سوگیری تازگی چیست و در ترید چگونه ظاهر میشود؟
پس از چند معاملهٔ سودده پشتسرهم، معاملهٔ بعدی سادهتر به نظر میرسد؛ پس از چند ضرر، همان فرصت ممکن است پرخطر دیده شود. در هر دو حالت، چند رویداد تازه تصویر کلی را کج کرده است. به این الگو سوگیری تازگی میگویند. این مقاله تعریف آن، مرزش با سوگیریهای نزدیک، شواهد پژوهشی و حد این شواهد را کنار هم میگذارد.
این مقاله برای معاملهگری است که میخواهد اثر نتیجهٔ آخرین معاملات بر تصمیمش را بشناسد. بعد از آن سوگیری تأیید و زیانگریزی را ببینید.
در یک نگاه
- وزن بیشازحد به تجربههایی که در حافظه تازهترند
- با سوگیری در دسترس بودن یکی نیست
- شواهد داوریشده از بازار سهام آمریکا است
- برای فارکس یا کریپتو شاهد مستقیم در دست نیست
- قاعدهٔ از پیشنوشته و بازهٔ بلندتر راههای مطرحاند
سوگیری تازگی چیست و با سوگیری در دسترس بودن چه فرقی دارد؟
سوگیری تازگی (Recency Bias) یعنی وزن بیشازحد دادن به تجربههایی که تازهتر در حافظهاند، حتی وقتی مرتبطترین یا قابلاعتمادترین نیستند. در ترید یعنی نتیجهٔ چند معاملهٔ آخر بیش از کل سابقه بر تصمیم بعدی اثر بگذارد. این سوگیری با سوگیری در دسترس بودن یکی نیست. قیاس سادهاش رانندهٔ تاکسی است که یک روز در خیابانی مسافر زیاد پیدا کرده و روز بعد ساعتها همانجا میماند، بیآنکه بپرسد آن روز چه چیز خاصی داشت. خاطرهٔ تازه جای حساب کل ماه را گرفته است. در بازار هم چند معاملهٔ آخر یا چند هفتهٔ آخر قیمت، بیش از سهم واقعیشان تصویر شما از «حالت عادی بازار» را میسازند. مرز آن با سوگیری در دسترس بودن (Availability Bias) از ملاک زمان میگذرد: در سوگیری تازگی، وزن اضافه به تجربهای میرسد که در حافظه تازهتر است. هر دو از گونههای سوگیری شناختی هستند، یعنی خطای نظاممند در قضاوت، نه خطای تصادفی.
نکته
واژهٔ نزدیک: برونیابی
مقالهٔ باربریس و همکاران با عنوان «برونیابی و حبابها» (Extrapolation and Bubbles) رفتاری نزدیک به این مفهوم را مدل میکند. برونیابی یعنی ادامهدادن روند گذشته در ذهن و انتظار تکرار آن.
پژوهشها درباره انتظار سرمایهگذاران از بازده گذشته چه نشان میدهند؟
در بازار سهام، انتظار سرمایهگذاران از بازده آینده با برآورد مدلها از همان بازده همبستگی منفی قوی داشته است. سه پژوهش منتشرشده در مؤسسهٔ ملی پژوهشهای اقتصادی آمریکا (NBER) این موضوع را از سه زاویه بررسی کردهاند؛ دو پژوهش تجربیاند و یکی، کار باربریس و همکاران، مدلی نظری است.
سه پژوهش NBER دربارهٔ انتظار و رفتار سرمایهگذار در بازار سهام
| پژوهش | نمونه و بازه | یافتهٔ اصلی | حد تعمیم |
|---|---|---|---|
| گرینوود و شلایفر | شش منبع داده؛ ۱۹۶۳ تا ۲۰۱۱؛ بازار سهام | انتظار بازده با بازدهٔ مورد انتظار مدلمحور همبستگی منفی قوی دارد | فقط بازار سهام و همین بازه |
| باربریس، گرینوود، جین و شلایفر | مدل نظری؛ ژانویهٔ ۲۰۱۶ | خبر خوب دربارهٔ بنیادها میتواند حباب بزرگ قیمتی بسازد | مدل نظری، نه شاهد تجربی |
| مالمندیه و ناگل | خانوارهای آمریکایی؛ ۱۹۶۴ تا ۲۰۰۴ | صدک ۹۰ بازده تجربهشده در برابر صدک ۱۰: احتمال مشارکت در سهام حدود ۱۰٫۶ و سهم دارایی نقد در سهام ۵٫۷ نقطهٔ درصد بیشتر | رفتار خانوار، نه معاملهگر فعال |
یافتهٔ ردیف اول را باید دقیق خواند. همبستگی منفی قوی یعنی این دو معمولاً در جهت مخالف هم حرکت کردهاند: وقتی سرمایهگذاران بازده بالاتری انتظار داشتهاند، برآورد مدلها از بازده آتی پایینتر بوده است و برعکس. ردیف سوم با «نقطهٔ درصد» بیان شده است، یعنی اختلاف مستقیم دو احتمال، نه درصد تغییر نسبی. فرض کنید احتمال مشارکت در گروه صدک ۱۰ را p بنامید؛ در گروه صدک ۹۰ این احتمال حدود p بهعلاوهٔ ۱۰٫۶ نقطهٔ درصد است. دادهها از پیمایش مالی خانوار آمریکا (Survey of Consumer Finances) میآیند و گروهها بر پایهٔ بازدهی که خود خانوار تجربه کرده بود مقایسه شدهاند. دو قید را نباید از قلم انداخت. ردیف دوم مدلی نظری است که حباب را پیشبینی میکند، نه شاهدی که وقوعش را در دادهٔ واقعی ثابت کند. نمونههای دو پژوهش تجربی نیز به بازار سهام محدودند و پژوهش مالمندیه و ناگل فقط خانوارهای آمریکایی را در بر میگیرد؛ این یافتهها را نمیتوان بیواسطه به فارکس یا کریپتو تعمیم داد. [S3]
