تفاوت اسپات و فیوچرز: مالکیت، اهرم و فاندینگ
بسیاری از معاملهگران فیوچرز را همان اسپات با اهرم بیشتر میدانند. دلیلش روشن است: در هر دو بازار همان نمودار قیمت را میبینید. ولی آنچه در حساب شما مینشیند فرق دارد: در یکی خود دارایی و در دیگری قراردادی که قواعد مارجین، لیکوئیدیشن و فاندینگ خودش را دارد. این مقاله همین قواعد را کنار هم میگذارد.
این مقاله برای معاملهگری است که میخواهد بداند اسپات و فیوچرز در ریسک و هزینه چه فرقی دارند. پس از آن به مقالهٔ اهرم و پوزیشن لانگ و شورت بروید.
در یک نگاه
- اسپات یعنی مالکیت خود دارایی
- فیوچرز یعنی مالکیت قرارداد مبتنی بر قیمت
- اهرم در فیوچرز ریسک لیکوئیدیشن میآورد
- فاندینگ پرداخت دورهای میان لانگ و شورت است
- جدول معیارها هر دو بازار را کنار هم میگذارد
شفافیت: بعضی لینکهای این صفحه ممکن است لینک معرف (افیلیت) باشند؛ روی رتبهبندی ما اثر ندارد.
تفاوت اسپات و فیوچرز در یک نگاه چیست؟
تفاوت اسپات و فیوچرز در این است که در اسپات خودِ دارایی را مالک میشوید، ولی در فیوچرز قراردادی میخرید یا میفروشید که قیمت دارایی را دنبال میکند. فیوچرز امکان شورت و معمولاً اهرم دارد و اهرم ریسک لیکوئیدیشن میآورد؛ در قرارداد دائمی هم نرخ فاندینگ میان لانگ و شورت پرداخت میشود.
بازار اسپات (Spot) بازاری است که معامله در آن با تحویل خود دارایی کامل میشود: پول میدهید و همان واحد ارز دیجیتال به موجودی شما اضافه میشود. بازار فیوچرز (Futures) بازاری است که موضوع معامله در آن یک قرارداد است و ارزش این قرارداد از قیمت دارایی پایه پیروی میکند.
یک قیاس روزمره کمک میکند. خرید سکهٔ طلا از صرافی محله را با بستن قراردادی دربارهٔ قیمت همان سکه مقایسه کنید. در حالت اول سکه در جیب شماست و اگر قیمتش سقوط کند، سکه هنوز مال شماست. در حالت دوم چیزی در جیب شما نیست؛ فقط حساب سود و زیان قرارداد با قیمت بالا و پایین میرود. اگر این قرارداد با اهرم و در برابر وثیقهای کوچک بسته شده باشد و زیان به مرز وثیقه برسد، ممکن است پیش از بازگشت قیمت بهاجبار بسته شود.
همین تفاوت پایه سه پیامد دارد. فیوچرز امکان معامله بر پایهٔ افت قیمت را فراهم میکند، معمولاً اهرم میدهد و در نوع دائمیاش هزینهای به نام فاندینگ دارد. بخشهای بعد هر کدام را جداگانه باز میکنند.
در فیوچرز مالک خود ارز میشوید؟
در قراردادهای نقدیتسویه، خیر؛ آنچه مالکش میشوید قرارداد است، نه خود ارز. قرارداد فیوچرز تعهدی میان دو طرف است که ارزشش با قیمت دارایی پایه تغییر میکند. در فیوچرز کریپتوی صرافیهای متمرکز، این تعهد فقط در دفترهای صرافی ثبت میشود. به همین دلیل چنین پوزیشنی را نمیتوانید به کیف پول شخصی منتقل کنید، با آن کارمزد شبکه بپردازید یا آن را در یک پروتکل به کار بگیرید.
در اسپات وضعیت فرق دارد، هرچند ظرافتی در کار است. وقتی در یک صرافی متمرکز اسپات میخرید، آنچه در حساب شما دیده میشود موجودی ثبتشده در دفتر همان صرافی است. دارایی وقتی در لایهٔ پروتکل به نام شما ثبت میشود که آن را به نشانی کیف پولی برداشت کنید که کلیدش را خودتان دارید. پس لایهٔ صرافی را باید از لایهٔ بلاکچین جدا دید: در صرافی متمرکز، فیوچرز فقط در لایهٔ صرافی وجود دارد، اما اسپات میتواند تا لایهٔ پروتکل برسد.
