تعریف دقیق
بیشتر ارزهای اصلی فارکس، از جمله دلار آمریکا، یورو، ین و پوند، شناورند. این وضع از اوایل دههٔ ۱۹۷۰ شکل گرفت. به روایت بانک مرکزی آلمان (بوندسبانک)، با فروپاشی نظام برتون وودز در ۱۹۷۳ نرخهای ثابت در برابر دلار کنار رفت و ارزهای مهم شناور شدند. از آن زمان قیمت هر ارز اصلی بهطور پیوسته در بازار تعیین میشود.
شناور بودن به معنای بیاثر بودن بانک مرکزی نیست. بانک مرکزی با نرخ بهره و شکل دادن به انتظار بازار بر ارزش پول اثر میگذارد، ولی تعهدی به نگه داشتن نرخ ارز در سطح معینی ندارد. صندوق بینالمللی پول در طبقهبندی رژیمهای ارزی دو گروه را جدا میکند: «شناور» که بانک مرکزی گاهی برای کم کردن نوسان مداخله میکند، و «شناور آزاد» که مداخله فقط استثنایی است و برای مقابله با بینظمی بازار انجام میشود.
مزیت اصلی این رژیم آن است که نرخ ارز میتواند بخشی از شوکهای بیرونی را جذب کند و بانک مرکزی برای رسیدن به هدف تورم آزادی عمل دارد. هزینهاش نوسان بیشتر نرخ است که برای واردکنندگان و صادرکنندگان ریسک ارزی ایجاد میکند.
سه گروه کلی رژیم ارزی
- تثبیت سخت: هیئت پولی یا نداشتن پول ملی مستقل
- تثبیت نرم: نرخ ثابت، باند نوسان یا پیوند خزندهٔ اعلامشده
- شناور و شناور آزاد: نرخ از بازار، با مداخلهٔ محدود یا استثنایی
مثال فرضی: شوک قیمت کالا و ارز شناور
فرض کنید قیمت جهانی کالای صادراتی اصلی کشوری با ارز شناور، مثلاً نفت برای کانادا، ناگهان ۳۰ درصد افت کند. درآمد ارزی کشور کم میشود و تقاضا برای پول ملی کاهش مییابد. نرخ ارز پایین میآید و همین کاهش، دیگر کالاهای صادراتی کشور را برای خریدار خارجی ارزانتر و رقابتیتر میکند.
در کشوری با نرخ ثابت، همین شوک باید با فروش ذخایر ارزی یا بالا بردن نرخ بهره جذب شود. اعداد فرضیاند و فقط سازوکار را نشان میدهند.
اشتباه رایج: «ارز شناور یعنی بانک مرکزی هیچوقت دخالت نمیکند»
ین ژاپن شناور است، اما ژاپن در سپتامبر ۲۰۲۲ برای حمایت از ین در بازار ارز مداخله کرد. شناور بودن یعنی تعهدی به نرخ مشخص وجود ندارد، نه اینکه مداخله ممنوع باشد.
مرز شناور و ثابت هم سیاه و سفید نیست. میان این دو، رژیمهایی مثل باند نوسان یا پیوند خزنده قرار دارند که در آنها نرخ در محدودهای از پیش تعیینشده حرکت میکند یا نرخ مرکزی بهتدریج جابهجا میشود.
خلاصهٔ کاربردی
- در نرخ شناور، عرضه و تقاضای بازار نرخ را تعیین میکند.
- ارزهای اصلی از ۱۹۷۳ و پایان برتون وودز شناورند.
- شناور بودن مداخلهٔ گاهبهگاه بانک مرکزی را منتفی نمیکند.
- نوسان بیشتر نرخ، بهای انعطاف در برابر شوکهاست.
اصطلاحات مرتبط
برای یادگیری عمیقتر
از این موضوع بیشتر بدانید
پرسشهای رایج
چرا بیشتر جفتارزهای اصلی فارکس شناورند؟
چون ارزهای اقتصادهای بزرگ مثل دلار، یورو، ین و پوند رژیم شناور دارند. همین شناوری است که حرکت پیوسته و نقدینگی بالای این جفتارزها را ممکن میکند.
شناور آزاد با شناور مدیریتشده چه فرقی دارد؟
در طبقهبندی صندوق بینالمللی پول، در شناور آزاد مداخله فقط استثنایی و برای بینظمی بازار است. در شناور مدیریتشده، بانک مرکزی ممکن است برای کم کردن نوسان بیشتر مداخله کند، بیآنکه سطح خاصی را هدف بگیرد.
منابع
- Deutsche Bundesbank — 1973: The end of Bretton Woods. When exchange rates learned to floatپایان نرخهای ثابت برتون وودز در ۱۹۷۳ و آغاز شناور شدن ارزهای اصلی.
- IMF — Classification of Exchange Rate Arrangements and Monetary Policy Frameworksطبقهبندی رژیمهای ارزی کشورها از تثبیت سخت تا شناور آزاد.
- Central Banking — IMF's new exchange-rate terms explainedتوضیح دستههای بازنگریشدهٔ IMF، از جمله فرق «شناور» و «شناور آزاد».
- KVIA (CNN Business) — Japan intervenes to prop up the yen for first time in 24 yearsمداخلهٔ ژاپن برای حمایت از ین در سپتامبر ۲۰۲۲ و نخستین بودنش پس از ۱۹۹۸ را تأیید میکند.