تریدپدیادانشنامهٔ تریدآکا

اعتماد به نفس کاذب در ترید چیست؟

اشتراک‌گذاری:

چند معاملهٔ موفق پشت سر هم می‌تواند این حس را بسازد که بازار را خوب خوانده‌اید. اعتماد به نفس کاذب همین فاصله میان حس اطمینان و دقت واقعی است، نه داشتن اعتماد به نفس بالا. این مقاله تعریف، مشخصات، نشانه‌های رفتاری و حدود شواهد این سوگیری را کنار هم می‌گذارد تا بتوانید آن را از اطمینان سالم جدا کنید.

مسیر خواندن

این مقاله برای معامله‌گری است که می‌خواهد بیش‌اطمینانی را از اعتماد به نفس سالم جدا کند. بعد از آن سراغ سوگیری‌های شناختی و مدیریت ریسک بروید.

در یک نگاه

  • اعتماد به نفس کاذب یعنی اطمینان بیشتر از دقت واقعی
  • اعتماد به نفس واقعی با دقت سنجیده‌شده هم‌خوان است
  • پژوهش دانیل و هیرشلیفر آن را با معاملهٔ پرتکرار مرتبط می‌داند
  • شواهد نظری و مرورگونه‌اند، نه اثبات رابطهٔ علت و معلولی
  • زیان مشتریان CFD الزاماً نشانهٔ بیش‌اطمینانی نیست

اعتماد به نفس کاذب در ترید چیست و با اعتماد به نفس واقعی چه فرقی دارد؟

اعتماد به نفس کاذب یا بیش‌اطمینانی در ترید یعنی معامله‌گر دانش و توانایی پیش‌بینی خود را بیشتر از واقعیت بداند. فرقش با اعتماد به نفس واقعی این است که در بیش‌اطمینانی، اطمینان معامله‌گر با دقت واقعی تصمیم‌هایش هم‌خوان نیست. دانیل و هیرشلیفر در مروری پژوهشی آن را توضیحی برای معاملهٔ پرتکرار می‌دانند.

در متون مالی به این پدیده بیش‌اطمینانی (Overconfidence) می‌گویند. بیش‌اطمینانی یک سوگیری شناختی است، یعنی خطای منظمی در قضاوت که تصادفی نیست و بارها در یک جهت تکرار می‌شود. در این سوگیری میان «چقدر مطمئنم» و «چقدر درست می‌گویم» فاصله می‌افتد.

راننده‌ای را در نظر بگیرید که مسیر هر روزش را از بر است و به همین اتکا در جادهٔ ناآشنا هم بی‌نقشه راه می‌افتد. مشکل او مهارت رانندگی نیست؛ اطمینانش از جادهٔ آشنا به جادهٔ ناآشنا سرایت کرده است. اعتماد به نفس واقعی شبیه راننده‌ای است که می‌داند کدام مسیر را بلد است و کجا به نقشه نیاز دارد.

این مفهوم را نباید با عزت نفس عمومی یا اعتماد به نفس پایین و بالا یکی گرفت. حتی معامله‌گری که در زندگی شخصی کم‌رو است ممکن است دربارهٔ تحلیل یک نمودار بیش‌اطمینان باشد. معیار، اندازهٔ اطمینان نیست؛ هم‌خوانی اطمینان با دقت است. به همین دلیل این سوگیری در روان‌شناسی معامله‌گری و مالی رفتاری (Behavioral Finance) جایگاه ثابتی دارد.

اعتماد به نفس کاذب در یک جدول چه مشخصاتی دارد؟

جدول زیر هشت ویژگی این سوگیری را کنار هم می‌گذارد تا تعریف، پیامد و حد شواهد در یک نگاه دیده شوند. سطرهای نشانهٔ رفتاری، پیامد، پژوهش پایه و نمونه از مرور نظری دانیل و هیرشلیفر آمده‌اند و بقیهٔ سطرها جمع‌بندی همین مقاله‌اند.

مشخصات اعتماد به نفس کاذب؛ سطرهای نشانه، پیامد، پژوهش پایه و نمونه از مرور دانیل و هیرشلیفر و بقیه جمع‌بندی مقاله

فیلدشرح
تعریفاطمینان به دانش و توان پیش‌بینی، بیشتر از دقت واقعی همان دانش
حوزهمالی رفتاری؛ تصمیم‌های معامله و سرمایه‌گذاری افراد و مدیران دارایی
نشانهٔ رفتاریمعاملهٔ تهاجمی و پرتکرار
پیامد معاملاتیحجم معاملهٔ بالا، همراه با ریسک بالا و بازده خالص پایین
پژوهش پایهدانیل و هیرشلیفر، مقالهٔ کاری NBER، ژانویهٔ ۲۰۱۶
نمونه و مخرجمرور نظری شواهد روان‌شناسی و بازار اوراق بهادار؛ نمونهٔ آماری مشخص ندارد
محدودیتتوضیح نظری است، نه اندازه‌گیری بیش‌اطمینانی یک فرد مشخص
مفهوم نزدیکسوگیری تأیید، زیان‌گریزی و دیگر سوگیری‌های شناختی

دو سطر «نمونه و مخرج» و «محدودیت» کلید خواندن بقیهٔ جدول‌اند. همین مرور حجم بالای معامله در بازارهای دارایی را واقعیتی مشاهده‌شده می‌داند؛ آنچه نظری است، پیوند این پیامد با بیش‌اطمینانی است. پس جدول به شما می‌گوید این سوگیری در چارچوب مالی رفتاری چه جایگاهی دارد، نه اینکه در حساب شما به چه اندازه اثر می‌گذارد.

