تریدپدیادانشنامهٔ تریدآکا
کریپتوپدیا · صرافی‌ها و روش‌های معامله

صرافی غیرمتمرکز (Decentralized Exchange) چیست؟ (Decentralized Exchange (DEX))

صرافی غیرمتمرکز یا DEX صرافی‌ای است که با قرارداد هوشمند روی بلاک‌چین کار می‌کند و کاربر بی سپردن دارایی به واسطه، مستقیم از کیف پول شخصی‌اش توکن مبادله می‌کند.

به‌روزرسانی: نام‌های دیگر: DEX، Decentralized Exchange، دکس، صرافی دی‌ای‌اکس
نام انگلیسی
Decentralized Exchange (DEX)
مخفف
DEX
بخش
کریپتوپدیا
موضوع
صرافی‌ها و روش‌های معامله

تعریف دقیق

در صرافی غیرمتمرکز حساب کاربری، واریز به صرافی یا احراز هویت به شکل صرافی متمرکز وجود ندارد. کاربر کیف پول خود را به رابط کاربری وصل می‌کند و هر معامله را با امضای خودش تأیید می‌کند؛ دارایی تا لحظهٔ مبادله در کیف پول او می‌ماند و نتیجه روی بلاک‌چین ثبت می‌شود.

بیشتر صرافی‌های غیرمتمرکز به‌جای دفتر سفارش از بازارساز خودکار استفاده می‌کنند. به توضیح مستندات یونی‌سواپ، کاربر توکن را با استخری از دو توکن مبادله می‌کند و قیمت با فرمول حاصل‌ضرب ثابت تعیین می‌شود: هرچه موجودی یک توکن در استخر کمتر شود، آن توکن گران‌تر می‌شود. تأمین‌کنندگان نقدینگی توکن‌ها را در استخر می‌گذارند و از کارمزد معاملات سهم می‌برند.

کوین‌تلگراف یادآوری می‌کند که این مدل دسترسی آزاد و نبود واسطه را ممکن می‌کند، اما ریسک‌های خودش را دارد: خطای قرارداد هوشمند، لغزش قیمت در استخرهای کم‌عمق، کارمزد شبکه و توکن جعلی. پژوهش ژیا و همکاران روی یونی‌سواپ نشان داد ساخت توکن کلاهبرداری و خروج ناگهانی نقدینگی در این صرافی‌ها رایج است.

اجزای یک صرافی غیرمتمرکز

  • قرارداد هوشمند که قاعدهٔ مبادله را اجرا می‌کند
  • استخر نقدینگی که دو یا چند توکن در آن قفل است
  • کیف پول شخصی کاربر برای امضای تراکنش
  • رابط کاربری وب که فقط دسترسی به قرارداد را ساده می‌کند

مثال: مبادله در استخر کم‌عمق

فرض کنید کاربری در سنگاپور می‌خواهد مقدار زیادی از یک توکن تازه را در صرافی غیرمتمرکز بخرد. استخر این توکن نقدینگی کمی دارد، پس سفارش او نسبت توکن‌ها را به‌شدت تغییر می‌دهد و میانگین قیمتی که می‌پردازد از قیمت نمایش‌داده‌شده بالاتر می‌شود.

رابط کاربری پیش از تأیید، اثر قیمتی و حداقل مقدار دریافتی را نشان می‌دهد. او می‌تواند حد لغزش را تنگ‌تر یا سفارش را کوچک‌تر کند و پیش از هر کار نشانی قرارداد توکن را با منبع رسمی پروژه تطبیق دهد.

اشتباه رایج: غیرمتمرکز یعنی امن

حذف واسطه ریسک طرف مقابل را کم می‌کند، اما ریسک فنی و خطای کاربر را حذف نمی‌کند. هر کسی می‌تواند توکنی با نام و نماد پروژه‌ای معروف بسازد و برایش استخر باز کند.

صرافی غیرمتمرکز را با کیف پول غیرامانی هم یکی نگیرید؛ کیف پول ابزار نگهداری کلید است و صرافی غیرمتمرکز قراردادی است که کیف پول با آن تعامل می‌کند.

خلاصهٔ کاربردی

  • صرافی غیرمتمرکز با قرارداد هوشمند و بی واسطهٔ نگهدارنده کار می‌کند.
  • بیشتر آن‌ها با استخر نقدینگی و بازارساز خودکار قیمت می‌دهند.
  • لغزش قیمت، خطای قرارداد و توکن جعلی ریسک‌های اصلی‌اند.
  • مسئولیت کلید خصوصی و تأیید هر تراکنش با خود کاربر است.

اصطلاحات مرتبط

برای یادگیری عمیق‌تر

پرسش‌های رایج

آیا در صرافی غیرمتمرکز احراز هویت لازم نیست؟

خود قرارداد هوشمند معمولاً احراز هویت نمی‌خواهد، اما این به معنای نبود قانون نیست. رابط‌های کاربری ممکن است دسترسی برخی کشورها یا نشانی‌ها را محدود کنند و کاربر همچنان تابع قوانین کشور خودش است.

چرا گاهی تراکنش ناموفق می‌شود ولی کارمزد کم می‌شود؟

اگر قیمت پیش از ثبت تراکنش بیش از حد لغزش تعیین‌شده تغییر کند، قرارداد معامله را رد می‌کند، اما کارمزد شبکه برای پردازش همان تلاش پرداخت شده است.

منابع

  1. Uniswap Docs — Swapping (v2)مبادله با استخر و فرمول حاصل‌ضرب ثابت: خرید یک توکن با واریز مقدار متناسبی از توکن دیگر.
  2. Cointelegraph — What are decentralized exchanges, and how do DEXs work?صرافی غیرمتمرکز بی واسطهٔ نگهدارنده با قرارداد هوشمند؛ بازارساز خودکار و استخر نقدینگی؛ ریسک خطای قرارداد، لغزش و توکن جعلی.
  3. Xia et al. (2021), Trade or Trick? Detecting and Characterizing Scam Tokens on Uniswap Decentralized Exchange, ACM SIGMETRICSتوکن‌های کلاهبرداری و خروج نقدینگی در صرافی غیرمتمرکز.
  4. CoinMarketCap Academy — Centralized vs Decentralized Exchangesتفاوت نگهداری دارایی، دفتر سفارش و بازارساز خودکار در صرافی متمرکز و غیرمتمرکز.
دوره‌های آموزش تریدآکا

دورهٔ بعدی یادگیری‌ات را پیدا کن

دوره‌ها را ببین، سبک‌ها را مقایسه کن و آموزش مناسب خودت را انتخاب کن.

مشاهده همه دوره‌ها
ادامهٔ مسیر تو

قدم بعدی را انتخاب کن

مسیر یادگیریت را پیدا کن

راهنمای شروع، انتخاب سبک و ترتیب یادگیری دوره‌ها را متناسب با هدفت ببین.

دیدن مسیر یادگیری

سبک معامله‌گریت را بشناس

با تست Trader DNA، الگوی تصمیم‌گیری و سبک‌های نزدیک‌تر به خودت را بشناس.

شناخت DNA معاملاتی

مقایسهٔ پلن‌ها

پوشش دوره‌ها و شرایط اشتراک طلایی و الماس را کنار هم مقایسه کن.