ییلد فارمینگ چیست و سود آن از کجا میآید؟
بسیاری عدد درشت APY روی صفحهٔ یک استخر دیفای را قول پرداخت میپندارند. ییلد فارمینگ در اصل سپردن رمزارز به پروتکلهای دیفای در برابر بهره، کارمزد یا توکن پاداش است و هر کدام از این سه منبع ریسک جدای خودش را دارد. این صفحه سازوکار، منبع بازده، یک نمونهٔ مستند و ریسکهای این روش را باز میکند.
این مقاله برای معاملهگری است که میخواهد پیش از سپردن دارایی، سازوکار و ریسک ییلد فارمینگ را بشناسد؛ گام بعد، شناخت دیفای و قرارداد هوشمند است.
در یک نگاه
- ییلد فارمینگ یعنی سپردن رمزارز در دیفای برای دریافت پاداش
- بازده از وامدهی، کارمزد معاملات یا مشوق توکنی میآید
- زیان ناپایدار عملکرد را نسبت به نگهداشتن ساده کم میکند
- باگ قرارداد هوشمند ریسک جدا است و ممیزی همهچیز را نمیگیرد
- نرخ APY تضمین سود نیست و ریسک را حذف نمیکند
ییلد فارمینگ دقیقا چیست و با نگهداشتن ساده چه فرقی دارد؟
ییلد فارمینگ (Yield Farming) روشی در دیفای است که در آن شما رمزارز خود را به یک استخر نقدینگی یا پروتکل وامدهی میسپارید و در برابر آن کارمزد معاملات، بهرهٔ وامدهی یا توکن پاداش دریافت میکنید. این بازده تضمینشده نیست و ریسکهایی مانند باگ قرارداد هوشمند و، در استخرهای دودارایی، زیان ناپایدار دارد. این فعالیت روی زیرساخت دیفای انجام میشود. به تعریف Ethereum.org، دیفای نام جمعی محصولات و خدمات مالی است که برای هر کسی که بتواند از اتریوم استفاده کند در دسترس است. پس طرف حساب شما بانک یا کارگزار نیست؛ قراردادی روی بلاکچین است که سپردهها را در یک استخر جمع و قواعد پرداخت را اجرا میکند. فرق اصلی با نگهداشتن ساده در ترکیب دارایی است. وقتی دارایی را فقط نگه میدارید، تعداد توکنها ثابت میماند و تنها ارزششان با قیمت بازار تغییر میکند. در ییلد فارمینگ همان دارایی وارد یک موقعیت میشود که ترکیبش ممکن است با قیمت عوض شود. برای همین، معیار درست سنجش این موقعیت مقایسه با نگهداشتن ساده است. زیان ناپایدار دقیقاً همین فاصله را میسنجد: هزینهٔ فرصت، نه از دست رفتن مستقیم توکنها. دو اصطلاح نزدیک هم در این حوزه به کار میرود. لیکوییدیتی ماینینگ (Liquidity Mining) معمولاً به طرحهایی گفته میشود که به تأمینکنندگان نقدینگی توکن پاداش میدهند، اما مرز آن با ییلد فارمینگ در منابع یکسان کشیده نشده است. استیکینگ سازوکار جدایی دارد که در صفحهٔ استیکینگ توضیح داده شده است.
سود ییلد فارمینگ از کجا میآید؟
بازده در همان سه شکلی که در تعریف آمد به دست میآید و هر کدام به متغیر متفاوتی وابسته است. در توضیح DeFiLlama برای استخرهای استیبلکوین هم بازده از تقاضای وامدهی، کارمزد معاملات و مشوقها میآید، نه از حرکت قیمت توکن. شناختن این سه جزء اولین قدم برای فهمیدن هر نرخی است که روی صفحهٔ یک استخر میبینید. بهرهٔ وامدهی سادهترین حالت است. در مدل استخرمحور، وامدهندگان نقدینگی را به استخری میدهند که وامگیرندگان از آن قرض میگیرند. بهرهای که وامگیرنده میپردازد، سرچشمهٔ بازده سپردهگذار است و با بالا و پایین رفتن تقاضای وام تغییر میکند. کارمزد معاملات جزء دومی است که DeFiLlama نام میبرد؛ نحوهٔ محاسبهٔ آن را باید از مستندات همان استخر خواند. مشوق توکنی، توکنی است که خود پروتکل برای جذب نقدینگی توزیع میکند. قاعدهٔ توزیع آن لزوماً ثابت نیست و ممکن است با رأی حاکمیتی عوض شود؛ نمونهٔ مستند این تغییر در بخش کامپاند آمده است.
