوین، میم کوین و توکنهای کوچک. این دستهبندی رسمی نیست، ولی کمک میکند بپرسید هر دارایی برای چه ساخته شده است.
- پلتفرم: شبکهای است که دیگران روی آن برنامه و توکن میسازند. اتریوم نمونهٔ شاخص این دسته است و اتر، رمزارز بومی آن، برای پرداخت کارمزد به کار میرود.
- استیبل کوین (Stablecoin): استیبل کوینهای اتریومی توکنهاییاند که طراحی شدهاند ارزششان ثابت بماند، حتی وقتی قیمت اتر تغییر میکند. طراحیشدن برای ثبات با تضمین ثبات یکی نیست.
- میم کوین (Memecoin): به رمزارزهایی میگویند که هویتشان بیشتر از فرهنگ و شوخیهای اینترنتی میآید تا از کارکرد فنی مشخص.
- توکنهای کوچک: برچسبی برای بقیهٔ توکنهایی است که روی یک پلتفرم ساخته میشوند و در دستهٔ استیبل کوین یا میم کوین نمیگنجند. طبق مستندات اتریوم، توکن میتواند تقریباً هر چیزی را نمایندگی کند، از امتیاز اعتبار در یک سامانه و مهارت شخصیت یک بازی تا سهم یک شرکت.
مرز این دستهها سفت نیست. یک استیبل کوین اتریومی همزمان هم توکن است و هم آلت کوین. این وضع شبیه دستهبندی مغازههای یک بازار بر پایهٔ جنسی است که میفروشند؛ یک مغازه ممکن است هم لوازمالتحریر بفروشد و هم اسباببازی. برای همین بهتر است پیش از هر قضاوتی دو پرسش را جدا بپرسید. اول، این دارایی شبکهٔ مستقل دارد یا توکنی روی شبکهٔ دیگر است. دوم، قرار است چه کاری انجام دهد.
فصل آلت کوین یعنی چه و چگونه سنجیده میشود؟
فصل آلت کوین (Altcoin Season) دورهای است که بیشتر آلت کوینهای بزرگ در یک بازهٔ مشخص بهتر از بیت کوین عمل کردهاند. این مفهوم فقط وقتی معنا دارد که سبد، بازه و آستانهاش معلوم باشد.
یکی از شاخصهای شناختهشده را Blockchain Center منتشر میکند. قاعدهاش چهار جزء دارد:
- سبد: ۵۰ ارز برتر بازار، بدون استیبل کوینها و توکنهای پشتوانهدار مثل WBTC و stETH.
- بازه: ۹۰ روز گذشته.
- آستانه: اگر ۷۵٪ از این ۵۰ ارز در آن بازه بهتر از بیت کوین عمل کرده باشند، بازار در فصل آلت کوین است.
- دامنهها: مقدار شاخص تا ۲۵ یعنی فصل بیت کوین، بازهٔ ۲۶ تا ۷۴ میانه است و از ۷۵ به بالا یعنی فصل آلت کوین.
توکن پشتوانهدار نمایندهٔ دارایی دیگری است؛ مثلاً WBTC نمایندهٔ بیت کوین است. مقایسهٔ چنین توکنی یا یک استیبل کوین با بیت کوین چیزی دربارهٔ رقابت آلت کوینها نمیگوید؛ به همین دلیل از سبد حذف شدهاند.
یک قیاس روزمره سازوکار را روشن میکند. تصور کنید فروش ۵۰ مغازهٔ یک راسته را در ۹۰ روز با بزرگترین فروشگاه همان راسته مقایسه میکنید. اگر ۷۵٪ مغازهها رشد بیشتری داشته باشند، میگویید فصل مغازههای کوچک بوده است. شاخص ناشران دیگر، اگر سبد یا روش متفاوتی داشته باشد، ممکن است نتیجهٔ دیگری بدهد. این شاخص را در کنار چرخههای بازار کریپتو بخوانید، نه جدا از آن.
نکته
شاخص به گذشته نگاه میکند
این شاخص عملکرد ۹۰ روز پیش از هر محاسبه را خلاصه میکند و دربارهٔ روزهای بعد چیزی نمیگوید. عدد بالای شاخص یعنی آلت کوینهای سبد در آن بازه جلو بودهاند، نه اینکه جلو خواهند ماند.
مثال واقعی: دامیننس بیت کوین در دو مقطع
سهم بیت کوین از کل ارزش بازار رمزارزها یکی از سادهترین راهها برای دیدن وزن آلت کوینها در کنار بیت کوین است. به این سهم دامیننس بیت کوین (Bitcoin Dominance) میگویند. ارزش بازار هر رمزارز حاصل ضرب قیمت در تعداد واحدهای در گردش است. دامیننس نشان میدهد چه بخشی از ارزش کل بازار به بیت کوین تعلق دارد.
Decrypt در گزارش ۲۱ اوت ۲۰۲۴، با استناد به دادههای Glassnode، این سهم را در دو مقطع چنین آورده است:
- نوامبر ۲۰۲۲: سهم بیت کوین از کل ارزش بازار رمزارزها ۳۸٫۷٪ بود.
