اثبات کار چیست؟ سازوکار PoW در بیتکوین
بسیاری از توضیحهای رایج میگویند ماینرها «معمای ریاضی پیچیده» حل میکنند. این تصویر طبیعی است، چون کار آنها پرهزینه و فنی به نظر میرسد. سازوکار واقعی سادهتر و عجیبتر است: جستوجوی پیاپی برای هشی که زیر یک حد مشخص بیفتد. این مقاله همین سازوکار، پارامترهای ساختاری و مرز امنیتش را باز میکند.
این مقاله برای معاملهگری است که میخواهد سازوکار پشت ماینینگ را بفهمد. بعد از آن سراغ ماینینگ و اثبات سهام بروید.
در یک نگاه
- اثبات کار یعنی ثابتکردن صرف کار پردازشی با یافتن هش معتبر
- ماینر نانس را تغییر میدهد تا هش زیر هدف بیاید
- بررسی نتیجه فقط یک هش میخواهد
- سختی شبکه بیتکوین هر ۲٬۰۱۶ بلاک بازمحاسبه میشود
- امنیت به اکثریت توان پردازشی گرههای صادق وابسته است
اثبات کار چیست؟
اثبات کار (Proof of Work) سازوکاری است که در آن ماینر، مثلاً در بیتکوین، با امتحانکردن مقدارهای نانس دنبال هشی میگردد که برابر یا کمتر از هدف شبکه باشد. یافتن چنین هشی کار پردازشی میخواهد، اما بررسیاش فقط یک هش لازم دارد. تغییر بلاکی قدیمی یعنی تکرار کار آن و همهٔ بلاکهای بعدی، پس بازنویسی تاریخچه پرهزینه است. هش خروجی ثابتطولی است که از هر داده ساخته میشود و با کوچکترین تغییر ورودی یکسره عوض میشود. «کار» در این سازوکار یعنی صرف توان پردازشی برای ساختن هشهای پیاپی، نه انجام محاسبهای هوشمندانه. به گفتهٔ وایتپیپر بیتکوین، میانگین کار لازم با تعداد بیتهای صفر خواستهشده بهصورت نمایی بالا میرود، اما راستیآزمایی نتیجه فقط اجرای یک هش است. این وضعیت شبیه ریختن پیاپی یک مشت تاس است، با این شرط که جمع خالها باید از حدی کمتر شود. هیچ مهارتی نتیجه را جلو نمیاندازد و فقط تعداد پرتابها شانس را بالا میبرد؛ در عوض هر ناظری با یک نگاه میبیند نتیجه زیر حد هست یا نه. اثبات کار نقش رأیگیری هم دارد. تصمیم اکثریت با زنجیرهٔ بلندتر نمایندگی میشود، یعنی زنجیرهای که بیشترین کار اثباتشده در آن صرف شده است، نه با شمار نشانیهای آیپی؛ وایتپیپر این را «یک پردازنده، یک رأی» مینامد. این قاعده به لایهٔ پروتکل تعلق دارد و به سازوکار داخلی صرافی یا کارگزاری که در آن معامله میکنید مربوط نیست.
ماینر اثبات کار را چطور انجام میدهد؟
ماینر سرایند بلاک را بارها هش میکند و هر بار فقط یک مقدار کوچک را تغییر میدهد تا نتیجه به زیر هدف شبکه برسد. گامها به این ترتیباند:
- نانس (nonce) را افزایش میدهد و هر بار هش سرایند را حساب میکند؛ نانس مقداری ۴ بایتی در سرایند بلاک است.
- هش را با هدف (target) مقایسه میکند؛ هدف عددی بدونعلامت ۲۵۶ بیتی است و هش سرایند باید برابر یا کمتر از آن باشد. نسخهٔ فشردهٔ هدف، به نام nBits، در ۳۲ بیت نگه داشته میشود.
- اگر همهٔ حالتهای نانس، حدود ۴ گیگاهش، بینتیجه ماند، extra nonce را در تراکنش coinbase عوض میکند. با این کار ریشهٔ مرکل (Merkle root) تغییر میکند؛ ریشهٔ مرکل خلاصهٔ تراکنشهای بلاک در سرایند است. سپس جستوجو از نو شروع میشود.
