تعریف دقیق
بتا از تقسیم کوواریانس بازده دارایی و بازده بازار بر واریانس بازده بازار به دست میآید. به توضیح Corporate Finance Institute، بتا ریسک سیستماتیک را میسنجد؛ یعنی بخشی از ریسک که از حرکت کل بازار میآید و با تنوعبخشی از بین نمیرود. شاخص مرجع، مثلاً S&P 500 برای سهام آمریکا، بنا به تعریف بتای یک دارد.
اگر بتای سهمی ۱٫۳ باشد، در دادهٔ گذشته به ازای هر یک درصد حرکت شاخص بهطور میانگین حدود ۱٫۳ درصد جابهجا شده است. بتای بین صفر و یک یعنی حرکت همجهت اما کوچکتر و بتای منفی یعنی تمایل به حرکت خلاف بازار. بتا در مدل CAPM برای برآورد بازده مورد انتظار به کار میرود و پایهٔ محاسبهٔ آلفای جنسن است.
عدد بتا به دوره، تناوب داده (روزانه، هفتگی یا ماهانه) و شاخص انتخابی بستگی دارد.
خواندن عدد بتا
- بتا = کوواریانس (بازده دارایی، بازده بازار) ÷ واریانس بازده بازار
- بتای بیشتر از ۱: نوسان بیشتر از شاخص در هر دو جهت
- بتای کمتر از ۱: نوسان کمتر از شاخص
- بتای منفی: تمایل به حرکت خلاف شاخص
مثال: پوشش ریسک بازار در سبد سهام
فرض کنید معاملهگری سبدی ۱۰۰ هزار دلاری از سهام فناوری با بتای ۱٫۴ نسبت به شاخص S&P 500 دارد. اگر شاخص ۵ درصد افت کند، انتظار آماری برای افت سبد حدود ۷ درصد، یعنی نزدیک ۷ هزار دلار است؛ عدد واقعی ممکن است کمتر یا بیشتر باشد، چون بتا فقط رابطهٔ میانگین را نشان میدهد.
اگر بخواهد حساسیت سبد را به بازار کم کند، میتواند بخشی از سرمایه را به داراییهای کمبتا منتقل کند یا ارزش اسمی معادل ۱٫۴ برابر سبد، یعنی ۱۴۰ هزار دلار، را با قرارداد آتی شاخص پوشش دهد. این کار ریسک بازار را کم میکند، اما ریسک مربوط به خود شرکتها باقی میماند.
اشتباه رایج: بتا را معیار کامل ریسک دانستن
بتا فقط ریسک مرتبط با بازار را نشان میدهد. سهمی با بتای پایین ممکن است بهخاطر خبر مربوط به خود شرکت بهشدت نوسان کند و بتا این ریسک را نمیبیند. دارایی پرنوسانی که با بازار همبستگی کمی دارد هم میتواند بتای پایین داشته باشد.
بتا با همبستگی یکی نیست: همبستگی فقط همجهتی دو بازده را میسنجد و بتا اندازهٔ واکنش را هم. بتا رابطهای گذشتهنگر است و در بحران یا تغییر ساختار شرکت عوض میشود.
خلاصهٔ کاربردی
- بتا حساسیت بازده دارایی به بازده کل بازار است.
- بتای شاخص مرجع بنا به تعریف یک است.
- بتا ریسک سیستماتیک را میسنجد، نه ریسک خاص هر دارایی.
- عدد بتا به دوره، تناوب داده و شاخص مرجع بستگی دارد.
اصطلاحات مرتبط
برای یادگیری عمیقتر
از این موضوع بیشتر بدانید
مقالههای مرتبط
الگو، ستاپ و واژهٔ مرتبط
تمرین کن
پرسشهای رایج
بتای سهم را از کجا ببینیم؟
بیشتر سایتهای دادهٔ مالی بتای سهام را گزارش میکنند. پیش از استفاده ببینید با چه شاخصی، چند سال داده و چه تناوبی محاسبه شده است؛ همین تفاوتها عدد را عوض میکنند.
آیا بتا در فارکس کاربرد دارد؟
بتا بیشتر برای سهام و سبدهای سهامی به کار میرود. در فارکس میتوان حساسیت یک جفتارز را به یک شاخص ارزی مثل شاخص دلار سنجید، اما برای ارزها معمولاً همبستگی و نوسان بیشتر استفاده میشوند.
منابع
- Corporate Finance Institute — What is Beta?بتا سنجهٔ ریسک سیستماتیک؛ کوواریانس بر واریانس بازار.
- Nasdaq — How to Calculate the Beta of a Stockروش محاسبهٔ بتا و تفسیر بتای بالا و پایین.