معامله نفت چیست؟ برنت، WTI و ریسکهای اصلی
خیلیها گمان میکنند معامله نفت یعنی خریدن چند بشکه و نگهداشتنش تا گران شود. در عمل، معاملهگر قراردادی روی قیمت نفت خام میخرد یا میفروشد و معمولاً هرگز بشکهای نمیبیند. این مقاله سازوکار چنین قراردادهایی، فرق برنت و WTI، عوامل مؤثر بر قیمت و رخدادی را توضیح میدهد که نشان داد قیمت قرارداد نفت میتواند منفی شود.
این مقاله برای معاملهگری است که میخواهد پیش از باز کردن اولین پوزیشن نفت، ساختار قرارداد و ریسک آن را بشناسد. بعد از آن میتواند سراغ اهرم و مدیریت ریسک برود.
در یک نگاه
- معامله نفت یعنی معامله قرارداد آتی یا CFD روی قیمت نفت خام
- برنت و WTI در بورس، تحویل و تسویه فرق دارند
- هر تیک قرارداد برنت یا WTI روی هزار بشکه ۱۰ دلار میارزد
- عرضه، تقاضا، اوپک و موجودی انبارها قیمت را میرانند
- اهرم و سررسید ریسک اصلیاند؛ قیمت منفی هم رخ داده است
معامله نفت چیست و از چه راههایی انجام میشود؟
معامله نفت یعنی خرید و فروش قرارداد روی قیمت نفت خام، معمولاً قرارداد آتی یا CFD، نه خرید و انبار کردن بشکه. دو شاخص اصلی آن برنت و WTI هستند که در محل تحویل و روش تسویه فرق دارند. قیمت را عرضه و تقاضای جهانی، اوپک و اختلالهای عرضه میراند؛ اهرم و سررسید ریسکهای اصلیاند. فرق دو راه اصلی را با یک قیاس ساده میشود دید. فرض کنید با بقال محله دو جور توافق کنید. در توافق اول، متعهد میشوید یک کیسه برنج را ماه بعد با قیمتی بخرید که همین حالا تعیین میشود. موعد که رسید، یا برنج را تحویل میگیرید یا پیشتر تعهد خریدتان را به دیگری واگذار کردهاید. در توافق دوم، برنجی رد و بدل نمیشود و فقط قرار میگذارید هرچه قیمت تا روز بستن حساب بالا یا پایین رفت، یکی مابهالتفاوت را به دیگری بپردازد. توافق اول به قرارداد آتی شبیه است و دومی به CFD. قرارداد آتی (Futures) قراردادی استاندارد در بورس است که مقدار، کیفیت کالا و تاریخ سررسید آن از پیش تعیین شده است. بعضی قراردادهای آتی نفت تحویلپذیرند و بعضی گزینهٔ تسویهٔ نقدی هم دارند. معاملهگری که قصد تحویل گرفتن نفت ندارد، پوزیشن را پیش از سررسید میبندد و فقط سود یا زیان تغییر قیمت به حسابش مینشیند. قرارداد مابهالتفاوت (CFD) قراردادی میان شما و بروکر است که فقط تفاوت قیمت باز و بسته شدن پوزیشن را تسویه میکند و هیچ تحویل فیزیکی ندارد. هر دو ابزار راهی برای حضور در بازار کالا هستند، اما فقط یکی از آنها در بورس و با قواعد یکسان برای همه معامله میشود.