- بلاک دارای هش معتبر به شبکه میرود و هر گره با اجرای یک هش اثبات کار آن را راستیآزمایی میکند.
هدف هرچه پایینتر باشد، مجموعهٔ هشهای معتبر کوچکتر و یافتنشان دشوارتر است. ماینرهایی که در استخر ماینینگ (mining pool) کار میکنند، هدفی چند مرتبهٔ بزرگی آسانتر از هدف شبکه میگیرند و با فرستادن «شِیر» (share) نشان میدهند بخشی از کار را انجام دادهاند.
سختی شبکه چطور تنظیم میشود؟
سختی بیتکوین هر ۲٬۰۱۶ بلاک یک بار بازمحاسبه میشود تا میانگین تعداد بلاکها در ساعت ثابت بماند. شبکه ثانیههای سپریشده را از روی زماننگاشت سرایندها میسنجد و با مقدار آرمانی ۱٬۲۰۹٬۶۰۰ ثانیه، یعنی دو هفته، مقایسه میکند. اگر ۱٬۲۰۹٬۶۰۰ را بر ۲٬۰۱۶ تقسیم کنید، ۶۰۰ ثانیه یا ۱۰ دقیقه برای هر بلاک به دست میآید. این عدد مقدار آرمانی است و فاصلهٔ واقعی بلاکها نوسان دارد. فرض کنید یک دورهٔ ۲٬۰۱۶ بلاکی زودتر از ۱٬۲۰۹٬۶۰۰ ثانیه تمام شود. در این حالت شبکه سختی را بالا میبرد، یعنی هدف را پایینتر میآورد، تا ساختن هر بلاک کار بیشتری بخواهد. [S3]
۸ فیلد داده اثبات کار در یک جدول
جدول زیر ثابتهای ساختاری اثبات کار در بیتکوین را، همراه با دو ردیف از تجربهٔ اتریوم، کنار هم میگذارد.
ثابتهای ساختاری اثبات کار در بیتکوین؛ ردیف اتریوم رویدادی با تاریخ مشخص است.
| فیلد | قاعده یا مقدار | مرجع |
|---|---|---|
| الگوریتم | جستوجوی هشی که با تعداد معینی بیت صفر شروع شود؛ وایتپیپر از SHA-256 مثال میزند | وایتپیپر بیتکوین |
| هدف (target) | عدد بدونعلامت ۲۵۶ بیتی؛ هش سرایند برابر یا کمتر از آن؛ nBits نسخهٔ فشردهٔ ۳۲ بیتی | مرجع توسعهدهندگان بیتکوین |
| نانس | ۴ بایت، حدود ۴ گیگاهش حالت؛ پس از آن تغییر extra nonce | راهنمای ماینینگ بیتکوین |
| بازهٔ سختی | بازمحاسبه هر ۲٬۰۱۶ بلاک در برابر ۱٬۲۰۹٬۶۰۰ ثانیهٔ آرمانی | راهنمای بلاکچین بیتکوین |
| نصفشدن پاداش | هر ۲۱۰٬۰۰۰ بلاک، حدود هر ۴ سال؛ شروع از ۵۰ بیتکوین | مرجع توسعهدهندگان بیتکوین |
| مثال اتریوم | خروج از اثبات کار در ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۲ | ethereum.org |
| مصرف انرژی | انرژی لازم برای امن نگهداشتن شبکه، از انتقادهای اصلی اثبات کار | ethereum.org |
| حملهٔ ۵۱٪ | نیاز مهاجم به اکثریت (بیش از نیمی از) توان استخراج شبکه | وایتپیپر بیتکوین |
ردیف نصفشدن پاداش فقط قاعده را نشان میدهد. پاداش ماینر یا یارانهٔ بلاک را در هر دوره میتوان از همین قاعده و نقطهٔ شروع آن حساب کرد.
