مارتینگل چیست و چرا خطرناک است؟ با مثال عددی
دو برابر کردن حجم بعد از هر ضرر در نگاه اول راه کوتاهی برای جبران است: کافی است یک معامله سودده شود تا همهٔ زیانها برگردد. مارتینگل همین ایده است و خطرش در خود دو برابر شدن است، چون زیان با هر باخت نمایی بزرگ میشود و سرمایه ممکن است پیش از رسیدن آن برد تمام شود.
این مقاله برای معاملهگری است که دربارهٔ دو برابر کردن حجم پس از ضرر شنیده است. پس از آن میتواند سراغ مدیریت ریسک، اهرم و مارجین کال برود.
در یک نگاه
- مارتینگل: دو برابر کردن حجم یا شرط پس از هر باخت
- ده باخت پیاپی یعنی زیان ۱۰۲۳ برابر شرط اولیه
- سرمایه متناهی است؛ رشتهٔ طولانی باخت، ورشکستگی میآورد
- مارجین و بستن اجباری موقعیت، مارتینگل را زودتر میشکنند
- شکاف قیمتی مثل ۱۵ ژانویهٔ ۲۰۱۵ هشدار قبلی ندارد
مارتینگل چیست و ایدهاش چیست؟
مارتینگل چیست و چرا خطرناک است؟ مارتینگل راهبردی است که پس از هر باخت، حجم یا مبلغ شرط را دو برابر میکند تا با اولین برد، همهٔ باختهای قبلی جبران شود. خطرش این است که زیان با هر باخت نمایی بزرگ میشود، سرمایه متناهی است و ده باخت پیاپی ۱۰۲۳ برابر شرط اولیه زیان میسازد. مارتینگل (Martingale) در اصل راهبرد شرطبندی است. قاعدهاش ساده است: هر بار که میبازید، شرط بعدی را دو برابر میکنید و با اولین برد به شرط اولیه برمیگردید. آن برد همهٔ باختهای پشتسرهم را میپوشاند و سودی برابر شرط اولیه باقی میگذارد. در بازار مالی همین نقش را حجم معامله (Position Size) بازی میکند. حجم معامله اندازهٔ موقعیت شماست، یعنی اینکه با هر واحد حرکت قیمت چقدر سود یا زیان میکنید. نسخهٔ بازاری مارتینگل این است که اگر معاملهای با ضرر بسته شد، معاملهٔ بعدی با دو برابر حجم باز شود و این زنجیره تا اولین معاملهٔ سودده ادامه پیدا کند. در متنهای فارسی به آن «استراتژی مارتینگل» یا «دو برابر کردن حجم» هم میگویند. قیاس روزمرهاش تا کردن یک برگ کاغذ است. هر تا ضخامت کاغذ را دو برابر میکند؛ چند تای اول به چشم نمیآید، ولی خیلی زود به جایی میرسید که کاغذ دیگر تا نمیشود. مارتینگل همین منحنی را روی حجم و زیان شما پیاده میکند. برای فهم اینکه مارتینگل چیست و چرا خطرناک است، باید دید آن تای آخر کجا از راه میرسد.
چرا این ایده در نگاه اول منطقی به نظر میرسد؟
جذابیت مارتینگل از یک دوراهی آشنا میآید: یا ضرر کوچک را بپذیرید و از آن بگذرید، یا راهی پیدا کنید که با یک حرکت درست همهاش برگردد. گزینهٔ دوم وسوسهانگیزتر است، چون پذیرفتن ضرر برای بیشتر آدمها سخت است و زیانگریزی ذهن را به سمت جبران سریع هل میدهد. پشت این ایده یک منطق ریاضی ظاهری هم هست. اگر برد حتماً روزی برسد، هر چرخه با سودی برابر شرط اولیه بسته میشود و مهم نیست چند باخت قبلش آمده باشد. روی کاغذ، چرخه هیچوقت با زیان تمام نمیشود. سوگیری دوم از تجربهٔ خود این راهبرد میآید. وقتی احتمال برد هر دور نزدیک به نیمه باشد، بیشتر چرخهها زود با برد بسته میشوند و سودی کوچک میگذارند، پس نمودار حساب برای مدتی صاف و رو به بالا دیده میشود. آنچه دیده نمیشود، رشتهٔ باخت طولانی و نادری است که هنوز نیامده است. کسی که فقط بردهای کوچک و پرتکرار را دیده است، طبیعی است که خطر را کمتر از واقعیت تخمین بزند. شرط «اگر برد حتماً برسد» همان جایی است که ایده میلنگد. برد شاید برسد، ولی نه لزوماً پیش از آنکه پول یا مارجین شما برای شرط بعدی کم بیاید.
