قرارداد پرپچوال چیست؟ فاندینگ و تفاوت با آتی
قرارداد پرپچوال قرارداد آتیای است که سررسید نمیشود، و همین یک پرسش عملی میسازد: وقتی روز تسویهای در کار نیست، چه چیزی قیمت آن را به بازار اسپات بند میکند؟ پاسخ فاندینگ است؛ پرداختی دورهای که برخلاف برداشت رایج، بین خود معاملهگران لانگ و شورت جابهجا میشود. این مقاله سازوکار، محاسبه، یک مثال مستند و ریسکهای آن را باز میکند.
این مقاله برای معاملهگری است که با بازار مشتقات رمزارز آشنا میشود. پس از آن به فاندینگ ریت و تفاوت اسپات و فیوچرز سر بزنید.
در یک نگاه
- بدون تاریخ سررسید؛ پوزیشن را بیرولاور میتوان نگه داشت.
- فاندینگ پرداختی دورهای بین معاملهگران لانگ و شورت است.
- نرخ مثبت: لانگ میپردازد؛ نرخ منفی: شورت میپردازد.
- همگرایی قیمت به اسپات تضمینشده نیست.
- اهرم و لیکویید شدن ریسک اصلیاند؛ نگهداری طولانی فاندینگ دارد.
قرارداد پرپچوال چیست و چه فرقی با فیوچرز سررسیددار دارد؟
قرارداد پرپچوال (قرارداد دائمی) یک قرارداد آتی بدون تاریخ سررسید است. چون سررسیدی نیست که قیمت را به اسپات برساند، پرداخت دورهای فاندینگ بین لانگ و شورت قیمت آن را به قیمت اسپات نزدیک نگه میدارد. نرخ مثبت یعنی لانگها به شورتها میپردازند. همگرایی کامل تضمینشده نیست.
به بیان ساده، وقتی شما یک پوزیشن پرپچوال باز میکنید، روی حرکت قیمت دارایی پایه موضع میگیرید، بیآنکه خود دارایی را بخرید و بیآنکه موعدی برای بستهشدن قرارداد تعیین شده باشد. پوزیشن باز میماند تا خودتان آن را ببندید یا وثیقهاش به زیر سطح لازم برای نگهداشتن آن برسد و صرافی پوزیشن را بهاجبار ببندد. به تعبیر مقالهٔ پژوهشی «Fundamentals of Perpetual Futures» در arXiv، این ابزار اهرم روی دارایی پایه میدهد، بدون رولاور و بدون مالکیت مستقیم. نویسندگان همان مقاله قراردادهای دائمی را محبوبترین مشتقات رمزارز مینامند.
رولاور (rollover) در آتی معمولی یعنی بستن قرارداد نزدیک به سررسید و بازکردن قراردادی با سررسید دورتر تا موضع ادامه پیدا کند. پس هر رولاور در عمل دو معامله است و پرپچوال این مرحله را حذف میکند.
فرق اصلی با قرارداد آتی سررسیددار در سازوکاری است که قیمت را نزدیک اسپات نگه میدارد. در آتی معمولی، نزدیک شدن سررسید خودش قیمت قرارداد را به اسپات میرساند. در پرپچوال سررسیدی نیست و این نقش به فاندینگ سپرده شده است. جدول زیر این تفاوتها را کنار هم میگذارد.
مقایسهٔ ساختاری آتی سررسیددار و قرارداد دائمی بر پایهٔ مقالههای پژوهشی arXiv
| ویژگی | آتی سررسیددار | قرارداد پرپچوال |
|---|---|---|
| تاریخ سررسید | دارد | ندارد |
| ادامهٔ موضع پس از موعد | با رولاور به قرارداد بعدی | بینیاز از رولاور |
| همگرایی به اسپات | در سررسید | تضمینشده نیست |
| سازوکار نزدیک ماندن به اسپات | نزدیک شدن سررسید | پرداخت دورهای فاندینگ |
چرا قیمت پرپچوال به اسپات نزدیک میماند و آیا همگرایی تضمین است؟
قیمت پرپچوال نزدیک اسپات میماند، چون فاصله گرفتن از اسپات برای یک سمت بازار هزینه دارد. در طراحی پایهٔ این سازوکار، وقتی قیمت قرارداد بالاتر از اسپات است، لانگها به شورتها فاندینگ میپردازند. این پرداخت نگهداشتن لانگ را گرانتر و نگهداشتن شورت را جذابتر میکند، پس فشار خرید روی قرارداد کم و فشار فروش بیشتر میشود. وقتی قیمت قرارداد پایینتر از اسپات است، جهت پرداخت وارونه میشود و همین کشش از سمت دیگر عمل میکند.
