مارکت میکر چیست؟ تعریف، سازوکار و بروکر مارکت میکر
در گروههای ترید، «مارکت میکر» گاهی اسم نهنگی است که بازار را میچرخاند و گاهی برچسب بروکر متقلب. هیچکدام تعریف دقیقی نیست. مارکت میکر یا بازارساز شرکتی است که همزمان قیمت خرید و فروش اعلام میکند و همیشه آمادهٔ معامله است. پایینتر دو معنای این واژه، سازوکار درآمد، تعارض منافع و حفاظتهای مقرراتی را با عدد و تاریخ میبینید.
اگر با بروکرهای فارکس کار میکنید و میخواهید بدانید طرف مقابل معاملهتان کیست، این مقاله نقطهٔ شروع است و قدم بعد، شناخت تفاوت ECN و STP است.
در یک نگاه
- مارکت میکر قیمت خرید و فروش را پیوسته اعلام میکند.
- در قانون بورس آمریکا، مارکت میکر دیلر است، نه کارگزار.
- بروکر مارکت میکر در فارکس خرد خودش طرف مقابل شماست.
- مارکت میکر بودن بهتنهایی تخلف نیست؛ مجوز و شفافیت مهم است.
- مقررات اهرم و بستن خودکار موقعیت، ریسک مشتری را محدود میکنند.
مارکت میکر چیست و چه کاری میکند؟
مارکت میکر (Market Maker) یا بازارساز شرکتی است که بهصورت منظم و پیوسته آمادهٔ خرید و فروش یک دارایی با قیمت اعلامشده است و با همین کار نقدشوندگی بازار را حفظ میکند. در فارکس خرد، «بروکر مارکت میکر» یعنی بروکری که خودش طرف مقابل معامله شما میشود، نه فقط واسطهٔ سفارش. شرکتی که بازار میسازد منتظر نمیماند تا خریدار و فروشنده همزمان پیدا شوند؛ خودش با قیمتی که از قبل اعلام کرده، طرف هر دو قرار میگیرد. کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) این نقش را چنین تعریف میکند:
شرکتی که آمادهٔ خرید و فروش یک سهم مشخص بهصورت منظم و پیوسته، با قیمت اعلامشدهٔ عمومی است.
SEC، صفحهٔ پرسشوپاسخ سرمایهگذار (نسخهٔ بایگانیشدهٔ ۲۰۱۳)
قیدهای این تعریف کار اصلی را میسازند. «منظم و پیوسته» یعنی حضور دائمی در بازار، نه گاهبهگاه. «قیمت اعلامشدهٔ عمومی» یعنی دیگران پیش از معامله میبینند با چه قیمتی میتوانند بخرند یا بفروشند. «آمادهٔ خرید و فروش» هم یعنی هر دو سوی معامله را همزمان پیشنهاد میدهد. حاصل این حضور دائمی نقدشوندگی است: شما برای خرید یا فروش ناچار نیستید منتظر رسیدن طرف مقابل بمانید. تعریف حقوقی هم همین تصویر را کامل میکند. بر پایهٔ بند 3(a)(38) قانون بورس آمریکا، به نقل سندی ثبتشده در سامانهٔ EDGAR، مارکت میکر فقط دیلر (Dealer) است و کارگزار (Broker) را شامل نمیشود. منظور دیلری است که خود را آمادهٔ معامله با حساب خودش، بهصورت منظم یا پیوسته، معرفی میکند. تفاوت ساده است: کارگزار سفارش شما را به بازار میرساند، اما دیلر با پول و موجودی خودش طرف مقابل شما میشود.
نکته
صرافی با دو نرخ روی تابلو
مارکت میکر را مثل صرافی تصور کنید که روی تابلویش دو نرخ نوشته است. با یک نرخ ارز را از شما میخرد و با نرخ دیگر به شما میفروشد. صراف برای هر مشتری دنبال طرف مقابل نمیگردد و خودش معامله را انجام میدهد. فرق بازارساز بازار مالی همان قید تعریف SEC است: قیمتدهی منظم و پیوسته، آن هم در کاری که زیر قاعدهٔ نهاد ناظر قرار دارد.