در عمل: اتریوم چرا از اثبات کار خارج شد؟
اتریوم در ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۲ با رویدادی به نام «ادغام» (The Merge) از اثبات کار به اثبات سهام (Proof of Stake) رفت و ماینینگ مبتنی بر هش را کنار گذاشت. به گفتهٔ ethereum.org، یکی از انتقادهای اصلی به اثبات کار انرژی لازم برای امن نگهداشتن شبکه است. همین منبع کاهش مصرف انرژی اتریوم پس از ادغام را حدود ۹۹٫۹۵٪ برآورد میکند. تفاوت اصلی دو سازوکار در همین نقطه است. در اثبات کار، حق افزودن بلاک از رقابت هشکردن به دست میآید و امنیت شبکه بر هزینهٔ همین پردازش تکیه دارد. اثبات سهام این رقابت پرمصرف را کنار میگذارد و سازوکار جداگانهای دارد که موضوع مقالهٔ خودش است. برای معاملهگر، این رویداد یادآوری میکند که سازوکار اجماع یک شبکه ثابت همیشگی نیست و با تغییر پروتکل عوض میشود. [S6]
نکته
برآورد اتریوم، نه بیتکوین
عدد انرژی این بخش برآورد ethereum.org دربارهٔ اتریوم است، نه اندازهگیری مصرف شبکهٔ بیتکوین؛ برای هر شبکهٔ دیگر باید سراغ برآورد جداگانهٔ همان شبکه رفت.
محدودیت و اشتباه رایج در اثبات کار
اثبات کار دو مرز روشن دارد: امنیتش به اکثریت صادق مشروط است، و در توضیحهای رایج برداشتی نادرست دربارهٔ معنای «کار» تکرار میشود.
چرا اثبات کار امنیت میدهد و حملهٔ ۵۱٪ چیست؟
امنیت اثبات کار از هزینهٔ بازنویسی میآید. مهاجمی که بخواهد بلاکی قدیمی را تغییر دهد، باید کار اثباتشدهٔ همان بلاک و همهٔ بلاکهای بعدی را دوباره انجام دهد و از گرههای صادق هم جلو بزند. تا وقتی اکثریت توان پردازشی دست گرههایی باشد که برای حمله همکاری نمیکنند، همانها زنجیرهٔ بلندتر را میسازند و مهاجم عقب میماند. حملهٔ ۵۱٪ نام رایج وضعیتی است که این شرط شکسته شود. مهاجم برای غلبه بر بقیهٔ شبکه به اکثریت (بیش از نیمی از) توان استخراج آن نیاز دارد. [S5]
هشدار
امنیت شرطی است
اگر دارایی دیجیتال را روی شبکهای مبتنی بر اثبات کار دریافت یا منتقل میکنید، ضمانت این سازوکار به توزیع توان پردازشی بسته است. مهاجمی که اکثریت این توان را در اختیار بگیرد، میتواند بلاکهای گذشته را با تکرار کارشان از نو بسازد و زنجیرهٔ بلندتری پدید آورد؛ در این صورت تراکنشی که تأییدشده به نظر میرسید ممکن است برگردانده شود و بخشی از سرمایه یا همهٔ آن را از دست بدهید.
اشتباه رایج: «کار» یعنی حل معمای پیچیده
نه. ماینر معمایی با راهحل هوشمندانه حل نمیکند؛ سختافزارش مقدارهای ممکن نانس را یکییکی امتحان میکند تا هشی برابر یا کمتر از هدف ۲۵۶ بیتی پیدا شود. تفاوت ماینرها در شمار هشهایی است که در ثانیه میسازند، نه در زیرکی روش. پس اثبات کار تضمین ریاضی مطلق نیست؛ امنیتی است که به هزینهٔ تکرار کار و توزیع توان پردازشی بسته است.
هرچه اینجا میخوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.
مرجع و تمرین مرتبط
پرسشهای پرتکرار
نانس در ماینینگ چیست؟
سختی شبکه بیت کوین چیست؟
حمله ۵۱ درصد چیست؟
اثبات کار چرا انرژی زیادی مصرف میکند؟
چرا بیت کوین از اثبات کار استفاده میکند؟
واژههای این مقاله
منابع
این مقاله با کمکِ ابزارهای هوش مصنوعی تهیه شده است. سیاست تحریریه
دیدگاه خود را ارسال کن
ارسال دیدگاهمطالب مرتبط
ارسال دیدگاه
دیدگاهها پیش از انتشار بررسی میشوند. به پرسشهای معاملاتی پاسخ نمیدهیم و سیگنال نمیدهیم.
دیدگاهها (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باش.