تحلیل سنتیمنت چیست؟ سنجهها، مثال و محدودیتها
تحلیل سنتیمنت اندازهگیری حالوهوای جمعی بازار است: اینکه فعالان بازار بیشتر میترسند یا خوشبیناند. برداشت رایج آن را ابزار پیشبینی روند میداند، چون اوج ترس و اوج هیجان در نمودار به چشم میآید. یک پژوهش تصویر محتاطتری میدهد: در نمونهٔ آمریکا، پیمایشهای سنتیمنت پس از ۱۹۹۴ تقریباً توان پیشبینی خود را از دست دادهاند. سنجهها هم از دو خانوادهٔ جدا میآیند: پیمایشی و مبتنی بر بازار.
این مقاله برای معاملهگری است که میخواهد بداند سنتیمنت چیست و چگونه سنجیده میشود؛ برای ادامه سراغ شاخص ترس و طمع و روانشناسی معاملهگری بروید.
در یک نگاه
- سنتیمنت یعنی حالت جمعی فعالان بازار، نه قیمت.
- سنجهها دو خانوادهاند: پیمایشی و مبتنی بر بازار.
- VIX انتظار بازار از نوسان نزدیکمدت را نشان میدهد.
- اثر سنتیمنت به نمونه و دوره وابسته است.
- سنتیمنت سیگنال خرید یا فروش نیست.
تحلیل سنتیمنت چیست و چه چیزی را میسنجد؟
تحلیل سنتیمنت یعنی سنجش حالت جمعی فعالان بازار نسبت به یک دارایی یا کل بازار؛ مثلاً خوشبینی، ترس یا بیاعتمادی. این حالت را با پیمایش، مانند شاخص مصرفکنندهٔ میشیگان، یا با شاخصهای مبتنی بر بازار، مانند VIX، میسنجند. سنتیمنت شاخص روحیهٔ بازار است و بهتنهایی سیگنال خرید یا فروش نیست. سنتیمنت (Sentiment) را میشود به نظرسنجی از مردم دربارهٔ هوای فردا تشبیه کرد: نتیجه انتظار جمع را در زمان سنجش نشان میدهد، نه هوایی که واقعاً از راه میرسد. در زبان فارسی به این کار تحلیل احساسات بازار هم میگویند. آنچه اندازه گرفته میشود حالوهوای کل بازار است، نه نظر یک معاملهگر خاص. مالکولم بیکر و جفری وورگلر این نگاه را رویکرد «بالا به پایین» در مالی رفتاری مینامند. توضیح آنها در مقالهٔ کاری NBER به شمارهٔ ۱۳۱۸۹ آمده که ژوئن ۲۰۰۷ منتشر شد. در این رویکرد، سنتیمنت تجمیعی کل بازار اندازهگیری میشود و پژوهشگر اثر آن را تا بازده سهام دنبال میکند. این اثر احتمالاً روی همهٔ سهام یکسان نیست. به گفتهٔ بیکر و وورگلر، سهام شرکتهایی که ارزش بازار پایین دارند، جوان، زیانده یا پرنوساناند، سود تقسیمی نمیدهند، رشدیاند یا در تنگنای مالی قرار دارند، احتمالاً به موجهای گستردهٔ سنتیمنت حساستر از بقیهاند. [S1]
تحلیل سنتیمنت چه تفاوتی با تحلیل تکنیکال و فاندامنتال دارد؟
تفاوت اصلی در ورودی است: هر رویکرد دادهٔ متفاوتی را میخواند و به پرسش متفاوتی جواب میدهد.
- تحلیل تکنیکال با قیمت، حجم و الگوهای نمودار کار میکند و میپرسد قیمت تا اینجا چه رفتاری داشته است.
- تحلیل فاندامنتال سراغ بنیاد اقتصادی، مانند سودآوری شرکت، نرخ بهره و وضعیت اقتصاد کلان، میرود و میپرسد دارایی چقدر میارزد.
- تحلیل سنتیمنت حالت جمعی فعالان بازار را میسنجد و میپرسد جمع دربارهٔ آینده چه حسی دارد.