مارکت میکر چگونه درآمد میسازد؟
درآمد مارکت میکر از فاصلهٔ میان دو قیمتی میآید که اعلام میکند. او همیشه دو قیمت دارد که به آنها قیمت خرید و فروش میگویند: قیمت پیشنهاد خرید (Bid) که با آن از شما میخرد و قیمت پیشنهاد فروش (Ask) که با آن به شما میفروشد. قیمت فروش بالاتر از قیمت خرید است و به فاصلهٔ این دو اسپرد میگویند. فرض کنید یک مشتری مقداری از یک دارایی را با قیمت خرید بازارساز به او میفروشد و کمی بعد مشتری دیگری همان مقدار را با قیمت فروش از او میخرد. در پایان این چرخه، موجودی بازارساز به حالت اول برگشته و آنچه برایش مانده، اختلاف همان دو قیمت است. هرچه این چرخه متوازنتر و پرتکرارتر باشد، درآمد اسپرد بیشتر جمع میشود. اما جریان سفارش همیشه متوازن نیست. اگر فروشندهها از خریدارها بیشتر باشند، بازارساز موجودیای روی دستش میماند که با حرکت قیمت ممکن است ارزشش کم یا زیاد شود. از نگاه شما، اسپرد بخشی از هزینهٔ هر معامله است. اگر بخرید، با قیمت Ask وارد و با قیمت Bid خارج میشوید؛ اگر بفروشید، برعکس. در هر دو حالت این فاصله را پرداختهاید، حتی اگر قیمت بازار تکان نخورده باشد. کمیسیون و سواپ هم به این هزینه اضافه میشوند و تصویر کامل را در هزینههای واقعی ترید میبینید. در فارکس خرد ماجرا یک لایهٔ دیگر هم دارد: وقتی بروکر خودش طرف مقابل معامله است و ریسک را به طرف دیگری منتقل نکرده، نتیجهٔ معاملهٔ شما مستقیم به حساب او هم میرسد. همین نکته ریشهٔ بحث تعارض منافع است.
بروکر مارکت میکر در فارکس یعنی چه و با بازارساز سهام چه فرقی دارد؟
واژهٔ مارکت میکر در دو معنای متفاوت به کار میرود و بیشتر سوءبرداشتها از یکیکردن همین دو معنا میآید. معنای اول همان بازارساز عمومی است: شرکتی که در بازاری مثل سهام آمریکا برای همه قیمت دوطرفه اعلام میکند. معنای دوم در فارکس خرد رایج است و به مدل کار یک بروکر اشاره دارد. بروکر مارکت میکر یا بروکر دیلینگ دسک (Dealing Desk) بروکری است که خودش طرف مقابل معاملهٔ مشتری میشود. وقتی در حساب خود دکمهٔ خرید را میزنید، فروشندهای که روبهروی شماست خود بروکر است. قرارداد مابهالتفاوت یا CFD قراردادی است که سود و زیانش از تغییر قیمت یک دارایی حساب میشود، بیآنکه مالک خود دارایی شوید. به توضیح ادارهٔ رفتار مالی بریتانیا (FCA)، این قرارداد در بریتانیا بیشتر بهصورت فرابورس (OTC) ارائه میشود، یعنی بیرون از بورس متمرکز. ارائهدهندگانش شرکتهاییاند که بهعنوان طرف اصلی معامله (Principal) با مشتری روبهرو میشوند. نقطهٔ مشترک دو معنا این است که هر دو با حساب خودشان معامله میکنند و از این نظر به دیلر نزدیکاند. تفاوتشان در این است که طرف معامله کیست و چه تعهدی پشت قیمت قرار دارد. جدول زیر این تفاوت را کنار هم میگذارد.