منبعهای بازده در ییلد فارمینگ و متغیری که هر کدام را جابهجا میکند
| منبع بازده | از کجا میآید | به چه چیزی وابسته است |
|---|---|---|
| بهرهٔ وامدهی | بهرهای که وامگیرندگان استخر میپردازند | تقاضای وام |
| کارمزد معاملات | کارمزدی که از معاملات در استخر گرفته میشود | قاعدهٔ کارمزد همان پروتکل |
| مشوق توکنی | توکنی که پروتکل توزیع میکند | قاعدهٔ توزیع و ارزش بازار توکن پاداش |
این تفکیک کاربرد عملی دارد. دو منبع اول از فعالیت واقعی کاربران میآیند، اما سومی فقط تا وقتی ارزش دارد که توکن پاداش در بازار خریدار داشته باشد.
استخر نقدینگی و ارائهدهنده نقدینگی چه نقشی دارند؟
استخر نقدینگی محل جمعشدن سپردههاست و ارائهدهندهٔ نقدینگی کسی است که داراییاش را در آن میگذارد. طبق واژهنامهٔ Ethereum.org، نقدینگی یعنی اینکه یک دارایی با چه سرعت و سهولتی به پول نقد یا دارایی دیگر تبدیل میشود. استخر همین سرعت را برای طرف مقابل فراهم میکند: وامگیرنده لازم نیست منتظر یک وامدهندهٔ مشخص بماند، چون از موجودی جمعی استخر قرض میگیرد. در سمت مبادله، همین واژهنامه صرافی غیرمتمرکز (DEX) را نوعی اپ اتریومی میداند که امکان مبادلهٔ توکن با کاربران دیگر شبکه را میدهد. در برخی پروتکلها، مانند Aave در مثال Ethereum.org، ارائهدهنده در برابر سپردهاش یک توکن رسید میگیرد. توکن رسید سندی روی زنجیره است که سهم شما از استخر را نشان میدهد و هنگام برداشت، همان ادعای شما بر سپرده است. به این ترتیب ارائهدهندهٔ نقدینگی دو چیز را همزمان در اختیار دارد: حقی بر دارایی سپردهشده و سهمی از بازده استخر.
نکته
توکن رسید هم دارایی است
در پروتکلهایی که توکن رسید میدهند، این توکن نمایندهٔ دارایی سپردهشدهٔ شماست و امنیت آن به اندازهٔ امنیت خود سپرده اهمیت دارد. انتقال یا از دست دادن آن، ادعای شما بر سپرده را هم جابهجا میکند.
ییلد فارمینگ گامبهگام چطور کار میکند؟
گامهای ییلد فارمینگ در بیشتر پروتکلها شبیه هم است. پیشنیاز همهٔ آنها یک کیف پول ارز دیجیتال و موجودی کافی برای پرداخت کارمزد گس است. دلیلش این است که هر سپرده، دریافت پاداش و برداشت یک تراکنش جدا روی بلاکچین است؛ مثلاً روی شبکهٔ اتریوم.
- انتخاب پروتکل و استخر: پیش از هر کاری روشن کنید بازده از کدام منبع میآید؛ وامدهی، کارمزد معاملات یا مشوق توکنی.
- سپردن دارایی: دارایی از کیف پول به قرارداد استخر منتقل میشود و تراکنش تأییدشده را نمیتوان مثل انتقال بانکی برگشت زد.
- دریافت توکن رسید در پروتکلهایی که آن را میدهند: در مثال Ethereum.org، سپردن ۱۰۰ Dai در پروتکل Aave به شما ۱۰۰ aDai میدهد؛ این رقم فقط ساختار را نشان میدهد، نه نرخ بازده.
- کسب بازده: بهره، کارمزد یا توکن پاداش طبق قاعدهٔ قرارداد به سهم شما تعلق میگیرد.