این سه رویکرد جانشین هم نیستند. اگر بررسی بنیادی بگوید دارایی ارزان است و سنجهٔ سنتیمنت بدبینی شدید نشان دهد، این دو با هم تناقض ندارند؛ دومی توضیح میدهد چرا قیمت ممکن است مدتی از ارزش فاصله بگیرد. برای مرور جداگانهٔ دو رویکرد دیگر، صفحههای تحلیل تکنیکال و تحلیل فاندامنتال و مقایسهٔ تفاوت تحلیل تکنیکال و بنیادی را ببینید. مرز این رویکردها همیشه تیز نیست. VIX از قیمت اختیار معامله ساخته میشود و از این نظر به دادهٔ بازار تکیه دارد، اما آنچه از این قیمتها بیرون میکشد انتظار جمعی از نوسان است، نه جهت قیمت.
سنتیمنت بازار چطور سنجیده میشود؟
سنجههای سنتیمنت در دو خانوادهٔ اصلی جا میگیرند و تحلیل متن هم روش سومی کنار آنهاست. خانوادهٔ پیمایشی مستقیم از مردم میپرسد چه انتظاری دارند. خانوادهٔ مبتنی بر بازار انتظار را از قیمتهایی بیرون میکشد که معاملهگران واقعاً پرداختهاند. فرق این دو مثل فرق پرسیدن از مشتریهای یک فروشگاه با نگاهکردن به سبد خریدشان است: یکی گفتهٔ آدمهاست، دیگری کاری که با پولشان کردهاند.
مقایسهٔ سنجههای رایج سنتیمنت بر پایهٔ روش، تناوب و موضوع سنجش
| سنجه | خانواده | تناوب | چه میسنجد |
|---|---|---|---|
| شاخص سنتیمنت مصرفکنندهٔ میشیگان | پیمایشی | ماهانه | نگرش مصرفکنندگان، با مبنای فصل اول ۱۹۶۶ = ۱۰۰ |
| پیمایش سنتیمنت AAII | پیمایشی | هفتگی | انتظار اعضا از جهت بازار سهام در ۶ ماه آینده |
| VIX | مبتنی بر بازار | سری روزانهٔ قیمت پایانی (VIXCLS) | انتظار بازار از نوسان نزدیکمدت شاخص سهام |
| تحلیل متن | متن شبکههای اجتماعی | بسته به روش پژوهش | لحن و حالوهوای نوشتههای کاربران |
سنجههای پیمایشی: میشیگان و AAII
شاخص سنتیمنت مصرفکنندهٔ دانشگاه میشیگان نمونهٔ رسمی سنجش از راه پیمایش است. این شاخص را برنامهٔ پیمایش مصرفکنندگان (Surveys of Consumers) دانشگاه میشیگان ماهانه منتشر میکند. مقدار شاخص نسبت به فصل اول ۱۹۶۶ سنجیده میشود که برابر ۱۰۰ گذاشته شده است. سری آن در پایگاه FRED بانک فدرال رزرو سنتلوئیس با نماد UMCSENT در دسترس است. به درخواست منبع، داده در آنجا با یک ماه تأخیر نمایش داده میشود. انجمن سرمایهگذاران فردی آمریکا (AAII) هر هفته از اعضایش میپرسد جهت بازار سهام را در ۶ ماه آینده صعودی، خنثی یا نزولی میبینند و درصد هر گروه را منتشر میکند. این پیمایش از ۱۹۸۷ بیوقفه برگزار شده است. این سابقهٔ طولانی فایدهٔ عملی دارد: نتیجهٔ یک هفتهٔ خاص را میشود با پیشینهٔ خود همین پیمایش سنجید، نه بهصورت عدد مطلق.