مرور دانیل و هیرشلیفر چه ارتباطی بین بیش‌اطمینانی و معامله زیاد نشان می‌دهد؟

پیوند پیشنهادی روشن است: بیش‌اطمینانی توضیحی برای معاملهٔ بیش از حد است. دانیل و هیرشلیفر در مقاله‌ای که NBER در ژانویهٔ ۲۰۱۶ منتشر کرد، از یک واقعیت مشاهده‌شده شروع می‌کنند. افراد و مدیران دارایی تهاجمی معامله می‌کنند و حجم معامله در بازارهای دارایی بالاست. به استدلال آن‌ها، بیش‌اطمینانی توضیح می‌دهد چرا این معاملات پرتکرار ادامه پیدا می‌کنند، حتی وقتی ریسک بالا و بازده خالص پایین دارند.

همین مقاله یک گام جلوتر می‌رود. نویسندگان مجموعه‌ای از مدل‌های مبتنی بر بیش‌اطمینانی را مرور می‌کنند که می‌توانند برخی الگوهای پیش‌بینی‌پذیری قیمت دارایی‌ها را توضیح دهند. این الگوها با نظریه‌های مبتنی بر انتظارات عقلایی (Rational Expectations) سخت جور درمی‌آیند؛ نظریه‌هایی که فرض می‌کنند فعالان بازار بدون خطای منظم از اطلاعات استفاده می‌کنند.

این بخش فقط همین مرور را بازگو می‌کند که نمونهٔ آماری ندارد؛ پژوهش‌های تجربی با نمونهٔ عددی در این مقاله نیامده‌اند.

در یادداشت CFA Institute دربارهٔ سخنرانی نیکولاس باربریس در همایش سالانهٔ این نهاد در سال ۲۰۱۴ هم بیش‌اطمینانی یکی از محورهای سخنرانی بوده است.

نشانه‌های رفتاری اعتماد به نفس کاذب در معامله چیست؟

تنها نشانه‌ای که در مرور دانیل و هیرشلیفر مستقیماً به بیش‌اطمینانی گره خورده، معاملهٔ پرتکرار است. بقیهٔ موارد این فهرست توصیف مفهومی‌اند و یافتهٔ پژوهشی با عدد پشتشان نیست.

  • معاملهٔ پرتکرار و تهاجمی: تعداد معامله‌ها از آنچه برنامهٔ معاملاتی یا شواهد تحلیل توجیه می‌کند بیشتر می‌شود.
  • بزرگ‌کردن حجم پس از چند سود پیاپی: چند نتیجهٔ خوب حس مهارت می‌سازد، درحالی‌که چند معامله برای سنجش مهارت نمونهٔ کوچکی است.
  • کم‌اهمیت‌شمردن قواعد ریسک: حد ضرر جابه‌جا یا حذف می‌شود، چون معامله‌گر «این بار مطمئن است».
  • توجه گزینشی به شواهد موافق: خبر و نمودار هم‌سو با تحلیل دیده می‌شود و شواهد مخالف کنار می‌رود.
  • نسبت‌دادن سود به مهارت و زیان به بدشانسی: بازخورد بازار طوری خوانده می‌شود که اطمینان دست‌نخورده بماند.

نشانهٔ چهارم با سوگیری تأیید هم‌پوشانی دارد و نشانهٔ دوم و سوم مستقیماً قواعد مدیریت ریسک را دور می‌زنند. یک راه دیدن فاصلهٔ اطمینان و دقت، مقایسهٔ اطمینانی است که پیش از هر معامله ثبت کرده‌اید با نتیجه‌ای که بعداً در ژورنال معاملاتی آمده است. این مقایسه با چند معامله گمراه‌کننده است و فقط روی شمار زیادی معامله معنا پیدا می‌کند.

حدود شواهد چیست و چه چیزی را نمی‌توان از آن نتیجه گرفت؟

شواهد موجود بیشتر چارچوب نظری می‌دهند تا اندازه‌گیری مستقیم یک فرد. از نگاه دانیل و هیرشلیفر، مدل‌های بیش‌اطمینانی می‌توانند توضیح دهند چرا حجم معامله در بازار بالاست، اما نمی‌گویند یک معامله‌گر مشخص بیش‌اطمینان است یا نه.