- برداشت: سپرده و بازده انباشته از قرارداد آزاد میشود، در پروتکلهای رسیددار با بازگرداندن توکن رسید و این گام هم کارمزد گس دارد.
همهٔ این گامها در لایهٔ پروتکل انجام میشود. محصولی که یک صرافی متمرکز با نام مشابه عرضه میکند در لایهٔ دیگری قرار دارد و طرف حساب آن خود صرافی است، نه قرارداد هوشمند. بخشهای بعد فقط ریسکهای لایهٔ پروتکل را توضیح میدهند و ریسک جدای خود صرافی در این صفحه نیامده است.
کامپاند و COMP: نمونه مستند ییلد فارمینگ در ژوئن ۲۰۲۰
یک نمونهٔ مستند و تاریخدار، توزیع توکن حاکمیتی COMP در پروتکل وامدهی کامپاند (Compound) در ژوئن ۲۰۲۰ است. ایدهٔ پاداشدادن به تأمینکنندگان نقدینگی پیش از آن هم وجود داشت. به روایت CoinDesk، لیکوییدیتی ماینینگ روی اتریوم نخستین بار در جولای ۲۰۱۹ با Synthetix معرفی شد. سازوکار کامپاند ساده بود: به کاربرانی که دارایی تأمین میکردند یا قرض میگرفتند، COMP تعلق میگرفت. قاعدهٔ اولیه سهم پاداش را بر پایهٔ بهرهٔ هر دارایی تعیین میکرد. نتیجه این شد که استفاده از داراییهای کمنقدشونده بیش از اندازه پاداش میگرفت؛ یعنی قاعده رفتاری را تشویق میکرد که با هدف پروتکل جور نبود. دارندگان COMP با پیشنهاد حاکمیتی شمارهٔ ۱۱ این قاعده را عوض کردند. طبق گزارش Decrypt، بیش از ۷۰۰٬۰۰۰ COMP پشت تصویب این پیشنهاد قرار گرفت و از آن پس تخصیص COMP صرفاً بر پایهٔ ارزش دلاری دارایی تأمینشده یا قرضگرفتهشده محاسبه شد. درس ساختاری این نمونه آن است که در کامپاند قاعدهٔ توزیع پاداش را رأی دارندگان توکن تعیین کرد، اما ارزش همان پاداش به قیمت بازار توکن بستگی دارد. پس اگر بخش بزرگی از بازده یک استخر از مشوق توکنی میآید، شما هم به بازار آن توکن وابستهاید و هم، در پروتکلهایی مثل کامپاند، به تصمیمهایی که در اختیارتان نیست. [S6]
مثال عددی: زیان ناپایدار وقتی قیمت ETH دو برابر میشود
فرض کنید در یک استخر ۵۰/۵۰ با فرمول ثابتحاصلضرب، ۱ ETH را به قیمت فرضی ۳٬۰۰۰ دلار همراه با ۳٬۰۰۰ USDC سپردهاید و بعد قیمت ETH به ۶٬۰۰۰ دلار میرسد. اگر داراییها را بیرون از استخر نگه داشته بودید، ۱ ETH به ارزش ۶٬۰۰۰ دلار و ۳٬۰۰۰ USDC داشتید که جمعاً ۹٬۰۰۰ دلار میشود. در استخر، ترکیب موقعیت با تغییر قیمت عوض میشود. با گرانتر شدن ETH، سهم شما از ETH کمتر و از USDC بیشتر میشود. در این مثال موقعیت استخر حدود ۰٫۷۰۷ ETH به ارزش ۴٬۲۴۲ دلار و ۴٬۲۴۲ USDC است که جمعاً حدود ۸٬۴۸۴ دلار میشود. حاصل ۸٬۴۸۴ ÷ ۹٬۰۰۰ − ۱ حدود منفی ۵٫۷ درصد است؛ این همان زیان ناپایدار است. همین عدد را بدون حساب جزءبهجزء هم میشود به دست آورد. در استخر ۵۰/۵۰ با فرمول ثابتحاصلضرب، فرمول زیان ناپایدار این است: IL = 2√r / (1 + r) − 1. در این فرمول r نسبت قیمت جدید به قیمت اولیه است و IL درصد عقبماندن موقعیت استخر از نگهداشتن ساده را میدهد. در مثال بالا r برابر ۲ است و ۲√۲ ÷ ۳ − ۱ حدود منفی ۵٫۷۲ درصد میشود.