این تمایز پیامد عملی دارد. دارندهٔ اسپات میتواند دارایی را بدون سررسید نگه دارد و اگر خواست صرافی را ترک کند، دارایی را با خود ببرد. دارندهٔ پوزیشن دائمی در صرافی متمرکز با بستهشدن پوزیشن، سود یا زیان را در حساب فیوچرزش میبیند. حتی در قرارداد معکوس (قراردادی که سود و زیانش به خود رمزارز پایه حساب میشود) هم سود یا زیان به حساب فیوچرز میرود و خود پوزیشن به دارایی تبدیل نمیشود.
نکته
برداشت اسپات و برگشتناپذیری تراکنش
اگر دارایی اسپات را از صرافی به کیف پول شخصی برداشت میکنید، نشانی و شبکهٔ مقصد را پیش از تأیید دوباره بررسی کنید. تراکنش تأییدشده روی بلاکچین معمولاً برگشتپذیر نیست و ارسال به نشانی یا شبکهٔ اشتباه ممکن است به از دست رفتن همهٔ مبلغ منتقلشده برسد.
اهرم و لیکوئیدیشن در فیوچرز چگونه کار میکند؟
اهرم (Leverage) ضریبی است که نشان میدهد اندازهٔ پوزیشن چند برابر پولی است که واقعاً گذاشتهاید. به بخشی از موجودی حساب فیوچرز که برای یک پوزیشن کنار گذاشته میشود مارجین (Margin) میگویند؛ این بخش نقش وثیقه را دارد. به زبان ساده، شما بخشی از ارزش پوزیشن را میگذارید و صرافی اجازه میدهد روی کل آن معامله کنید، به شرط آنکه وثیقه زیان را پوشش دهد.
فرض کنید با ۲٬۰۰۰ تتر مارجین و اهرم ۲۵ برابر یک پوزیشن لانگ باز میکنید. اندازهٔ پوزیشن ۲٬۰۰۰ × ۲۵ = ۵۰٬۰۰۰ تتر میشود. سود و زیان هم بر پایهٔ همین ۵۰٬۰۰۰ تتر حساب میشود، نه ۲٬۰۰۰ تتری که گذاشتهاید. اگر آستانهٔ مارجینکال در این مثال فرضی ۱٬۵۰۰ تتر باشد و زیان پوزیشن مارجین را به این مقدار برساند، مارجینکال (Margin Call) فعال میشود. یعنی وثیقه به حدی رسیده که یا باید وثیقه اضافه کنید یا خطر بستهشدن پوزیشن را بپذیرید. این مثال غیرتاریخی است و آستانهٔ دقیق را قواعد هر صرافی تعیین میکند.
یک قاعدهٔ تقریبی تصویر را روشنتر میکند: با اهرم ۱۰ برابر، حرکت ۱۰٪ قیمت خلاف جهت پوزیشن معادل ۱۰۰٪ زیان مارجین است. این حساب پیش از کارمزد و قواعد خاص صرافی است و بستن اجباری ممکن است پیش از رسیدن به این مرز رخ دهد. [S4]
لیکوئیدیشن (Liquidation) بستهشدن اجباری پوزیشن به دست صرافی است، وقتی مارجین دیگر کفاف زیان را نمیدهد. صرافی این کار را میکند تا زیان از وثیقه فراتر نرود. اسپات معمولی، یعنی خرید با پول خودتان و بدون وام، چنین سازوکاری ندارد. ارزش دارایی اسپات ممکن است شدید افت کند، ولی کسی آن را بهاجبار از حساب شما نمیفروشد و تصمیم فروش با خودتان میماند.
هشدار
اهرم زیان را هم بزرگ میکند
با اهرم بالا، حرکت کوچک قیمت خلاف جهت پوزیشن میتواند به لیکوئیدیشن برسد و ممکن است همهٔ مارجین آن پوزیشن را از دست بدهید. بازگشت بعدی قیمت هم پوزیشن بستهشده را برنمیگرداند.