معامله نفت در عمل چگونه کار میکند؟
پیش از هر چیز باید بدانید هر حرکت قیمت روی یک قرارداد چند دلار میارزد. اندازهٔ قرارداد آتی برنت هزار بشکه است و معامله فقط به مضرب ۱٬۰۰۰ بشکه انجام میشود؛ یعنی نمیتوانید نیم قرارداد بخرید. کوچکترین گام قیمت را تیک (Tick) میگویند و در برنت یک سنت، یعنی ۰٫۰۱ دلار، در هر بشکه است. فرض کنید یک قرارداد برنت در اختیار دارید و قیمت فقط یک تیک جابهجا شود. ارزش این حرکت ۰٫۰۱ × ۱٬۰۰۰ = ۱۰ دلار است. هر تیک بعدی همین مبلغ را به سود یا زیان شما اضافه میکند؛ پس حرکتی که روی نمودار ناچیز به نظر میرسد، روی حساب بهسرعت جمع میشود. قرارداد آتی WTI در نایمکس (NYMEX) هم هزار بشکه است و همان تیک یکسنتی با ارزش ۱۰ دلار را دارد؛ این دو عدد در مطالب آموزشی CME Group آمده است. سررسید جایی است که دو قرارداد از هم جدا میشوند. قرارداد WTI تحویل فیزیکی دارد، اما قرارداد برنت بر پایهٔ سازوکار تبادل آتی با فیزیکی (EFP) تحویلپذیر است. در این سازوکار، پوزیشن آتی با یک محمولهٔ واقعی معاوضه میشود. برنت افزون بر این، گزینهٔ تسویهٔ نقدی هم دارد؛ یعنی در آن فقط مبلغ تفاوت قیمت جابهجا میشود. در CFD هیچکدام از این مشخصات ثابت نیست. اندازهٔ لات، اسپرد و ساعت معامله را بروکر تعیین میکند و ارزش هر حرکت قیمت به همان تعریف بستگی دارد. [S4]
نکته
ارزش تیک را پیش از اندازهٔ پوزیشن بسنجید
پیش از باز کردن هر پوزیشن، ارزش یک تیک را در تعداد قرارداد یا لات خود ضرب کنید. حاصل نشان میدهد هر حرکت کوچک قیمت چقدر روی حسابتان اثر میگذارد. در قرارداد آتی این ارزش ثابت است؛ در CFD آن را از مشخصات همان نماد نزد بروکر خود بخوانید.
برنت و WTI چه فرقی دارند؟
فرق اصلی این دو شاخص در جغرافیا و ساختار تسویه است، نه در اندازهٔ قرارداد. برنت (Brent) شاخص نفت دریای شمال است. وست تگزاس اینترمدیت (WTI) شاخص نفت آمریکاست و قراردادش در نایمکس معامله میشود. چون اندازه و تیک دو قرارداد یکی است، تفاوت را باید در تسویه و ساعت معامله جست و جدول زیر آنها را کنار هم میگذارد. ساعت معاملهٔ برنت نزدیک به شبانهروزی است. ساعت WTI را باید از مشخصات جاری CME Group دید؛ برای مقایسهٔ کلی بازارها، ساعات معاملاتی بازارها را ببینید.
مقایسهٔ مشخصات قرارداد آتی برنت و WTI؛ اندازه و تیک WTI از مطالب آموزشی CME Group
| ویژگی | برنت | WTI |
|---|---|---|
| منطقهٔ مرجع | دریای شمال | آمریکا |
| اندازهٔ قرارداد | ۱٬۰۰۰ بشکه | ۱٬۰۰۰ بشکه |
| تیک و ارزش آن | ۰٫۰۱ دلار در هر بشکه، ۱۰ دلار در هر قرارداد | ۰٫۰۱ دلار در هر بشکه، ۱۰ دلار در هر قرارداد |
| تسویه و تحویل | تحویل بر پایهٔ EFP با گزینهٔ تسویهٔ نقدی | تحویل فیزیکی در کاشینگ اوکلاهما (Cushing, Oklahoma) |
| ساعت معامله | نزدیک به شبانهروزی | طبق مشخصات جاری CME Group |
قیمت این دو شاخص را فقط وقتی میشود کنار هم گذاشت که هر دو به یک سررسید و یک تاریخ تعلق داشته باشند؛ در غیر این صورت، فاصلهٔ دو عدد چیزی دربارهٔ فاصلهٔ واقعی دو نفت نمیگوید.
چه عواملی بر قیمت نفت اثر میگذارد؟
قیمت نفت خام را در نهایت عرضه و تقاضای جهانی تعیین میکند. هر عامل دیگری از راه یکی از این دو کفه روی قیمت اثر میگذارد:
- رشد اقتصادی: اقتصادی که رشد میکند، برای حملونقل و تولید، سوخت بیشتری مصرف میکند. همین مصرف تقاضا را بالا میبرد.
- سقف تولید اوپک: اوپک (OPEC) با تعیین هدف تولید برای اعضایش بخشی از عرضه را مستقیم کم یا زیاد میکند و به همین دلیل میتواند اثر چشمگیری بر قیمت بگذارد.