اندازهٔ این کشش هم ثابت نیست. در توصیف مقالهٔ «Fundamentals of Perpetual Futures»، نرخ فاندینگ متناسب با شکاف میان قیمت دائمی و اسپات است؛ هرچه شکاف بزرگتر شود، پرداخت سنگینتر میشود. این سازوکار روی همان رابطهٔ آشنای اسپات و فیوچرز سوار است، با این تفاوت که بهجای یک نقطهٔ تسویه، فشار را در دورههای پیاپی وارد میکند.
با این همه، فاندینگ همگرایی را تضمین نمیکند.
برخلاف آتی با سررسید ثابت، همگرایی قراردادهای دائمی به قیمت اسپات تضمینشده نیست.
Fundamentals of Perpetual Futures، arXiv
در آتی سررسیددار، روز تسویه نقطهای است که قیمت قرارداد ناچار به اسپات میرسد. پرپچوال چنین نقطهای ندارد. فاندینگ فقط انگیزه میسازد. اگر معاملهگران حاضر باشند هزینهاش را بدهند، قیمت قرارداد میتواند مدتی با فاصله از اسپات معامله شود.
در سطح نظری، تصویر دقیقتر است. طبق مقالهٔ «Perpetual Futures Pricing» در arXiv، برای طراحیهای مشخصی از فاندینگ، قیمت قرارداد دائمی با قیمت اسپات برابر میشود و چنین قراردادی را میتوان با معاملهٔ پویا در ابزارهای پایه تکثیر کرد. تکثیر یعنی همان جریان سود و زیان را با خرید و فروش پیوستهٔ ابزارهای پایه بازسازی کنید. این نتیجه در مدل بدونآربیتراژ (no-arbitrage) به دست آمده است؛ مدلی که فرض میکند اختلاف قیمت پایدار میان دو بازار با معاملهٔ متقابل از بین میرود. با این حال، این حکم نظری است، نه تضمین عملی؛ فرمول فاندینگ هر صرافی لزوماً همان طراحی مدل نیست.
فاندینگ ریت چیست و چه کسی به چه کسی میپردازد؟
دو معاملهگر را در نظر بگیرید که روی یک قرارداد دائمی در دو سمت مخالفاند: یکی لانگ و دیگری شورت. فاندینگ ریت (funding rate) نرخی است که تعیین میکند در هر دورهٔ تسویه کدامیک از این دو به دیگری بپردازد و چه اندازه. اگر تفاوت دو سمت برایتان روشن نیست، مفهوم لانگ و شورت پایهٔ این بحث است.
به گفتهٔ مستندات تریدینگویو، فاندینگ پرداختی دورهای بین معاملهگرانی است که پوزیشن دائمی دارند. پس این پول از حساب یک گروه از معاملهگران به حساب گروه مقابل میرود. برای هر پوزیشن هم، بسته به علامت نرخ و سمت پوزیشن، فاندینگ یا هزینه است یا دریافتی.
نکته
نرخ فاندینگ با مبلغ فاندینگ یکی نیست
نرخ فاندینگ درصدی است که برای هر دوره اعلام میشود. مبلغ فاندینگ پولی است که واقعاً جابهجا میشود و صرافیها در مستنداتشان آن را از ضرب همان نرخ در ارزش اسمی پوزیشن حساب میکنند. دو پوزیشن با نرخ یکسان، اگر اندازهٔ متفاوتی داشته باشند، مبلغ متفاوتی پرداخت یا دریافت میکنند.
نرخ مثبت و منفی یعنی چه؟
قاعدهٔ جهت پرداخت ساده است: نرخ مثبت یعنی دارندگان پوزیشن لانگ به دارندگان پوزیشن شورت میپردازند و نرخ منفی یعنی شورتها به لانگها. این تعریف در مستندات تریدینگویو آمده است.
در طراحی پایهای که مقالههای پژوهشی توصیف میکنند، نرخ مثبت با حالتی همراه است که قیمت قرارداد بالاتر از اسپات است و سمت لانگ برای حفظ موضعش هزینه میدهد. نرخ منفی تصویر وارونه است: قرارداد زیر اسپات معامله میشود و این بار شورتها هزینهٔ ماندن را میپردازند. چون هر صرافی نرخ را با فرمول خودش تعیین میکند، علامت نرخ همیشه آینهٔ دقیق شکاف قیمت نیست. اینکه شما در یک دوره پرداختکنندهاید یا گیرنده، به ترکیب علامت نرخ با سمت پوزیشنتان بستگی دارد.