فاندینگ و قرارداد دائمی چیست و چه هزینهای دارد؟
قرارداد دائمی (Perpetual) نوعی فیوچرز است که سررسید ندارد و تا وقتی خودتان آن را نبندید یا لیکویید نشود، باز میماند. نرخ فاندینگ (Funding Rate) سازوکاری است که صرافیها برای نزدیک نگهداشتن قیمت این قرارداد به قیمت اسپات به کار میبرند؛ این تعریف از مستندات Amberdata است. فاندینگ پرداختی دورهای میان دارندگان پوزیشن لانگ و شورت است، نه کارمزدی که صرافی برای خودش بردارد؛ در مستندات API دریبیت هم همین توصیف آمده است.
سازوکار را میشود در چهار جزء دید:
- جهت پرداخت: وقتی قیمت قرارداد دائمی بالاتر از قیمت اسپات دارایی پایه باشد، نرخ مثبت است و لانگها به شورتها میپردازند؛ وقتی نرخ منفی باشد، شورتها به لانگها میپردازند.
- زمانبندی: به گفتهٔ Amberdata، در بسیاری از صرافیها نرخ فاندینگ هر ۸ ساعت تولید میشود، ولی این بازه به صرافی بستگی دارد.
- نمونهٔ یک صرافی: CoinGlass در توضیح خود نوشته بود که فاندینگ قراردادهای دائمی بایننس معمولاً هر ۸ ساعت محاسبه میشود؛ بازهٔ هر قرارداد را باید در صفحهٔ مشخصات خود بایننس بررسی کرد.
- مبلغ پرداختی: کارمزد فاندینگ برابر ارزش اسمی پوزیشن ضرب در نرخ فاندینگ در لحظهٔ تسویه است.
همان فرمول CoinGlass به شکل لاتین چنین است: Funding Fee = Notional Position Value × Funding Rate at Settlement. نکتهٔ کلیدی این است که مبنا ارزش اسمی پوزیشن است، نه مارجین. پس هرچه اهرم بالاتر باشد، فاندینگ نسبت به پولی که گذاشتهاید سنگینتر میشود.
وقتی قیمت قرارداد از اسپات فاصله میگیرد، طرفی که قیمت را به آن جهت کشیده به طرف مقابل پول میدهد تا قیمت به اسپات برگردد. برای کسی که پوزیشن دائمی را مدت طولانی باز نگه میدارد، این پرداختهای دورهای جمع میشوند و بخشی از هزینهٔ نگهداریاند؛ دارندهٔ اسپات چنین پرداختی ندارد.
ساختار فاندینگ در یک صرافی نمونه چگونه است؟
دریبیت نمونهای است که نشان میدهد فاندینگ در عمل از چه اجزایی ساخته میشود. این ساختار مثال یک صرافی است، نه قاعدهٔ همگانی و هر صرافی مشخصات خودش را منتشر میکند.
در این ساختار دو قیمت مرجع نقش دارند. قیمت مارک (Mark Price) قیمتی است که صرافی برای ارزشگذاری قرارداد دائمی به کار میبرد. شاخص دریبیت (Deribit Index) قیمت مرجع اسپاتی است که خود صرافی محاسبه میکند. دریبیت اختلاف این دو قیمت را بر شاخص تقسیم میکند و به حاصل آن نرخ پریمیوم میگوید:
فرمول Premium Rate
Premium Rate = ((Mark Price − Deribit Index) / Deribit Index) × 100%
به زبان ساده، نرخ پریمیوم میگوید قیمت قرارداد دائمی چند درصد بالاتر یا پایینتر از شاخص اسپات است. طبق مشخصات فاندینگ دریبیت، اگر این نرخ در بازهٔ ±۰٫۰۲۵٪ بماند، نرخ فاندینگ صفر میشود. وجود این ناحیهٔ صفر یعنی اختلافهای خیلی کوچک هیچ پرداختی میان لانگ و شورت ایجاد نمیکنند. [S4]
این عددها پارامترهای مصوب یک صرافیاند و ممکن است تغییر کنند. اگر در صرافی دیگری معامله میکنید، شما باید صفحهٔ مشخصات فاندینگ همان صرافی را بخوانید، چون ناحیهٔ صفر، سقف و بازهٔ پرداخت میتواند کاملاً متفاوت باشد.