مقایسهٔ دو معنای مارکت میکر
| ویژگی | بازارساز عمومی | بروکر مارکت میکر |
|---|---|---|
| کار اصلی | اعلام پیوستهٔ قیمت خرید و فروش | قرارگرفتن در طرف مقابل معاملهٔ مشتری |
| طرف معامله | هر شرکتکنندهای که با قیمت اعلامی معامله کند | مشتری خرد همان بروکر |
| جایگاه حقوقی | دیلر، نه کارگزار، در قانون بورس آمریکا | طرف اصلی معاملهٔ مشتری |
| بستر نمونه | بازار سهام آمریکا | CFD و فارکس خرد فرابورس |
پس وقتی کسی میگوید «این بروکر مارکت میکر است»، معمولاً منظورش معنای دوم است، نه شرکتی که در بازار سهام تعهد قیمتدهی پیوسته به همهٔ بازار دارد.
بازار ارز در عدد: دیلرها چه سهمی از گردش دارند؟
بخش بزرگی از بازار ارز را دیلرها با یکدیگر معامله میکنند؛ یعنی همان شرکتهایی که با حساب خودشان قیمت دوطرفه میدهند. نظرسنجی سهسالانهٔ بانک تسویههای بینالمللی (BIS) دربارهٔ آوریل ۲۰۲۲ این ساختار را با عدد نشان میدهد:
- گردش بازار ارز فرابورس در آوریل ۲۰۲۲ بهطور میانگین روزانه ۷٫۵ تریلیون دلار بود؛ این عدد بر مبنای net-net است، یعنی معاملهٔ میان دو گزارشدهنده یک بار شمرده شده است.
- معاملات بین دیلرهای گزارشدهنده حدود ۴۶٪ گردش جهانی ارز بود؛ مخرج این درصد کل گردش فرابورس ارز است.
- دلار آمریکا در ۸۸٪ همهٔ معاملات یک طرف معامله بود.
- یورو، دومین ارز پرمعامله، در ۳۰٫۵٪ معاملات یک طرف معامله بود. [S2]
فرض کنید بخواهید سهم دیلرها را به دلار ببینید: ۴۶٪ از ۷٫۵ تریلیون دلار حدود ۳٫۵ تریلیون دلار در روز میشود. یعنی در آن ماه، نزدیک به نیمی از گردش روزانهٔ ارز معاملهای بود که هر دو طرفش دیلر بودند. اگر سهم دلار و یورو را با هم جمع کنید، عددی بیش از کل معاملات به دست میآید. دلیلش این است که هر معاملهٔ ارز دو طرف دارد و هر ارز در یک سوی آن شمرده میشود؛ برای همین جمع سهم همهٔ ارزها ۲۰۰٪ است. این عددها لایهٔ عمدهفروشی بازار را توصیف میکنند، نه حسابهای خرد را. دربارهٔ سهم بروکرهای مارکت میکر در بازار خرد هم چیزی نمیگویند. پیام آنها ساختاری است: نقدشوندگی ارز در شبکهٔ دیلرها شکل میگیرد و بیشتر معاملات در جفتارزهایی انجام میشود که دلار در یک سوی آنهاست. این ارقام به آوریل ۲۰۲۲ تعلق دارند و آخرین دادهٔ BIS نیستند؛ دادههای دورهٔ تازهتر همین نظرسنجی منتشر شده است. [S2]
تعارض منافع چیست و مقررات چه حفاظتی گذاشتهاند؟
تعارض منافع یعنی منافع بروکر و مشتری در یک معامله همجهت نباشد. وقتی بروکر طرف مقابل شماست و ریسک معامله را نزد خودش نگه میدارد، سود شما برای او هزینه است و زیان شما برای او درآمد. نقش نهادهای ناظر را در رگولاتوری بروکر میبینید. بروکر میتواند ریسک را با هج (Hedge)، یعنی گرفتن موقعیت جبرانی نزد طرفی دیگر، منتقل کند. کمیسیون اوراق بهادار و سرمایهگذاری استرالیا (ASIC) دربارهٔ صادرکنندگان CFD و فارکس خرد یادآوری میکند که این انتقال ریسک بازار را کم و ریسک طرف مقابل را زیاد میکند. ریسک طرف مقابل یعنی احتمال اینکه طرف دیگر به تعهدش عمل نکند. در استرالیا از ۴ آوریل ۲۰۱۸ استفاده از پول مشتری برای هج ممنوع شد. در اروپا و بریتانیا، حفاظتها مستقیم سراغ اهرم و زیان مشتری خرد رفتهاند. این حفاظتها شامل هر بروکری میشوند که CFD به مشتری خرد بفروشد، با هر مدل اجرا. اهرم یعنی بازکردن موقعیتی بزرگتر از سرمایهٔ حساب، با گذاشتن بخشی از ارزش آن بهعنوان وجه تضمین یا مارجین:
- ESMA، نهاد ناظر بازارهای اوراق بهادار اروپا، در ۲۷ مارس ۲۰۱۸ توافق کرد برای مشتری خرد CFD در اتحادیهٔ اروپا اهرم جفتارزهای اصلی را به ۳۰:۱ محدود کند، بستن موقعیت را در ۵۰٪ حداقل مارجین یکسان کند و برای کل زیان هر حساب سقف تضمینی بگذارد.