- اوت ۲۰۲۴: همین سهم به ۵۶٪ رسید. [S7]
فرض کنید کل بازار رمزارزها یک سفره است. در نوامبر ۲۰۲۲ بیت کوین ۳۸٫۷٪ این سفره را داشت و تا اوت ۲۰۲۴ سهمش به ۵۶٪ رسید. اختلاف این دو عدد ۱۷٫۳ واحد درصد است. چون مخرج در هر دو مقطع کل ارزش بازار است، بزرگشدن سهم بیت کوین یعنی سهم باقی بازار، شامل آلت کوینها و دیگر داراییها، در همان بازه کوچکتر شد. [S7]
این مثال دو حد دارد. اول، سهم کوچکتر به معنای کاهش ارزش دلاری آلت کوینها نیست؛ ممکن است کل سفره بزرگتر شده باشد. دوم، دامیننس و شاخص فصل آلت کوین دو سنجهٔ جدا هستند. دامیننس سهم ارزش را میسنجد و شاخص فصل عملکرد نسبی ۵۰ ارز برتر را. هیچکدام از این دو مقطع پیشبینی مسیر بعدی بازار نیست؛ هر کدام فقط تصویر همان تاریخ است.
اشتباه رایج درباره آلت کوین چیست؟
اشتباه رایج این است که «آلت کوین» را یک جنس واحد بدانید، در حالی که این برچسب فقط میگوید دارایی بیت کوین نیست. چند خطای پرتکرار از همینجا میآید:
- یکیگرفتن توکن و کوین: توکن ERC-20 شبکهٔ مستقل ندارد و به قواعد و کارمزد شبکهٔ میزبان وابسته است. کوین بومی اما بخشی از سازوکار شبکهٔ خودش است.
- همساندانستن همهٔ آلت کوینها با استیبل کوین: استیبل کوینهای اتریومی برای ثبات ارزش طراحی شدهاند، ولی میم کوین یا توکن کوچک چنین هدفی ندارد.
- ادعای قطعی «اولین آلت کوین»: منابع بین نیمکوین (آوریل ۲۰۱۱) و لایتکوین اختلاف دارند؛ متنی که یکی را با قطعیت اولین مینامد، این اختلاف را نادیده گرفته است.
- خواندن شاخص فصل بهعنوان پیشبینی: شاخص فقط بازهٔ ۹۰ روزهٔ پشت سر را توصیف میکند و وعدهای دربارهٔ ماه بعد نمیدهد.
راه پرهیز از این خطاها روشن است. پیش از هر برداشتی، نوع دارایی، شبکهٔ آن و روش هر شاخصی را که میبینید جدا بررسی کنید. وقتی این سه را بدانید، برچسب «آلت کوین» دیگر جای اطلاعات واقعی را نمیگیرد.
ریسکها و محدودیتهای مفهوم آلت کوین
محدودیت اصلی این مفهوم پهنای آن است. تعریفی که فقط میگوید «جز بیت کوین»، داراییهایی با سازوکار، هدف و ریسک بسیار متفاوت را کنار هم میگذارد. همین پهنا چند پیامد دارد.
آمار این بازار پایدار نیست. شمار آلت کوینها در منابع مختلف ناهمخوان و وابسته به تاریخ گزارش است. شاخص فصل آلت کوین هم به سبد و بازه وابسته است؛ شاخص ۵۰ ارزی Blockchain Center با شاخصی که سبد یا روش دیگری دارد لزوماً یک نتیجه نمیدهد. دامیننس هم با هر تغییر قیمت جابهجا میشود و هر مقطعش فقط برچسب همان تاریخ را دارد.
ثبات استیبل کوینهای اتریومی هم هدف طراحی است، نه ویژگی تضمینشده. این تفاوت وقتی مهم میشود که کسی استیبل کوین را با پول نقد یکی بداند.
هشدار
ریسک سرمایه و تراکنش برگشتناپذیر
قیمت بسیاری از آلت کوینها میتواند در مدت کوتاه تغییر بزرگی کند و ممکن است بخشی از سرمایه یا همهٔ آن را از دست بدهید. تراکنشی که روی بلاکچین ثبت شود معمولاً برگشتپذیر نیست؛ اگر توکنی را به نشانی اشتباه بفرستید، شاید راهی برای بازگرداندنش نباشد.
پیش از هر اقدامی، با کلاهبرداریهای رایج کریپتو و اصول مدیریت ریسک آشنا شوید. «آلت کوین» نقطهٔ شروع پرسش است، نه پاسخ آن؛ هر آلت کوین را باید جدا و بر پایهٔ شبکه، کارکرد و قواعد عرضهاش شناخت.
هرچه اینجا میخوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.
مرجع و تمرین مرتبط
الگو، ستاپ و واژهٔ مرتبط
پرسشهای پرتکرار
تفاوت بیت کوین و آلت کوین چیست؟
اولین آلت کوین چه بود؟
آلت کوین سیزن چه زمانی است؟
آلت کوینها چه ریسکی دارند؟
آیا اتریوم آلت کوین است؟
واژههای این مقاله
منابع
این مقاله با کمکِ ابزارهای هوش مصنوعی تهیه شده است. بازبین ثبتشده: بهنام مجیدی. سیاست تحریریه
دیدگاه خود را ارسال کن
ارسال دیدگاهمطالب مرتبط
ارسال دیدگاه
دیدگاهها پیش از انتشار بررسی میشوند. به پرسشهای معاملاتی پاسخ نمیدهیم و سیگنال نمیدهیم.
دیدگاهها (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باش.