این سوگیری در رفتار معاملهگر پس از سود یا ضرر پشتسرهم چگونه دیده میشود؟
بر پایهٔ تعریف، انتظار میرود پس از سودهای پشتسرهم تصویر ذهنی از بازار خوشبینانهتر و پس از ضررهای پشتسرهم بدبینانهتر شود، چون نتیجههای تازه وزن بیشتری میگیرند. نزدیکترین شاهد مستند به بازده تجربهشده مربوط است و از رفتار خانوارها میآید، نه معاملهگران فعال. خانوارهایی که بازده بالاتری تجربه کرده بودند، بیشتر در بازار سهام حضور داشتند و سهم بزرگتری از دارایی نقدشان را در سهام نگه میداشتند. برای معاملهگر، این الگو در دو جهت قابلتصور است. پس از چند سود، حجم معامله ممکن است بزرگ شود، بیآنکه قاعدهای عوض شده باشد. پس از چند ضرر، فرصتی که طبق قاعده معتبر بود رها میشود. این واکنش دوم با زیانگریزی هم پیوند دارد، ولی ملاک سوگیری تازگی ترتیب زمانی نتیجههاست، نه سنگینی درد ضرر. این دو سناریو استنتاج از تعریفاند. پژوهشهای بخش پیش رفتار خانوار در بازار سهام آمریکا را میسنجند، نه اندازهٔ پوزیشن یا دودلی معاملهگر در فارکس و کریپتو. این رفتارها در چارچوب گستردهتر روانشناسی معاملهگری بررسی میشوند.
هشدار
بزرگکردن حجم پس از سودهای پیاپی
اگر پس از چند سود حجم معامله را از قاعدهٔ از پیشنوشتهٔ خود بزرگتر کنید و معاملهٔ بعدی به ضرر بسته شود، آن ضرر روی حجم بزرگتری مینشیند. در معامله با اهرم ممکن است بخشی از سرمایه یا همهٔ آن را از دست بدهید.
اشتباه رایج و راههای مطرح برای کاهش سوگیری تازگی چیست؟
این سه برداشت از مفهوم نادرست است:
- یکیگرفتن با سوگیری در دسترس بودن؛ ملاک سوگیری تازگی تازهبودن تجربه در حافظه است.
- یکیگرفتن با مغالطهٔ «حجم نمونهٔ یک»، یعنی نتیجهگیری از یک مشاهدهٔ تنها؛ سوگیری تازگی با چندین مشاهدهٔ تازه هم رخ میدهد، چون مشکل در وزن نابرابر به نسبت زمان است.
- برداشت خوشبینی سرمایهگذاران بهعنوان نشانهٔ بازده بالاتر؛ گرینوود و شلایفر میان انتظار سرمایهگذاران و بازدهٔ مورد انتظار مدلمحور همبستگی منفی قوی یافتند.
رویههای زیر برای مهار این سوگیری منطق مشترکی دارند: تصمیم را به معیاری گره میزنند که پیش از رقمخوردن نتیجههای اخیر نوشته شده است. پایهٔ این کار یک طرح معاملاتی مکتوب و قاعدهٔ ثابت ریسک هر معامله است که با سود یا ضرر پیاپی تغییر نکند.
- پیش از هر معامله، دلیل ورود را با قاعدهٔ مکتوب بسنجید، نه با حس چند معاملهٔ آخر.
- برای ارزیابی عملکرد، کل سابقهٔ ثبتشده در بازهای بلندتر را ببینید، نه فقط چند نتیجهٔ آخر.
- اندازهٔ پوزیشن را فقط در زمانی از پیش تعیینشده و با دلیل مکتوب تغییر دهید.
این رویهها سوگیری را حذف نمیکنند و پژوهشهای بالا اثرشان را نسنجیدهاند؛ کارشان این است که حافظهٔ تازه تنها داور تصمیم نباشد. سوگیری دیگری که در همین مسیر تصمیم اثر میگذارد، سوگیری تأیید است.
هرچه اینجا میخوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.
مرجع و تمرین مرتبط
الگو، ستاپ و واژهٔ مرتبط
پرسشهای پرتکرار
سوگیری تازگی در ترید چه تأثیری دارد؟
بعد از چند ضرر پشت سر هم چرا از معامله میترسم؟
بعد از چند سود متوالی چرا حجم معامله را زیاد میکنم؟
مثال سوگیری تازگی در بازار چیست؟
واژههای این مقاله
منابع
این مقاله با کمکِ ابزارهای هوش مصنوعی تهیه شده است. بازبین ثبتشده: بهنام مجیدی. سیاست تحریریه
دیدگاه خود را ارسال کن
ارسال دیدگاهمطالب مرتبط
ارسال دیدگاه
دیدگاهها پیش از انتشار بررسی میشوند. به پرسشهای معاملاتی پاسخ نمیدهیم و سیگنال نمیدهیم.
دیدگاهها (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باش.