- ظرفیت مازاد و موجودی انبارها: ظرفیت مازاد تولیدی است که میشود سریع به بازار افزود. وقتی این ظرفیت و موجودی انبارها کم است، هر اختلال احتمالی عرضه اثر بزرگتری بر قیمت دارد.
- ژئوپلیتیک و رخدادهای طبیعی: درگیریهای سیاسی در مناطق تولید و طوفان در خلیج مکزیک میتوانند تولید یا حمل نفت را مختل کنند.
سازوکار عامل سوم را با صف نانوایی میشود فهمید. وقتی پشت پیشخوان نان زیادی چیده شده، خاموش شدن یک تنور کسی را نگران نمیکند؛ وقتی قفسه خالی است، همان خبر صف را به هم میریزد. بازار نفت هم به یک خبر عرضه، بسته به سطح موجودی و ظرفیت مازاد، واکنش کوچک یا بزرگ نشان میدهد. این عوامل موضوع تحلیل بنیادی بازار نفتاند. فهرست بالا جهت اثر هر عامل را نشان میدهد، نه اندازهاش را؛ وزن هر خبر به وضعیت بقیهٔ عوامل در همان لحظه بستگی دارد.
در ۲۰ آوریل ۲۰۲۰ روی قرارداد WTI چه گذشت؟
در ۲۰ آوریل ۲۰۲۰ قیمت قرارداد آتی WTI با سررسید مه ۲۰۲۰ از ۱۷٫۷۳ دلار در هر بشکه سقوط کرد و با منفی ۳۷٫۶۳ دلار تسویه شد. به گزارش میاندورهای کارکنان کمیسیون معاملات آتی کالای آمریکا (CFTC)، این نخستین بار در حدود ۳۷ سال سابقهٔ فهرستشدن این قرارداد بود که قیمتش منفی شد. قیمت منفی یعنی دارندهٔ قرارداد خرید، وقتی برای خروج قرارداد را میفروشد، بهجای گرفتن پول باید به طرف مقابل پول بپردازد تا تعهد قرارداد را از دوش خود بردارد. فاصلهٔ دو قیمت آن روز، با حساب ۱۷٫۷۳ + ۳۷٫۶۳، برابر ۵۵٫۳۶ دلار در هر بشکه بود. این فاصله در هر یک از هزار بشکهٔ قرارداد تکرار میشد. قرارداد WTI تحویل فیزیکی در کاشینگ دارد. درسی که این رخداد برای معاملهگر دارد، به سازوکار قرارداد مربوط است، نه به پیشبینی قیمت: قرارداد تحویلپذیر را باید پیش از سررسید بست یا به سررسید بعدی منتقل کرد. [S1]
مهم
صفر کف قیمت قرارداد نفت نیست
هر محاسبهٔ ریسک یا حد زیانی که صفر را پایینترین قیمت ممکن نفت بگیرد، با رخداد آوریل ۲۰۲۰ در تضاد است. اگر قرارداد آتی نگه میدارید، تاریخ پایان معاملات و قاعدهٔ تحویل آن را پیش از نزدیک شدن سررسید بدانید.
ریسکهای اصلی معامله نفت چیست؟
سه ریسک در معامله نفت از بقیه پررنگترند: اهرم در کنار نوسان، سررسید و قیمت منفی. اهرم یعنی با سپردهای کوچک پوزیشنی چند برابر آن باز کنید. چون سود و زیان روی کل اندازهٔ قرارداد حساب میشود، نه روی سپرده، یک حرکت تند قیمت میتواند بخش بزرگی از سپرده را در مدت کوتاهی از بین ببرد. برای محدود کردن همین ریسک، سازمان اوراق بهادار و بازارهای اروپا (ESMA) سقف اهرم CFD را برای مشتری خرد روی کالاهای غیر از طلا، از جمله نفت خام، ۱۰ به ۱ گذاشت؛ یعنی هر دلار سپرده حداکثر پوزیشنی دهبرابر خودش را باز میکند. این قاعده فقط مشتری خرد در حوزهٔ ESMA را پوشش میداد و ESMA آن را بهصورت سهماهه تمدید میکرد. پس وضعیت جاری اجرای آن را از صفحهٔ رسمی ESMA یا ناظر ملی بررسی کنید. همان بسته، حفاظت از تراز منفی (Negative Balance Protection) را برای هر حساب الزامی کرد تا زیان مشتری خرد از موجودی حسابش فراتر نرود. این حفاظتها فقط وقتی برقرارند که بروکر زیر نظر همان ناظر فعالیت کند؛ تفاوت ناظرها در مقالهٔ رگولاتوری بروکر آمده است. ریسک سررسید در قرارداد آتی مستقیم است؛ در CFD نفت، وجود آن به تعریف بروکر از همان نماد بستگی دارد. دارندهٔ قرارداد تحویلپذیر در موعد سررسید باید یا پوزیشن را ببندد یا آن را منتقل کند، وگرنه با تعهد تحویل روبهرو میشود.
