تعریف دقیق
این مفهوم در نظریهٔ چشمانداز (Prospect Theory) دانیل کانمن و آموس تورسکی، منتشرشده در Econometrica در ۱۹۷۹، صورتبندی شد. خلاصهٔ آن در جملهٔ مشهور «زیانها بزرگتر از سودها به چشم میآیند» آمده است. EBSCO Research Starters توضیح میدهد که در این نظریه، افراد نتیجهها را نسبت به یک نقطهٔ مرجع، مثلاً قیمت خرید، میسنجند، نه بر اساس دارایی کل.
در برآوردهای مشهوری که از پژوهشهای بعدی کانمن و تورسکی نقل میشود، اثر روانی زیان حدود دو برابر سود هماندازه است. پژوهشهای تازهتر، از جمله مرور راتلج و همکاران در دانشگاه UCL، نشان میدهند اندازهٔ این اثر از فردی به فرد دیگر و از موقعیتی به موقعیت دیگر فرق میکند.
زیانگریزی در ترید دو چهرهٔ متضاد دارد. از یک سو معاملهگر ممکن است پوزیشن زیانده را نگه دارد تا زیان «قطعی» نشود؛ از سوی دیگر ممکن است پوزیشن سودده را زود ببندد تا سود از دست نرود. پژوهشهای مالی رفتاری این الگو را اثر تمایل (Disposition Effect) مینامند. نتیجهٔ آن در طول زمان، نسبت نامتوازن زیانهای بزرگ به سودهای کوچک است.
مثال فرضی: جابهجا کردن حد ضرر
فرض کنید معاملهگری پوزیشن خرید EUR/USD را با حد ضرر ۳۰ پیپی باز کرده است. قیمت به ۵ پیپی حد ضرر میرسد و او حد ضرر را ۲۰ پیپ پایینتر میبرد، چون نمیخواهد زیان را بپذیرد.
در معاملهٔ بعدی، همین معاملهگر پوزیشن سودده را پس از ۱۰ پیپ سود میبندد، چون از برگشت قیمت میترسد. نتیجه، الگوی زیانهای بزرگ و سودهای کوچک است که اغلب در ژورنالهای معاملاتی دیده میشود.
اشتباه رایج: یکی گرفتن زیانگریزی با ریسکگریزی
ریسکگریزی یعنی ترجیح نتیجهٔ قطعی بر نتیجهٔ نامطمئن با ارزش انتظاری برابر. زیانگریزی نسبت به نقطهٔ مرجع تعریف میشود و حتی میتواند فرد را ریسکپذیر کند: کسی که در زیان است گاهی ریسک بیشتری میپذیرد تا به نقطهٔ سربهسر برگردد.
زیانگریزی با احتیاط سالم هم یکی نیست. پذیرفتن حد ضرر از پیش تعیینشده احتیاط است؛ فرار از پذیرش زیان، زیانگریزی.
خلاصهٔ کاربردی
- زیان از نظر روانی سنگینتر از سود هماندازه دیده میشود.
- ریشهٔ علمی آن نظریهٔ چشمانداز کانمن و تورسکی (۱۹۷۹) است.
- به نگهداشتن زیان و بستن زودهنگام سود میانجامد.
- حد ضرر از پیش تعیینشده و ثابت اثر آن را محدود میکند.
اصطلاحات مرتبط
برای یادگیری عمیقتر
از این موضوع بیشتر بدانید
پرسشهای رایج
چرا معاملهگران حد ضرر را جابهجا میکنند؟
زیانگریزی باعث میشود قطعی کردن زیان دردناکتر از ادامهٔ ریسک به نظر برسد؛ برای همین جابهجا کردن حد ضرر وسوسهانگیز است.
آیا زیانگریزی را میشود حذف کرد؟
حذف کامل آن واقعبینانه نیست؛ ولی قاعدهٔ مکتوب، حجم پوزیشن کوچک و بازبینی ژورنال اثرش را کم میکند.
منابع
- EBSCO Research Starters — Loss Aversionزیانگریزی در نظریهٔ چشمانداز کانمن و تورسکی (۱۹۷۹) و سنجش نتیجهها نسبت به نقطهٔ مرجع.
- Wikipedia — Loss aversionزیانها بزرگتر از سودها به چشم میآیند؛ برآورد مشهور حدود دو برابر.
- Rutledge et al. — The Psychological and Neural Basis of Loss Aversion (UCL Discovery)تفاوت فردی و موقعیتی در اندازهٔ زیانگریزی.