- FCA در بریتانیا از ۱ اوت ۲۰۱۹ اهرم CFD خرد را بین ۳۰:۱ و ۲:۱ محدود کرد. همین قاعدهها بستن خودکار موقعیت را وقتی وجه حساب به ۵۰٪ مارجین لازم برسد الزامی کردند و تضمین کردند مشتری بیش از کل وجه حساب CFD زیان نکند. [S4,S5]
سازوکار این آستانهٔ بستن خودکار را در مارجین کال میبینید. در آمریکا مسیر دیگری دیده میشود: کمیسیون معاملات آتی کالا (CFTC) در شکایتی در سال ۲۰۱۸ ادعا کرد شرکتی که طرف مقابل معاملات اهرمی فارکس مشتریان آمریکایی بود، باید بهعنوان دیلر فارکس خرد نزد این نهاد ثبت میشد. این ادعای یک شکایت است، نه حکم نهایی.
مهم
پرسش کلیدی پیش از افتتاح حساب
اینکه بروکر طرف مقابل شماست یا نه، کمتر از این اهمیت دارد که زیر نظر کدام نهاد کار میکند. حفاظتهای بالا فقط وقتی برای شما برقرار است که حسابتان واقعاً زیر همان مقررات باشد.
مارکت میکر با ECN، STP و NDD چه فرقی دارد؟
تفاوت اصلی را یک پرسش روشن میکند: ریسک بازار معاملهٔ شما نزد چه کسی میماند؟ در مدل مارکت میکر یا دیلینگ دسک، بروکر طرف مقابل شماست و میتواند این ریسک را نزد خودش نگه دارد. در مدلهای بدون دیلینگ دسک (No Dealing Desk یا NDD)، بروکر سفارش شما را به طرفهای دیگر بازار عبور میدهد و ریسک بازار آن را نزد خودش نگه نمیدارد. ECN و STP دو شکل رایج همین مدل عبوردهندهاند. در شبکهٔ ارتباطات الکترونیکی (ECN)، سفارشها در شبکهای از چند ارائهدهندهٔ قیمت به هم میرسند. در پردازش مستقیم (STP)، سفارش بدون دخالت میز معاملاتی بروکر به ارائهدهندهٔ نقدینگی فرستاده میشود. جزئیات این دو را در تفاوت ECN و STP و سازوکار کلی اجرا را در مدلهای اجرای سفارش بروکر ببینید. یک نکته را جدا نگه دارید: نامی که بروکر روی نوع حساب میگذارد جای توضیح مدل اجرا را نمیگیرد. ملاک، نقشی است که بروکر در اسناد رسمی خود دربارهٔ طرف مقابل معامله اعلام میکند.