هشدار
زیان میتواند از سپرده بیشتر شود
در معامله نفت با اهرم، یک حرکت تند قیمت ممکن است بخشی از سرمایهٔ شما یا همهٔ آن را از بین ببرد. در قرارداد آتی، یا نزد بروکری که حفاظت از تراز منفی ندارد، زیان شما حتی میتواند از موجودی حسابتان بیشتر شود.
اشتباههای رایج در معامله نفت کداماند؟
خطاهای زیر در بازار نفت پررنگترند و جدا از اشتباههای عمومی تازهکارها باید شناخته شوند. بیشترشان از یکی گرفتن دو چیز متفاوت میآیند:
- یکی گرفتن قرارداد آتی با CFD: آتی در بورس با مشخصات استاندارد معامله میشود و سررسید دارد، اما CFD قراردادی دوطرفه با بروکر است.
- نگهداشتن قرارداد تحویلپذیر تا نزدیک سررسید: در این مرحله تعهد تحویل فیزیکی مطرح میشود.
- فرض اینکه قیمت نفت نمیتواند منفی شود: قرارداد WTI در آوریل ۲۰۲۰ خلاف این فرض را در عمل نشان داد.
- مقایسهٔ قیمت برنت و WTI بدون توجه به سررسید و تاریخ: عدد یک قرارداد نزدیک و عدد قراردادی دورتر، یا دو قیمت از دو روز مختلف، فاصلهٔ واقعی دو شاخص را نشان نمیدهند.
وجه مشترک هر چهار خطا این است که معاملهگر به عدد قیمت نگاه میکند و ساختار قراردادی را نادیده میگیرد که آن عدد را ساخته است.
این توضیح چه محدودیتهایی دارد؟
مشخصات قرارداد و قاعدههای ناظر ثابت نیستند. بورسها اندازه، ساعت و قواعد تحویل قراردادها را بازنگری میکنند. قاعدهٔ اهرم ESMA هم موقتی و تمدیدشونده بود. پس پیش از معامله، نسخهٔ جاری مشخصات را از صفحهٔ رسمی بورس و ناظر بخوانید. این مقاله دربارهٔ CFD فقط سازوکار کلی را توضیح میدهد و رفتار هر بروکر با قیمتهای غیرعادی را پوشش نمیدهد. این متن آموزشی است و هیچ جهت، زمان یا قیمتی را برای معامله نفت پیشنهاد نمیکند. گام بعد شناخت ریسک اهرم و مدیریت ریسک است، چون اندازهٔ هر تیک تنها وقتی معنا پیدا میکند که بدانید چه سهمی از حسابتان را به یک پوزیشن سپردهاید.
هرچه اینجا میخوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.
مرجع و تمرین مرتبط
پرسشهای پرتکرار
ساعت معاملات نفت چه زمانی است؟
معامله نفت با CFD چگونه است؟
اوپک چه تأثیری بر قیمت نفت دارد؟
نفت برنت را چطور معامله کنیم؟
واژههای این مقاله
منابع
این مقاله با کمکِ ابزارهای هوش مصنوعی تهیه شده است. سیاست تحریریه
دیدگاه خود را ارسال کن
ارسال دیدگاهمطالب مرتبط
ارسال دیدگاه
دیدگاهها پیش از انتشار بررسی میشوند. به پرسشهای معاملاتی پاسخ نمیدهیم و سیگنال نمیدهیم.
دیدگاهها (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باش.