مبلغ فاندینگ چطور محاسبه میشود؟
در مستندات صرافیها، مبلغ فاندینگ از ضرب ارزش اسمی پوزیشن در نرخ فاندینگ به دست میآید:
مبلغ فاندینگ = ارزش اسمی پوزیشن × نرخ فاندینگ
هر جزء این رابطه معنای مشخصی دارد:
- ارزش اسمی پوزیشن (notional value) ارزش کل قراردادی است که در اختیار دارید، نه وثیقهای که برای آن گذاشتهاید.
- نرخ فاندینگ درصدی است که برای همان دوره اعلام میشود و میتواند مثبت یا منفی باشد.
- علامت نرخ، همراه با سمت پوزیشن، تعیین میکند که مبلغ را میپردازید یا دریافت میکنید.
فرض کنید ارزش اسمی پوزیشن شما ۱۰٬۰۰۰ دلار و نرخ فاندینگ یک دوره ۰٫۱٪ باشد؛ هر دو عدد فرضیاند و فقط برای نشاندادن حساب آمدهاند. مبلغ فاندینگ آن دوره ۰٫۱٪ از ۱۰٬۰۰۰ دلار، یعنی ۱۰ دلار است. چون نرخ مثبت است، اگر لانگ باشید این ۱۰ دلار را میپردازید و همین مبلغ به سمت شورت میرسد. اگر در همان شرایط شورت باشید، همان مبلغ را دریافت میکنید. با نرخ فرضی منفی ۰٫۱٪، مبلغ باز هم ۱۰ دلار است، ولی این بار شورت میپردازد و لانگ دریافت میکند. اگر پوزیشن را چند دوره نگه دارید، مبلغ کل جمع مبلغهای هر دوره است و هر دوره نرخ خودش را دارد.
پیامد مهم این فرمول به اهرم برمیگردد. چون مبلغ از ارزش اسمی حساب میشود و نه از وثیقه، با وثیقهٔ ثابت و اهرم بالاتر، ارزش اسمی و در نتیجه مبلغ فاندینگ بزرگتر میشود. پس فاندینگ نسبت به سرمایهای که واقعاً گذاشتهاید، با اهرم سنگینتر میشود.
نرخها، فاصلهٔ زمانی پرداخت و جزئیات محاسبه بین صرافیها فرق دارند. برای هر قرارداد، دورهٔ تسویه و شیوهٔ اعلام نرخ را باید از مستندات همان صرافی خواند.
مثال مستند: قرارداد دائمی بیتکوین در بازار تنظیمشده آمریکا
در ۲۹ مه ۲۰۲۶، کمیسیون معاملات آتی کالای آمریکا (CFTC) بیانیهای سیاستی دربارهٔ فهرستکردن قراردادهای دائمی منتشر کرد؛ شمارهٔ انتشار این خبر ۹۲۴۲-۲۶ است. کمیسیون همزمان فهرستشدن قراردادی دائمی را تأیید کرد که به قیمت اسپات بیتکوین ارجاع میدهد. این قرارداد بهعنوان قرارداد آتی در یک بازار قراردادی تعیینشده (Designated Contract Market یا DCM) فهرست میشود. بازار قراردادی تعیینشده عنوانی است که CFTC به بورسهای آتی تحت نظارت خود میدهد.
اهمیت این مثال در طبقهبندی است. ابزاری که بیشتر با صرافیهای رمزارز شناخته میشود، در این تأیید در چارچوب قرارداد آتی و زیر نظر نهاد ناظر قرار گرفت. برای معاملهگر، این یعنی نام «پرپچوال» بهتنهایی دربارهٔ محل معامله و نهاد ناظر چیزی نمیگوید؛ همان سازوکار میتواند در بورس تنظیمشده یا در صرافی بیرون از این چارچوب اجرا شود.
در همان بیانیه، CFTC تأکید میکند که قراردادهای دائمی ویژگیهای خاصی دارند که بسته به دارایی پایه متفاوت است. پس تأیید یک قرارداد دائمی بیتکوین بهخودیخود حکمی دربارهٔ قرارداد دائمی روی داراییهای دیگر نیست.
چه برداشتهای نادرستی درباره پرپچوال رایج است؟
رایجترین برداشت نادرست این است که قیمت پرپچوال همیشه با اسپات یکی است. فاندینگ قیمت قرارداد را به سمت اسپات میکشد، ولی موعد تسویهای وجود ندارد که این دو را ناچار به هم برساند. پس قیمتی که روی نمودار قرارداد میبینید ممکن است با قیمت اسپات همان دارایی فاصله داشته باشد. سفارش شما هم با قیمت قرارداد اجرا میشود، نه اسپات.
