تعریف دقیق
هرش شفرین و میر استتمن در مقالهٔ ۱۹۸۵ خود در Journal of Finance الگویی را «اثر تمایلی» نامیدند: سرمایهگذاران معاملههای سودده را زود میفروشند و زیاندهها را بیش از اندازه نگه میدارند. امید به بازگشت قیمت یکی از توضیحهای روانی همین الگوست؛ تا وقتی پوزیشن بسته نشده، زیان در ذهن «هنوز قطعی نیست».
تری اودین در مقالهٔ «آیا سرمایهگذاران از تحقق زیانهایشان اکراه دارند؟» (Journal of Finance، ۱۹۹۸) با دادههای حسابهای مشتریان یک کارگزاری نشان داد که سرمایهگذاران سهمهای سودده را با احتمال بیشتری از سهمهای زیانده میفروشند و این رفتار با ملاحظهٔ مالیاتی یا بازگشت بعدی قیمت توضیح داده نمیشود.
در بازارهای اهرمی مثل فارکس اثر امید شدیدتر است، چون زیان باز با هر حرکت مخالف بزرگتر میشود و ممکن است به کال مارجین برسد. عقب بردن حد ضرر و اضافه کردن به پوزیشن زیانده بی آنکه در طرح باشد، دو شکل رایج رفتار امیدمحورند.
نشانههای امید
- برداشتن یا عقب بردن حد ضرر وقتی قیمت به آن نزدیک میشود.
- اضافه کردن به پوزیشن زیانده بی آنکه در طرح آمده باشد.
- جستوجوی تحلیلهایی که فقط برگشت قیمت را پیشبینی میکنند.
مثال فرضی: عقب بردن حد ضرر روی USD/JPY
فرض کنید معاملهگری روی USD/JPY پوزیشن فروش دارد. قیمت به حد ضرر نزدیک میشود و او آن را عقب میبرد، به این امید که حرکت «فقط یک اصلاح» باشد. حرکت ادامه مییابد و او دوباره حد ضرر را عقب میبرد.
زیانی که در طرح کوچک و از پیش پذیرفته بود، حالا چند برابر شده و بخش بزرگی از مارجین حساب را درگیر کرده است. اگر قاعده میگفت حد ضرر فقط به سمت کاهش ریسک جابهجا میشود، این تصمیم در لحظه گرفته نمیشد.
اشتباه رایج: یکی گرفتن امید با صبر یا زیانگریزی
صبر یعنی ماندن در معامله تا وقتی شرطهای طرح برقرارند؛ امید یعنی ماندن پس از آنکه شرط خروج طرح فعال شده است. ظاهر هر دو شبیه است، ولی یکی پیرو قاعده است و دیگری برخلاف آن.
زیانگریزی چارچوب کلیتری است که توضیح میدهد چرا زیان سنگینتر از سود هماندازه دیده میشود. امید یکی از رفتارهایی است که از همین چارچوب بیرون میآید.
خلاصهٔ کاربردی
- امید یعنی نگهداشتن زیان به جای اجرای حد ضرر طرح.
- شفرین و استتمن این الگو را اثر تمایلی نامیدند.
- در بازار اهرمی میتواند تا کال مارجین پیش برود.
- قاعدهٔ «حد ضرر فقط به سمت کاهش ریسک» اثر آن را کم میکند.
اصطلاحات مرتبط
برای یادگیری عمیقتر
از این موضوع بیشتر بدانید
پرسشهای رایج
چرا بستن معاملهٔ زیانده سخت است؟
تا وقتی پوزیشن باز است، زیان در ذهن هنوز قطعی نیست و بستن آن یعنی پذیرفتن اشتباه. شفرین و استتمن همین تمایل به نگهداشتن زیاندهها را اثر تمایلی نامیدند.
چطور امید را کنترل کنیم؟
حد ضرر را پیش از ورود بنویسید و آن را به شکل سفارش روی پلتفرم ثبت کنید تا تصمیم خروج در لحظه گرفته نشود؛ جابهجاییاش را فقط به سمت کاهش ریسک مجاز بدانید.
منابع
- Shefrin & Statman (1985), The Disposition to Sell Winners Too Early and Ride Losers Too Long: Theory and Evidence, Journal of Finance 40(3)مقالهٔ پایهٔ اثر تمایلی: فروش زودهنگام معاملههای سودده و نگه داشتن زیاندهها.
- Odean (1998), Are Investors Reluctant to Realize Their Losses?, Journal of Finance 53(5)سرمایهگذاران سودها را با احتمال بیشتری از زیانها محقق میکنند.
- CFA Institute Digest (1999) — Are Investors Reluctant to Realize Their Losses? (Digest Summary)خلاصهٔ یافتههای اودین دربارهٔ اثر تمایلی.