فیوچرز دائمی با فیوچرز سررسیددار چه فرقی دارد؟
فرق اصلی در سررسید است: فیوچرز سررسیددار تاریخ پایان دارد و در آن تاریخ تسویه میشود، ولی قرارداد دائمی سررسید ندارد و بهجای تسویه، با فاندینگ به قیمت اسپات گره میخورد.
در قرارداد سررسیددار، خود سازوکار تسویه قیمت قرارداد را به اسپات نزدیک میکند. طبق مطالب آموزشی دریبیت، قراردادهای آتی سررسیددار این صرافی بر پایهٔ میانگین قیمت شاخص تسویه میشوند، نه یک قیمت لحظهای. به همین دلیل این قراردادها در نهایت به قیمت اسپات میرسند. فاصلهٔ قیمت قرارداد سررسیددار با اسپات ممکن است در طول عمر قرارداد زیاد یا کم شود، ولی در سررسید از بین میرود.
قرارداد دائمی چنین نقطهٔ پایانی ندارد. اگر سازوکار دیگری در کار نبود، قیمت آن میتوانست برای مدت نامحدود از اسپات دور بماند. فاندینگ همین جای خالی را پر میکند و با پرداخت دورهای میان لانگ و شورت، قیمت قرارداد را به سمت اسپات میکشد.
این تفاوت برای نگهداری هم پیامد دارد. در قرارداد سررسیددار فاندینگ دورهای پرداخت نمیشود، ولی اگر بخواهید موقعیت را پس از سررسید ادامه دهید، باید قرارداد سررسید بعدی را باز کنید. هزینهٔ نگهداری قرارداد سررسیددار در فاصلهٔ قیمت آن با اسپات نهفته است. در هر جابهجایی به سررسید بعد، دوباره با این فاصله روبهرو میشوید. در قرارداد دائمی این جابهجایی لازم نیست، ولی هزینه یا درآمد فاندینگ تا وقتی پوزیشن باز است ادامه دارد.
کدام معیارها اسپات و فیوچرز را از هم جدا میکنند؟
تفاوت اسپات و فیوچرز را وقتی میشود سنجید که معیار مقایسه از پیش روشن باشد. هر کدام از معیارهای زیر به یک پرسش مشخص جواب میدهد. درجهبندی آنها کیفی است (کم، متوسط، زیاد)، چون مقدار دقیق به صرافی و قرارداد بستگی دارد:
- مالکیت: آیا خود دارایی را دارید یا قراردادی دربارهٔ قیمت آن؟ این معیار دو حالت دارد (دارایی یا قرارداد) و تعیین میکند میتوانید دارایی را برداشت کنید یا نه.
- اهرم: آیا میتوانید پوزیشنی بزرگتر از پول خودتان باز کنید؟ در مثال آموزشی بخش اهرم، ۲٬۰۰۰ تتر با اهرم ۲۵ برابر به پوزیشن ۵۰٬۰۰۰ تتری رسید.
- ریسک لیکوئیدیشن: آیا ممکن است پوزیشن بدون تصمیم شما بسته شود؟ این ریسک با اهرم بالا میرود و در اسپات معمولی وجود ندارد.
- هزینهٔ نگهداری: باز نگهداشتن موقعیت در طول زمان چه هزینهای دارد؟ در قرارداد دائمی، فاندینگ در بسیاری از صرافیها هر ۸ ساعت تولید میشود و پرداختهایش روی هم جمع میشوند.
- امکان شورت: آیا میتوانید بر پایهٔ افت قیمت موقعیت بگیرید؟ اسپات معمولی فقط امکان خرید و نگهداری را میدهد.
- پیچیدگی: پیش از معامله چند مفهوم تازه را باید بشناسید؟ در مقایسه با اسپات معمولی، مارجین، قیمت مارک، فاندینگ و سررسید به فیوچرز تعلق دارند.
این معیارها رتبهبندی نیستند. هر کدام نشان میدهد یک بازار در چه چیزی با دیگری فرق دارد، و وزن هر معیار به هدف خود شما بستگی دارد.
