تعریف دقیق
بانک مرکزی اروپا در توضیح مفهوم پول یادآوری میکند که پولهای نخستین معمولاً کالایی بودند، یعنی از چیزی ساخته میشدند که خودش ارزش داشت، مثل طلا. پول فیات اما به تعریف همین منبع «پول رایج قانونی است که بانک مرکزی صادر میکند»، به هیچ کالایی وابسته نیست و نمیتوان آن را مستقیم با طلا یا دارایی مشابه عوض کرد. کاغذ اسکناس ارزش چندانی ندارد؛ مردم آن را میپذیرند چون همهجا پذیرفته میشود و بانکهای مرکزی برای ثابت نگه داشتن ارزشش تلاش میکنند.
پول فیات سه کارکرد کلاسیک پول را دارد: وسیلهٔ مبادله، واحد سنجش برای قیمتگذاری و مقایسه و ذخیرهٔ ارزش. دلار آمریکا، یورو، ین و پوند همه ارز فیاتاند. بانک انگلستان هم توضیح میدهد که پیوند اسکناس و طلا در بریتانیا در سال ۱۹۳۱ قطع شد و امروز بخش بسیار بزرگ پول این کشور بهصورت الکترونیکی و در قالب سپردهٔ بانکی نگهداری میشود، نه اسکناس.
در بازار کریپتو «فیات» اصطلاح روزمره است: واریز فیات یعنی ورود دلار یا یورو به صرافی، و جفتهایی مثل BTC/USD قیمت رمزارز را بر حسب یک ارز فیات نشان میدهند. استیبلکوینها هم معمولاً تلاش میکنند ارزششان را به یک ارز فیات گره بزنند.
مثال: قدرت خرید در دورهٔ تورمی
فرض کنید در اقتصادی که تورمش بالا رفته، بانک مرکزی برای مهار آن نرخ بهره را افزایش میدهد. دارندهٔ پول فیات میبیند با همان مبلغ کالای کمتری میخرد، و بازارها به تصمیم بانک مرکزی واکنش نشان میدهند: ارز آن کشور در برابر ارزهای دیگر جابهجا میشود و قیمت داراییهای پرریسک، از سهام تا رمزارز، هم ممکن است تغییر کند.
این مثال نشان میدهد چرا معاملهگران کریپتو هم تقویم اقتصادی و تصمیمهای نرخ بهره را دنبال میکنند؛ قیمت رمزارز در نهایت بر حسب پول فیات اعلام میشود.
اشتباه رایج: فیات یعنی پول بیارزش
«بیپشتوانهٔ کالایی» با «بیارزش» یکی نیست. ارزش پول فیات از پذیرش قانونی، کاربرد گسترده در پرداخت و مالیات و سیاست پولی بانک مرکزی میآید. این ارزش میتواند با تورم فرسوده شود، ولی کارکرد روزمرهاش باقی است.
فیات را با پول الکترونیکی هم یکی ندانید. پول الکترونیکی نمایش دیجیتال همان پول فیات است، نه نوع تازهای از پول.
خلاصهٔ کاربردی
- ارز فیات را بانک مرکزی صادر میکند و قانون آن را وسیلهٔ پرداخت رسمی میشناسد.
- پول فیات به طلا یا کالای دیگری تبدیلپذیر نیست؛ ارزشش به اعتماد و سیاست پولی وابسته است.
- قیمت رمزارزها معمولاً بر حسب یک ارز فیات مثل دلار اعلام میشود.
- تصمیمهای بانک مرکزی دربارهٔ ارز فیات میتواند بر بازار کریپتو هم اثر بگذارد.
اصطلاحات مرتبط
برای یادگیری عمیقتر
از این موضوع بیشتر بدانید
پرسشهای رایج
چرا به پول رسمی «فیات» میگویند؟
واژهٔ لاتین fiat به معنای «بشود» یا «حکم شود» است؛ یعنی ارزش رسمی این پول با حکم قانون برقرار میشود، نه با کالایی که پشت آن است.
آیا استیبلکوین هم ارز فیات است؟
نه. استیبلکوین را معمولاً یک شرکت خصوصی صادر میکند و فقط تلاش میکند ارزشش را با یک ارز فیات برابر نگه دارد؛ وسیلهٔ پرداخت قانونی نیست.
منابع
- European Central Bank — What is money?پول کالایی در برابر پول فیات که بانک مرکزی صادر میکند و پول رایج قانونی است؛ سه کارکرد پول.
- Bank of England — What is money?پایان پیوند اسکناس و طلا در بریتانیا در ۱۹۳۱؛ پول فیات به طلا تبدیلپذیر نیست؛ بیشتر پول بهصورت سپردهٔ بانکی الکترونیکی است.