مثال فرضی؛ بدون کارمزد کسبشده و بدون تاریخ بازار
| حالت | ETH | USDC | ارزش کل به دلار |
|---|---|---|---|
| سپردهٔ اولیه با ETH به ۳٬۰۰۰ دلار | ۱ | ۳٬۰۰۰ | ۶٬۰۰۰ |
| نگهداشتن ساده با ETH به ۶٬۰۰۰ دلار | ۱ | ۳٬۰۰۰ | ۹٬۰۰۰ |
| موقعیت استخر با ETH به ۶٬۰۰۰ دلار | حدود ۰٫۷۰۷ | حدود ۴٬۲۴۲ | حدود ۸٬۴۸۴ |
دو قید به این مثال معنا میدهد. اول، قیمتها فرضیاند و کارمزدی که موقعیت در این مدت کسب کرده در حساب نیامده است؛ در عمل باید کارمزد و پاداش را در برابر این عقبماندگی گذاشت. دوم، اگر قیمت به نقطهٔ اولیه برگردد، r برابر ۱ میشود و فرمول صفر میدهد. به همین دلیل به آن «ناپایدار» میگویند؛ اما اگر در قیمت جدید از استخر خارج شوید، این فاصله قطعی میشود.
ریسکهای ییلد فارمینگ چیست؟
ریسک ییلد فارمینگ چند لایه دارد و نرخ بازده نمایشدادهشده هیچکدام از آنها را کم نمیکند. لایهٔ فنی به کد قرارداد برمیگردد، لایهٔ بازاری به قیمت وثیقه و منبع قیمت و لایهٔ ساختاری به خود طراحی استخر.
باگ و اکسپلویت قرارداد هوشمند
هر سپرده در ییلد فارمینگ در اختیار یک قرارداد هوشمند است و این قراردادها مثل هر نرمافزاری ممکن است باگ و اکسپلویت داشته باشند. مشکل اصلی تغییرناپذیری است: کد قرارداد مستقرشده معمولاً قابل تغییر نیست تا نقص امنیتی وصله شود. پس قرارداد همانطور که برنامهریزی شده اجرا میشود و اپراتورها معمولاً نمیتوانند باگ را ببندند. ابعاد این ریسک کوچک نیست. به برآورد Ethereum.org، مجموع ارزش سرقتشده یا از دسترفته بهخاطر نقص امنیتی قراردادهای هوشمند بهسادگی از یک میلیارد دلار بیشتر است؛ رقمی تجمعی و بدون بازهٔ زمانی مشخص.
قیمت اوراکل و وثیقهٔ پرنوسان
پروتکل وامدهی برای ارزشگذاری وثیقه به یک منبع قیمت نیاز دارد که به آن اوراکل (Oracle) میگویند. به گفتهٔ Ethereum.org، وقتی قیمت صرافیهای غیرمتمرکز نقش اوراکل را دارد، ممکن است دستکاری شود. ریسک دوم در خود دارایی سپردهشده است. استیبلکوینهایی که پشتوانهٔ رمزارزی دارند با وثیقهٔ مازاد صادر میشوند؛ در مثال Ethereum.org، در برابر ۱ دلار استیبلکوین دستکم ۲ دلار رمزارز قرار میگیرد. با این حال، ارزش این استیبلکوینها به وثیقهای وابسته است که خودش پرنوسان است. استیبلکوینی که وثیقهٔ کافی نداشته باشد، ارزشش را از دست میدهد.
زیان ناپایدار در برابر نگهداشتن ساده
وقتی قیمت نسبی دو داراییِ یک استخر تغییر کند، زیان ناپایدار جزء ساختار همان استخر است و عددش در مثال بخش قبل آمد. کنار آن، بخشی از بازده که بهصورت توکن پاداش پرداخت میشود به ارزش بازار همان توکن گره خورده است؛ اگر ارزش توکن پاداش افت کند، همان بخش از بازده هم کوچک میشود. اندازهٔ هر موقعیت را با اصول مدیریت ریسک و با فرض بدترین حالت هر سه لایه بسنجید.