آیا مارکت میکر بودن بروکر یعنی کلاهبرداری؟
نه؛ مارکت میکر بودن بهخودیخود تخلف نیست. برچسب «مارکت میکر یعنی کلاهبردار» از یک واقعیت درست شروع میشود: بروکری که طرف مقابل شماست منافعی دارد که با منافع شما همجهت نیست. اما تعارض منافع با تقلب یکی نیست؛ اولی ویژگی یک مدل کسبوکار است و دومی رفتاری خلاف قانون. شاهدش رفتار خود نهادهای ناظر است. قاعدههای FCA و ESMA فروش CFD به مشتری خرد را محدود میکنند، نه یک مدل اجرای خاص را. ایرادی هم که در شکایت CFTC ادعا شد، نبودِ ثبت نزد این نهاد بود. برچسب دیگر، یکیدانستن مارکت میکر با «نهنگ» یا بازیگری است که جهت قیمت را تعیین میکند. سازوکار درآمدی که بالاتر دیدید بر فاصلهٔ دو قیمت و چرخش موجودی تکیه دارد، نه بر تعیین جهت قیمت. پس ملاک داوری دربارهٔ یک بروکر برچسب مدل اجرا نیست؛ این پرسشها مهمترند:
- آیا از نهاد ناظر معتبری در حوزهٔ ارائهٔ خدمت مجوز دارد و مجوزش در سایت همان نهاد قابل بررسی است؟
- آیا در اسناد رسمی خود روشن میگوید طرف مقابل معاملهٔ شماست یا سفارش را عبور میدهد؟
- آیا سقف اهرم، بستن خودکار و حفاظت از زیان بیش از موجودی برای حساب شما برقرار است؟
محدودیتهای این تعریف و ریسک برای شما چیست؟
تعریفهایی که بالاتر آمد مرز دارند. تعریف رسمی و جزئیات عملی بازارساز از مقررات بازار سهام آمریکا میآید و خودبهخود به همهٔ بازارها منتقل نمیشود. برای نمونه، SEC در نسخهٔ بایگانیشدهٔ صفحهٔ خود در سال ۲۰۱۳ میگوید مارکت میکرها معمولاً باید آمادهٔ خرید و فروش دستکم ۱۰۰ سهم از سهمی باشند که برایش بازار میسازند. این قاعده دربارهٔ سهام آمریکاست و نباید آن را به فارکس خرد تعمیم داد. مدل عبوردهنده هم ریسک را از بین نمیبرد. در هر مدل اجرا، توان مالی و نظارتپذیری بروکر هم بخشی از ریسک شماست، نه فقط حرکت قیمت. اهرم هم هر دو سوی نتیجه را بزرگ میکند؛ جزئیاتش در خطرات اهرم آمده است.
هشدار
ریسک سرمایه در معاملهٔ اهرمی
معامله با CFD و فارکس اهرمی، چه طرف مقابل شما بروکر باشد چه نباشد، زیان را همانقدر بزرگ میکند که سود را. ممکن است بخشی از سرمایه یا همهٔ آن را از دست بدهید و در حسابی که حفاظت از زیان بیش از موجودی ندارد، زیان میتواند از کل موجودی حساب هم بیشتر شود؛ پیش از هر معامله، سازوکار اهرم و حفاظتهای حساب خود را بشناسید.
هرچه اینجا میخوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.
مرجع و تمرین مرتبط
الگو، ستاپ و واژهٔ مرتبط
پرسشهای پرتکرار
چطور بفهمیم بروکر مارکت میکر است؟
بروکر مارکت میکر خوب است یا بد؟
بروکر dealing desk یعنی چه؟
واژههای این مقاله
منابع
این مقاله با کمکِ ابزارهای هوش مصنوعی تهیه شده است. بازبین ثبتشده: بهنام مجیدی. سیاست تحریریه
دیدگاه خود را ارسال کن
ارسال دیدگاهمطالب مرتبط
ارسال دیدگاه
دیدگاهها پیش از انتشار بررسی میشوند. به پرسشهای معاملاتی پاسخ نمیدهیم و سیگنال نمیدهیم.
دیدگاهها (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باش.