سنجههای مبتنی بر بازار: VIX
شاخص نوسان Cboe با نماد VIX انتظار بازار از نوسان نزدیکمدت را میسنجد؛ همان انتظاری که در قیمت اختیار معاملهٔ شاخص سهام منعکس شده است. اختیار معامله (Option) قراردادی است که به دارندهاش حق خرید یا فروش دارایی را با قیمت معین میدهد. یکی از کاربردهای آن شبیه بیمه است. وقتی نگرانی از تکانهای تند بالا میرود، معاملهگران حاضرند برای این پوشش بیشتر بپردازند؛ مثل حق بیمهٔ خودرو در جادهای که تصادف در آن زیاد شده است. VIX این حق بیمه را به یک عدد تبدیل میکند و به همین دلیل آن را سنجهٔ ترس و آرامش بازار میدانند. سری روزانهٔ قیمت پایانی آن هم در FRED با نماد VIXCLS منتشر میشود. شاخصهای ترکیبی مانند شاخص ترس و طمع چند سنجه از این دست را در یک عدد خلاصه میکنند.
تحلیل متن شبکههای اجتماعی
روش سوم سراغ نوشتههای کاربران میرود و لحن آنها را با پردازش زبان طبیعی (NLP) دستهبندی میکند. پردازش زبان طبیعی شاخهای از علوم رایانه است که به ماشین یاد میدهد معنا و لحن متن انسانی را تشخیص دهد. بولن، مائو و زنگ در پیشچاپی که اکتبر ۲۰۱۰ با شناسهٔ arXiv:1010.3003 منتشر شد، حالوهوای روزانهٔ پیامهای توییتر در سال ۲۰۰۸ را کنار تغییر روزانهٔ قیمت بستهشدن شاخص صنعتی داو جونز (DJIA) گذاشتند. آنها دقت بالایی در پیشبینی بالا یا پایینرفتن روزانهٔ این شاخص گزارش کردند. اینکه چنین نتیجهای تا کجا قابل تعمیم است، پرسش جداگانهای است. [S2]
یک مثال واقعی از ترس بازار چیست؟
روشنترین مثال تاریخی ۱۶ مارس ۲۰۲۰ است؛ در روزهای اوج وحشت از همهگیری کووید. در آن روز قیمت پایانی VIX به ۸۲٫۶۹ رسید که تا آن تاریخ بالاترین بستهشدن این شاخص بود. یک مقایسه نشان میدهد این سطح چقدر کمیاب بود. تا همان زمان، در بیش از ۷٬۶۰۰ روز معاملاتی از آغاز شاخص، VIX فقط سه بار بالای ۸۰ بسته شده بود. یکی از آنها همین روز بود. در این مثال باید دو لایه را از هم جدا کرد. داده این است که قیمت پایانی VIX در آن روز به رکورد رسید. تفسیر داده این است که معاملهگران حاضر بودند برای پوشش نوسان آینده بهای بسیار بالایی بپردازند، یعنی ترس جمعی به نقطهای کمسابقه رسیده بود. رابطهٔ میان این شاخص و قیمتهای بازار هم قطعی نیست. VIX بالا یعنی بازار انتظار تکانهای بزرگ دارد، اما جهت این تکانها را مشخص نمیکند. همبستگی میان اوج ترس و حرکت بعدی قیمت، حتی اگر در چند دورهٔ گذشته دیده شده باشد، رابطهٔ علت و معلولی را ثابت نمیکند.
نکته
مثال تاریخی، نه الگوی معامله
این رویداد از گذشته و با تاریخ ثابت آمده تا نشان دهد سنجهٔ مبتنی بر بازار در یک بحران چه شکلی پیدا میکند. تفسیر این داده حالوهوای همان روز را توصیف میکند، نه مسیر بعدی قیمت سهام را؛ رسیدن دوبارهٔ VIX به سطحهای بالا هم بهخودیخود قاعدهٔ معاملاتی نمیسازد.
محدودیتها و اشتباههای رایج در تحلیل سنتیمنت کدامند؟
بزرگترین محدودیت این است که نتیجهٔ یک پژوهش سنتیمنت را نمیشود بیقید به بازار یا دورهٔ دیگری تعمیم داد. اشتباههای رایج هم بیشتر از نادیدهگرفتن همین نکته میآیند.