خطای رایج دیگر، خواندن آمار زیان به‌عنوان مدرک بیش‌اطمینانی است. به گفتهٔ نهاد ناظر بازار استرالیا (ASIC)، بازبینی سال ۲۰۱۷ نشان داد ۷۲ درصد مشتریانی که قرارداد مابه‌التفاوت (CFD) معامله می‌کردند زیان کرده بودند. اطلاعیهٔ خبری ASIC که این عدد را نقل می‌کند، حجم نمونه و بازهٔ دقیق را نمی‌دهد و علت زیان را هم به بیش‌اطمینانی نسبت نمی‌دهد. پس این عدد آمار زیان است، نه سنجش یک سوگیری. [S2]

دو اشتباه دیگر هم رایج است. اول، یکی‌گرفتن اعتماد به نفس کاذب با اعتماد به نفس بالا یا پایین در زندگی شخصی. دوم، تعمیم یک توضیح نظری به هر بازار و هر معامله‌گر. بیش‌اطمینانی را با زیان‌گریزی هم نباید یکی گرفت؛ زیان‌گریزی به وزن بیشتر زیان در برابر سود مربوط است، نه به فاصلهٔ اطمینان و دقت.

هشدار

ریسک معاملات اهرمی

در معاملات اهرمی مانند CFD ممکن است بخشی از سرمایه یا همهٔ آن را از دست بدهید. شناختن این سوگیری ریسک بازار را از بین نمی‌برد.

یک تذکر لازم

هرچه اینجا می‌خوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.

پرسش‌های پرتکرار

چرا تریدرها دچار اعتماد به نفس کاذب می‌شوند؟
مالی رفتاری بیش‌اطمینانی را الگویی رایج در قضاوت انسان می‌داند، نه نقص شخصیتی یک فرد خاص. در ترید، بازخورد بازار پرنویز است: چند سود پیاپی ممکن است از شانس یا شرایط بازار بیاید، ولی ذهن ممکن است آن را به مهارت نسبت دهد. نتیجه می‌تواند اطمینانی باشد که از دقت واقعی جلو می‌افتد. دانیل و هیرشلیفر مدل‌های مبتنی بر این سوگیری را با برخی الگوهای بازار سازگار می‌دانند.
اعتماد به نفس بیش از حد چه ضرری برای تریدر دارد؟
دانیل و هیرشلیفر در مرور خود معاملهٔ پرتکرار را پیامد این سوگیری می‌دانند و آن را همراه ریسک بالا و بازده خالص پایین توصیف می‌کنند. در عمل، معامله‌گر بیش‌اطمینان ممکن است حجم را بزرگ کند یا حد ضرر را نادیده بگیرد. در بازبینی سال ۲۰۱۷ نهاد ناظر استرالیا (ASIC)، بیشتر مشتریان خردهٔ CFD زیان کرده بودند، اما این آمار نشان نمی‌دهد که زیان از بیش‌اطمینانی آمده است.
بیش‌اطمینانی در سرمایه‌گذاری چیست؟
بیش‌اطمینانی در سرمایه‌گذاری همان سوگیری‌ای است که در ترید دیده می‌شود، با افق زمانی بلندتر: سرمایه‌گذار دانش یا دقت پیش‌بینی خود را بیشتر از واقعیت برآورد می‌کند. دانیل و هیرشلیفر آن را توضیحی برای معاملهٔ تهاجمی افراد و مدیران دارایی می‌دانند. در یادداشتی که CFA Institute در سال ۲۰۱۴ دربارهٔ سخنرانی نیکولاس باربریس منتشر کرد، بیش‌اطمینانی از محورهای آن سخنرانی است.

واژه‌های این مقاله

منابع

این مقاله با کمکِ ابزارهای هوش مصنوعی تهیه شده است. بازبین ثبت‌شده: بهنام مجیدی. سیاست تحریریه

دیدگاه خود را ارسال کن

ارسال دیدگاه

مطالب مرتبط

دیدگاه‌ها (۰)

هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باش.

ارسال دیدگاه

دیدگاه‌ها پیش از انتشار بررسی می‌شوند. به پرسش‌های معاملاتی پاسخ نمی‌دهیم و سیگنال نمی‌دهیم.

دوره‌های آموزش تریدآکا

دورهٔ بعدی یادگیری‌ات را پیدا کن

دوره‌ها را ببین، سبک‌ها را مقایسه کن و آموزش مناسب خودت را انتخاب کن.

مشاهده همه دوره‌ها
ادامهٔ مسیر تو

قدم بعدی را انتخاب کن

مسیر یادگیریت را پیدا کن

راهنمای شروع، انتخاب سبک و ترتیب یادگیری دوره‌ها را متناسب با هدفت ببین.

دیدن مسیر یادگیری

سبک معامله‌گریت را بشناس

با تست Trader DNA، الگوی تصمیم‌گیری و سبک‌های نزدیک‌تر به خودت را بشناس.

شناخت DNA معاملاتی

مقایسهٔ پلن‌ها

پوشش دوره‌ها و شرایط اشتراک طلایی و الماس را کنار هم مقایسه کن.