برداشت دوم این است که فاندینگ کارمزدی است که صرافی میگیرد. طبق تعریف تریدینگویو، فاندینگ میان خود معاملهگران پوزیشن دائمی جابهجا میشود. نتیجهٔ عملیاش این است که فاندینگ برخلاف کارمزد معامله گاهی دریافتی است: در هر دوره، سمتی که پرداخت نمیکند، گیرنده است. بهتر است این دو هزینه را در حسابوکتاب معاملاتتان جدا نگه دارید.
برداشت سوم، یکی دانستن خرید پرپچوال با خرید دارایی است. پوزیشن لانگ روی پرپچوال بیتکوین شما را مالک هیچ بیتکوینی نمیکند؛ آنچه دارید قراردادی است که سود و زیانش به قیمت بیتکوین گره خورده است. به همین دلیل نمیتوانید آن را به کیف پول منتقل کنید.
ریسکهای اصلی پرپچوال: اهرم، لیکویید شدن و هزینه فاندینگ در نگهداری طولانی
ریسکهای اصلی پرپچوال از همان ویژگیهایی میآیند که آن را پرکاربرد کردهاند: اهرم، نبود سررسید و فاندینگ.
اهرم یعنی با وثیقهای کوچکتر از ارزش اسمی، پوزیشنی بزرگتر باز کنید. سود و زیان بر پایهٔ ارزش اسمی حساب میشود، پس حرکتی کوچک در جهت مخالف میتواند بخش بزرگی از وثیقه را از بین ببرد.
اگر زیان به جایی برسد که وثیقه دیگر برای نگهداشتن پوزیشن کافی نباشد، صرافی پوزیشن را بهاجبار میبندد؛ به این رویداد لیکویید شدن میگویند. آستانه و روش محاسبهٔ آن را هر صرافی در قواعد قرارداد خودش تعریف میکند.
هزینهٔ فاندینگ جدا از سود و زیان حرکت قیمت است و در طول مدت نگهداری انباشته میشود. در نگهداری کوتاه، مبلغ هر دوره ممکن است ناچیز به نظر برسد. اما در نگهداری طولانی، سمتی که مدام در طرف پرداخت قرار میگیرد هزینهای تجمعی میدهد، حتی اگر قیمت حرکتی نکرده باشد. چون نرخ هر دوره جداگانه تعیین میشود، این هزینه را از پیش نمیتوان دقیق برآورد کرد.
ریسک آخر به شکاف قیمت برمیگردد. اگر از پرپچوال برای پوشش ریسک یک دارایی اسپات استفاده کنید، ممکن است درست در زمانی که پوشش لازم است، قیمت قرارداد از اسپات فاصله گرفته باشد و پوشش کامل عمل نکند.
هشدار
اهرم زیان را هم بزرگ میکند
در پرپچوال اهرمدار، حرکت قیمت خلاف موضع شما میتواند پیش از هر واکنشی به لیکویید شدن برسد. در این حالت ممکن است بخشی از سرمایه یا همهٔ آن را از دست بدهید؛ بسته به نوع حساب و قواعد صرافی، زیان میتواند از وثیقهٔ همان پوزیشن هم بیشتر شود.
پرپچوال ابزاری برای موضع گرفتن روی قیمت است، نه جایگزین نگهداشتن دارایی. هزینه و ریسک آن تا حد زیادی به اهرم انتخابی و مدت نگهداری شما بستگی دارد. نوسان بازار، نرخ متغیر فاندینگ، شکاف قیمت با اسپات و قواعد لیکویید شدن هر صرافی هم در آن نقش دارند.
هرچه اینجا میخوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.
مرجع و تمرین مرتبط
الگو، ستاپ و واژهٔ مرتبط
پرسشهای پرتکرار
فیوچرز دائمی چیست؟
چرا قرارداد پرپچوال تاریخ انقضا ندارد؟
پرپچوال با اسپات چه فرقی دارد؟
لیکویید شدن در قرارداد پرپچوال یعنی چه؟
واژههای این مقاله
منابع
این مقاله با کمکِ ابزارهای هوش مصنوعی تهیه شده است. سیاست تحریریه
دیدگاه خود را ارسال کن
ارسال دیدگاهمطالب مرتبط
ارسال دیدگاه
دیدگاهها پیش از انتشار بررسی میشوند. به پرسشهای معاملاتی پاسخ نمیدهیم و سیگنال نمیدهیم.
دیدگاهها (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باش.