هشدار
ریسک سرمایه در ییلد فارمینگ
اگر قرارداد اکسپلویت شود، وثیقه ارزشش را از دست بدهد یا توکن پاداش سقوط کند، ممکن است بخشی از سرمایه یا همهٔ آن را از دست بدهید و تراکنشهای انجامشده هم قابل بازگشت نیستند.
APY چه چیزی را نشان میدهد و چرا تضمین نیست؟
بازده سالانهٔ درصدی (APY) نرخی است که صفحهٔ استخر نمایش میدهد و دربارهٔ آینده تضمینی نمیدهد. دلیلش در منبع بازده است: هر سه جزء وامدهی، کارمزد و مشوق متغیرند، پس نرخ سالانهای که از آنها ساخته میشود هم متغیر است. نمونهٔ کامپاند نشان داد که حتی قاعدهٔ پرداخت پاداش هم میتواند با یک رأی عوض شود. عدد APY بهتنهایی سه چیز را به شما نمیگوید:
- چه سهمی از آن بهرهٔ پایه و چه سهمی پاداش توکنی است؛ دو جزئی که پایداری یکسانی ندارند.
- آیا زیان ناپایدار از آن کسر شده است یا نه.
- هزینهٔ کارمزد گس برای سپردن، دریافت پاداش و برداشت که از بازده خالص شما کم میشود.
روش محاسبه و تفکیک اجزای APY را باید از تعریف همان صفحه خواند. پیش از مقایسهٔ دو استخر، این تعریف را در هر دو صفحه بررسی کنید و مطمئن شوید دو عدد همجنس را کنار هم گذاشتهاید.
مهم
بازده واقعی با عدد نمایشدادهشده فرق دارد
بازدهی که در عمل میگیرید ممکن است بسیار کمتر از عدد نمایشدادهشده باشد یا با زیان ناپایدار و افت ارزش سپرده منفی شود.
کدام برداشتهای اشتباه درباره ییلد فارمینگ رایج است؟
سه برداشت نادرست ریسک ییلد فارمینگ را کمتر از واقع نشان میدهند و هر کدام با یکی از سازوکارهای بالا رد میشود.
- «پروتکل ممیزیشده امن است.» به گفتهٔ Ethereum.org، ممیزی قرارداد هر باگی را نمیگیرد و نباید آن را راهحل همهکاره دانست؛ ریسک فنی بخش قبل با ممیزی از بین نمیرود.
- «زیان ناپایدار یعنی از دست رفتن توکن.» در مثال عددی، ارزش کل موقعیت استخر از سپردهٔ اولیه بیشتر شد.
- «استخر فقطاستیبل جای امنی برای سپرده است.» زیان ناپایدار در چنین استخری فقط تا وقتی ناچیز است که همهٔ استیبلکوینها برابری قیمتشان را حفظ کنند؛ جداشدن یکی از برابری، قیمت نسبی را عوض میکند. ریسک وثیقهٔ استیبلکوین و باگ قرارداد هم سر جایش میماند.
اگر پیشنهادی بازده ثابت و بالا را با نام ییلد فارمینگ عرضه کرد، الگوهای کلاهبرداریهای رایج کریپتو را مرور کنید. بازدهی که از وامدهی، کارمزد و مشوق ساخته میشود متغیر است و وعدهٔ ثابت و بالا خودش نشانهٔ هشدار است.
هرچه اینجا میخوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.
مرجع و تمرین مرتبط
الگو، ستاپ و واژهٔ مرتبط
پرسشهای پرتکرار
کشت سود چیست؟
آیا بازده ییلد فارمینگ ثابت میماند؟
ییلد فارمینگ ریسک دارد؟
زیان ناپایدار در ییلد فارمینگ چیست؟
واژههای این مقاله
منابع
این مقاله با کمکِ ابزارهای هوش مصنوعی تهیه شده است. سیاست تحریریه
دیدگاه خود را ارسال کن
ارسال دیدگاهمطالب مرتبط
ارسال دیدگاه
دیدگاهها پیش از انتشار بررسی میشوند. به پرسشهای معاملاتی پاسخ نمیدهیم و سیگنال نمیدهیم.
دیدگاهها (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باش.