تعریف دقیق
کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) در وبسایت آموزشی Investor.gov طرح پانزی را چنین توصیف میکند: گرداننده وعدهٔ بازده بالا با ریسک کم میدهد، بخشی از پول تازهواردها را بهعنوان سود به قدیمیها میپردازد و بقیه را برای خودش برمیدارد. چون درآمد واقعی وجود ندارد یا کافی نیست، طرح به جریان دائمی پول تازه نیاز دارد و وقتی جذب سرمایه کند شود یا عدهٔ زیادی همزمان پولشان را بخواهند، فرو میریزد. نام آن از چارلز پانزی گرفته شده که در دههٔ ۱۹۲۰ چنین طرحی را اجرا کرد.
رمزارز به این الگو چهرهٔ تازه داده است. کمیسیون در هشدار ژوئیهٔ ۲۰۱۳ دربارهٔ طرحهای پانزی با ارز مجازی، پروندهٔ خود علیه شیورز را شرح داد: طرحی که در یک انجمن اینترنتی بیتکوین تبلیغ شد، وعدهٔ بهرهٔ تا ۷ درصد در هفته به بهانهٔ آربیتراژ بیتکوین داد و به گفتهٔ کمیسیون، بیتکوینهای سرمایهگذاران را صرف پرداخت به سرمایهگذاران قبلی و هزینههای شخصی گرداننده کرد.
فرق پانزی با طرح هرمی کلاسیک در منبع پرداخت است. در طرح هرمی شرکتکننده باید خودش افراد تازه بیاورد و از عضویت آنها سهم بگیرد، اما در پانزی گرداننده پرداختها را متمرکز انجام میدهد و سرمایهگذار ممکن است اصلاً کسی را دعوت نکند.
نشانههای هشدار به روایت Investor.gov
- وعدهٔ بازده بالا با ریسک کم یا صفر
- بازده ثابت فارغ از وضعیت بازار
- سرمایهگذاری و فروشندهٔ ثبتنشده نزد ناظر
- راهبرد مبهم یا محرمانه و دشواری در برداشت پول
مثال: پلتفرم «سود روزانه»
فرض کنید پلتفرمی آنلاین وعده میدهد با یک «ربات آربیتراژ» هر روز درصد ثابتی سود به سپردههای رمزارزی بدهد. ماههای اول پرداختها منظم است و کاربران راضی دوستانشان را دعوت میکنند تا پاداش معرفی بگیرند.
سپس برداشتها با بهانههایی مثل «بهروزرسانی امنیتی» یا «کارمزد آزادسازی» عقب میافتد و از کاربران خواسته میشود سودشان را دوباره سرمایهگذاری کنند. Investor.gov دشواری برداشت و فشار برای سرمایهگذاری دوباره را از نشانههای پانزی میداند.
اشتباه رایج: پرداخت منظم یعنی طرح واقعی است
پرداخت منظم در ماههای اول دقیقاً ابزار جلب اعتماد پانزی است. بازده واقعی بازار نوسان دارد؛ بازدهی که هرگز کم و زیاد نمیشود خودش نشانهٔ هشدار است.
پانزی را با پروژهٔ پرریسکی که شکست خورده هم یکی نگیرید. پروژهای که صادقانه فعالیت کند و شکست بخورد پانزی نیست؛ پانزی از ابتدا بر پرداخت از پول تازهواردها بنا شده است.
خلاصهٔ کاربردی
- در طرح پانزی سود قدیمیها از پول تازهواردها پرداخت میشود.
- طرح با کند شدن ورود پول یا موج برداشت فرو میریزد.
- SEC از ۲۰۱۳ دربارهٔ پانزیهای رمزارزی هشدار داده است.
- بازده ثابت، ثبتنشده بودن و دشواری برداشت نشانههای اصلیاند.
اصطلاحات مرتبط
برای یادگیری عمیقتر
از این موضوع بیشتر بدانید
پرسشهای رایج
آیا هر طرحی که پاداش معرفی دارد پانزی است؟
نه. پاداش معرفی در بسیاری از کسبوکارهای قانونی رایج است. پرسش اصلی این است که بازده از کجا میآید: از فعالیت واقعی یا از پول سرمایهگذاران تازه.
اگر از طرح پانزی سود گرفته باشم چه؟
در برخی کشورها مدیران تصفیه میتوانند سودهای پرداختشده را از سرمایهگذاران قبلی پس بگیرند تا میان زیاندیدگان تقسیم شود؛ جزئیات به قانون هر کشور بستگی دارد.
منابع
- Investor.gov (SEC) — Ponzi Schemeپرداخت سود سرمایهگذاران قدیمی از پول تازهواردها؛ وعدهٔ بازده بالا با ریسک کم؛ نیاز به جریان دائمی پول تازه و فروپاشی با کند شدن آن؛ نامگذاری به نام چارلز پانزی در دههٔ ۱۹۲۰؛ نشانههای هشدار.
- Investor.gov (SEC, 2013) — Investor Alert: Ponzi Schemes Using Virtual Currenciesهشدار ۲۳ ژوئیهٔ ۲۰۱۳؛ پروندهٔ SEC v. Shavers: تبلیغ در انجمن اینترنتی بیتکوین، وعدهٔ بهرهٔ تا ۷ درصد در هفته به بهانهٔ آربیتراژ و صرف بیتکوینها برای پرداخت به سرمایهگذاران قبلی و هزینهٔ شخصی؛ نشانهها: بازده ثابت، ثبتنشده بودن، راهبرد مبهم، دشواری برداشت و فشار برای سرمایهگذاری دوباره.