سنتیمنت چه محدودیتهایی دارد؟
یک پژوهش روی پیمایشهای سنتیمنت گزارش کرده است که در نمونهٔ پیمایشی آمریکا توان پیشبینی این سنجهها پس از ۱۹۹۴ تقریباً از بین میرود. نتیجهٔ توییتر هم مرز خودش را دارد. کار بولن و همکاران بر نمونهٔ خاصی از پیامهای یک سال تکیه دارد. پس نمیشود آن را به همهٔ بازارها و همهٔ دورهها تعمیم داد. محدودیت سوم به خود داده برمیگردد: پیمایش ماهانه یا هفتگی تصویری از گذشتهٔ نزدیک است و فاصلهٔ میان پرسش و انتشار بخشی از تازگی آن را میگیرد.
اشتباههای رایج کدامند؟
- سیگنالدانستن سنتیمنت: ترس یا خوشبینی شدید حالوهوای جمع را توصیف میکند، نه زمان مناسب معامله را.
- تعمیم یک پژوهش یا یک دوره: نتیجهای که در یک نمونه و یک بازه دیده شده، در بازار یا دورهٔ دیگر لزوماً تکرار نمیشود.
- یکیدانستن سنتیمنت با تحلیل متن: پردازش زبان طبیعی یکی از روشهای سنجش است و پیمایش و VIX هم سنجهٔ سنتیمنتاند.
- خلط مفهوم با Santiment: این نام یک شرکت و ابزار داده است و با مفهوم عمومی سنتیمنت یکی نیست.
سنجههای سنتیمنت اثر جمعی رفتارهایی را ثبت میکنند که در سطح فرد زیر عنوان سوگیری شناختی بررسی میشوند. خود معاملهگری که عدد سنتیمنت را میخواند هم از همین سوگیریها در امان نیست و ممکن است فقط عددی را ببیند که با باور قبلیاش سازگار است.
هشدار
عدد سنتیمنت بهتنهایی مبنای موقعیتگیری نیست
اگر شما فقط بر پایهٔ یک عدد سنتیمنت، مثلاً سطح بالای VIX یا سهم بالای پاسخهای صعودی در یک پیمایش، معامله باز کنید، ممکن است بخشی از سرمایه یا همهٔ آن را از دست بدهید.
سنتیمنت برای افق بلندمدت مناسبتر است یا کوتاهمدت؟
پاسخ کوتاه این است که شواهد موجود برتری قطعی یک افق را نشان نمیدهند و هر سنجه افق خودش را دارد. VIX انتظار نوسان نزدیکمدت را منعکس میکند و سری قیمت پایانی آن روزانه منتشر میشود. پیمایش AAII هر هفته انتظار ۶ ماه آینده را میپرسد. شاخص میشیگان ماهانه است و نگرش مصرفکننده را در بازهای کندتر نشان میدهد. پس پیش از هر استفاده باید روشن باشد که سنجه برای چه بازهای ساخته شده است. دو عامل دیگر هم پاسخ را مشروط میکنند. نوع دارایی مهم است، چون به گفتهٔ بیکر و وورگلر برخی سهام احتمالاً به موجهای سنتیمنت حساسترند. دوره هم مهم است؛ نمونهاش افت توان پیشبینی پیمایشهای آمریکا پس از ۱۹۹۴ است که در بخش محدودیتها آمد. شناخت واکنش خودتان به ترس و هیجان جمع، موضوع روانشناسی معاملهگری است و تصویر سنتیمنت را کامل میکند.
هرچه اینجا میخوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.
مرجع و تمرین مرتبط
الگو، ستاپ و واژهٔ مرتبط
پرسشهای پرتکرار
سنتیمنت بازار یعنی چه؟
شاخص ترس و طمع چیست؟
VIX چیست و چه چیزی را نشان میدهد؟
تحلیل روانی بازار چیست؟
واژههای این مقاله
منابع
این مقاله با کمکِ ابزارهای هوش مصنوعی تهیه شده است. سیاست تحریریه
دیدگاه خود را ارسال کن
ارسال دیدگاهمطالب مرتبط
ارسال دیدگاه
دیدگاهها پیش از انتشار بررسی میشوند. به پرسشهای معاملاتی پاسخ نمیدهیم و سیگنال نمیدهیم.
دیدگاهها (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باش.