جدول مقایسه اسپات و فیوچرز بر پایه معیارها
حالا که معیارها روشن شد، میشود آنها را برای اسپات و دو نوع فیوچرز کنار هم گذاشت. درجهها نسبیاند و ساختار بازارها را مقایسه میکنند، نه یک صرافی خاص را.
مقایسهٔ کیفی ساختار سه نوع بازار در صرافی متمرکز؛ مقدار دقیق اهرم، فاندینگ و تسویه را مشخصات هر صرافی تعیین میکند.
| معیار | اسپات معمولی (بدون وام) | فیوچرز دائمی | فیوچرز سررسیددار |
|---|---|---|---|
| مالکیت | خود دارایی | قرارداد | قرارداد |
| اهرم | ندارد | دارد؛ سقفش را صرافی تعیین میکند | دارد؛ سقفش را صرافی تعیین میکند |
| ریسک لیکوئیدیشن | ندارد | دارد؛ با اهرم بیشتر بالاتر | دارد؛ با اهرم بیشتر بالاتر |
| هزینهٔ نگهداری | کم؛ بدون فاندینگ | متغیر؛ فاندینگ دورهای بر ارزش اسمی | بدون فاندینگ؛ هزینه در فاصلهٔ قیمت با اسپات و جابهجایی در سررسید |
| امکان شورت | ندارد | دارد | دارد |
| سررسید | ندارد | ندارد | دارد؛ تسویه بر پایهٔ شاخص |
| انتقال به کیف پول شخصی | ممکن | ناممکن (صرافی متمرکز) | ناممکن (صرافی متمرکز) |
| پیچیدگی | کم | زیاد | متوسط تا زیاد |
جدول را ردیف به ردیف بخوانید، نه ستون به ستون. ردیفهای مالکیت و انتقال به کیف پول نشان میدهند که در صرافی متمرکز فقط اسپات به لایهٔ پروتکل میرسد. ردیفهای اهرم و لیکوئیدیشن به هم وابستهاند: هر جا اهرم هست، امکان بستهشدن اجباری هم هست. ردیف هزینهٔ نگهداری جایی است که دو نوع فیوچرز از هم جدا میشوند؛ نوع دائمی فاندینگ میپردازد یا میگیرد و نوع سررسیددار در عوض تاریخ پایان دارد.
ردیف پیچیدگی جمعبندی بقیه است. هرچه مفهومهای مارجین، قیمت مارک، فاندینگ و سررسید بیشتر درگیر باشند، اشتباه در فهم یکی از آنها پیامد مالی مستقیمتری دارد.
مزایا و معایب اسپات و فیوچرز
مزیت اصلی اسپات معمولی سادگی و مالکیت است. شما دارایی را میخرید، میتوانید آن را برداشت کنید و هیچ سازوکاری پوزیشن را بهاجبار نمیبندد. هزینهٔ فاندینگ هم ندارد، پس نگهداری طولانی با هزینهٔ دورهای میان طرفین همراه نیست. در عوض، اسپات معمولی فقط از مسیر خرید و نگهداری کار میکند و برای هر واحد دارایی باید کل قیمتش را بپردازید. برداشت به کیف پول شخصی هم مسئولیت نگهداری کلید و ریسک تراکنش برگشتناپذیر را به خود شما منتقل میکند.
مزیت فیوچرز انعطاف است. امکان شورت به شما اجازه میدهد بر پایهٔ افت قیمت موقعیت بگیرید، و دارندهٔ اسپات میتواند با یک پوزیشن شورت بخشی از نوسان داراییاش را پوشش دهد. اهرم هم یعنی برای یک اندازهٔ پوزیشن، مارجین کمتری لازم است. این مزیتها بیهزینه نیستند. همان اهرمی که سرمایهٔ کمتری میخواهد، زیان را هم به همان نسبت بزرگ میکند و ریسک لیکوئیدیشن میآورد. در قرارداد دائمی فاندینگ بر ارزش اسمی حساب میشود و میتواند هزینهٔ نگهداری را بالا ببرد. پوزیشن در صرافی متمرکز هم فقط در دفتر صرافی وجود دارد و قابل انتقال نیست.
نکتهٔ مشترک هر دو بازار هزینههایی است که در قیمت دیده نمیشوند. کارمزد معامله، اسپرد و در فیوچرز فاندینگ همگی از نتیجهٔ نهایی کم میکنند؛ مقالهٔ هزینههای واقعی ترید این اجزا را جداگانه شرح میدهد.
هیچکدام از این دو بازار ذاتاً بهتر نیست. اسپات معمولی ریسک بستهشدن اجباری را حذف میکند، ولی ریسک افت قیمت دارایی را نه. فیوچرز ابزار بیشتری میدهد، ولی دانش و مراقبت بیشتری هم میخواهد.
اسپات یا فیوچرز: هر کدام برای چه کسی مناسب است؟
پاسخ به هدف و تحمل ریسک شما بستگی دارد، نه به اینکه کدام بازار سود بیشتری میدهد. هیچکدام از این دو بازار سود را تضمین نمیکند و انتخاب میان آنها تصمیمی دربارهٔ ساختار ریسک است.
اسپات با ویژگیهای کسی جور است که میخواهد خود دارایی را داشته باشد و نمیخواهد افت موقت قیمت پوزیشنش را بهاجبار ببندد. چنین کسی شاید بخواهد دارایی را به کیف پول شخصی ببرد یا در یک پروتکل به کار بگیرد. برای کسی که هنوز مارجین و فاندینگ را نمیشناسد، اسپات مفاهیم کمتری برای یادگیری دارد.
فیوچرز با ویژگیهای کسی جور است که سازوکار مارجین و لیکوئیدیشن را میفهمد. او میخواهد بر پایهٔ افت قیمت موقعیت بگیرد یا دارایی اسپاتش را پوشش دهد و میتواند پوزیشن را در زمانهای تسویهٔ فاندینگ دنبال کند. چنین کسی پیش از ورود میداند که با اهرم ۱۰ برابر، حرکت تقریبی ۱۰٪ خلاف جهت کل مارجین را از بین میبرد (پیش از کارمزد و قواعد صرافی). این را هم میداند که صرافی ممکن است پوزیشن را زودتر از این نقطه ببندد.
پیش از انتخاب، این پرسشها را از خودتان بپرسید:
- آیا به مالکیت خود دارایی نیاز دارم یا فقط به حرکت قیمتش؟
- اگر قیمت شدید خلاف جهت من برود، ترجیح میدهم صبر کنم یا میپذیرم که پوزیشن بسته شود؟
- آیا فرمول فاندینگ و قواعد لیکوئیدیشن صرافیام را خواندهام؟
- چه بخشی از سرمایه را حاضرم در یک پوزیشن در معرض ریسک بگذارم؟
برای آزمودن این پاسخها بدون پول واقعی، حساب دمو جای مناسبی است. قواعد ورود، خروج و اندازهٔ پوزیشن را هم باید در یک طرح معاملاتی نوشت.
نکته
انتخاب بازار جای مدیریت ریسک را نمیگیرد
اسپات زیان ناشی از افت قیمت را حذف نمیکند و فیوچرز بدون حد زیان مشخص میتواند کل مارجین را از بین ببرد. هر دو بازار به اندازهٔ پوزیشن سنجیده و طرح از پیش نوشتهشده نیاز دارند.
هرچه اینجا میخوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.
مرجع و تمرین مرتبط
الگو، ستاپ و واژهٔ مرتبط
پرسشهای پرتکرار
فیوچرز کریپتو چیست
لیکویید شدن در فیوچرز یعنی چه
ریسک معامله فیوچرز بیشتر است یا اسپات
معامله اسپات بهتر است یا فیوچرز
برای مبتدی اسپات بهتر است یا فیوچرز
واژههای این مقاله
منابع
این مقاله با کمکِ ابزارهای هوش مصنوعی تهیه شده است. سیاست تحریریه
دیدگاه خود را ارسال کن
ارسال دیدگاهمطالب مرتبط
ارسال دیدگاه
دیدگاهها پیش از انتشار بررسی میشوند. به پرسشهای معاملاتی پاسخ نمیدهیم و سیگنال نمیدهیم.
دیدگاهها (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باش.