زیان در مارتینگل چگونه نمایی بزرگ میشود؟
زیان در مارتینگل نمایی بزرگ میشود، چون هر شرط دو برابر شرط قبلی است و باختها روی هم جمع میشوند. رشد نمایی (Exponential Growth) یعنی مقدار در هر گام در ضریبی ثابت ضرب شود، نه اینکه مقدار ثابتی به آن اضافه شود. در مارتینگل این ضریب دو است. اگر شرط اولیه را یک واحد بگیرید، شرط مرحلهٔ nام برابر 2^(n−1) واحد است و زیان تجمعی پس از n باخت پیاپی برابر 2^n − 1 واحد. همین رابطه را با جمع ساده هم میشود دید: ۱ + ۲ + ۴ + … + ۵۱۲ برابر ۱۰۲۳ واحد است. در تمام این مسیر، هدف کل چرخه فقط سودی به اندازهٔ همان یک واحد اولیه است. نکتهٔ ظریف این است که زیان تجمعی همیشه یک واحد کمتر از شرط بعدی است. همین خاصیت ساختاری به برد بعدی امکان میدهد همهچیز را جبران کند. از سوی دیگر، همین خاصیت شرط بعدی را همیشه از کل زیانی که تا آن لحظه دادهاید بزرگتر میکند. به زبان ساده، در هر گام برای پس گرفتن همهٔ زیان، باید بیش از کل همان زیان را دوباره در معرض خطر بگذارید.
چرخهٔ مارتینگل: هر باخت حجم را دو برابر میکند تا یا برد برسد یا سرمایه و مارجین برای شرط بعدی کافی نباشد
این چرخه دو خروجی دارد. خروجی برد سودی کوچک و ثابت دارد. خروجی دیگر، وقتی سرمایه یا مارجین برای پلهٔ بعد کافی نیست، کل زیان انباشته را قطعی میکند.
مثال گامبهگام: ده باخت پیاپی چه میسازد؟
فرض کنید شرط اولیه یک واحد است و ده بار پشتسرهم میبازید. جدول زیر شرط هر مرحله و زیان تجمعی تا پایان همان مرحله را نشان میدهد. واحد میتواند هر مبلغی باشد؛ عددها نسبت به شرط اولیهاند و هیچ قیمت یا کارگزار خاصی را فرض نمیکنند.
شرط و زیان تجمعی در ده باخت پیاپی با شرط اولیهٔ یک واحد
| مرحله | شرط این مرحله (واحد) | زیان تجمعی پس از باخت (واحد) |
|---|---|---|
| ۱ | ۱ | ۱ |
| ۲ | ۲ | ۳ |
| ۳ | ۴ | ۷ |
| ۴ | ۸ | ۱۵ |
| ۵ | ۱۶ | ۳۱ |
| ۶ | ۳۲ | ۶۳ |
| ۷ | ۶۴ | ۱۲۷ |
| ۸ | ۱۲۸ | ۲۵۵ |
| ۹ | ۲۵۶ | ۵۱۱ |
| ۱۰ | ۵۱۲ | ۱۰۲۳ |
از این جدول چند نکتهٔ مشخص بیرون میآید:
- شرط دهم ۵۱۲ برابر شرط اولیه است. اگر کار را با حجمی شروع کرده باشید که به نظرتان کوچک بوده، پلهٔ دهم حجمی است که احتمالاً هرگز آگاهانه انتخابش نمیکردید.
- بیش از نیمی از کل زیان به همان مرحلهٔ آخر برمیگردد: ۵۱۲ واحد از ۱۰۲۳ واحد.
- اگر در مرحلهٔ دهم ببرید، ۵۱۲ واحد به دست میآورید که ۵۱۱ واحد زیان مراحل قبل را میپوشاند و فقط یک واحد سود خالص باقی میگذارد.
- اگر سرمایهٔ شما دقیقاً ۱۰۲۳ واحد بوده باشد، پس از باخت دهم چیزی برای شرط بعدی نمانده است.
این جدول مقایسهٔ سادهای را ممکن میکند. در مرحلهٔ دهم، ۵۱۲ واحد روی میز رفته تا در صورت برد فقط یک واحد سود خالص بماند. در پلههای آخر مارتینگل، نسبت مبلغ در معرض خطر به سود خالص کل چرخه به همین شکل نامتوازن میشود. هرچه چرخه طولانیتر شود، این عدم توازن بیشتر میشود. رشتهٔ دهتایی باخت هم رخدادی دور از ذهن نیست؛ بخش بعد احتمالش را در مدل ریاضی نشان میدهد. سازوکار پیدایش رشتهٔ باخت در هر روش معاملاتی را در مقالهٔ سری ضررهای متوالی میتوانید دنبال کنید.
چرا مارتینگل خطرناک است؟ سرمایه متناهی و ریسک ورشکستگی
مارتینگل خطرناک است، چون رشد نمایی شرط با سرمایهای روبهرو میشود که سقف دارد. سرمایهٔ متناهی یعنی حساب شما فقط تعداد مشخصی پلهٔ دو برابر شدن را تحمل میکند و پس از آن، چرخه نه با برد بلکه با ورشکستگی تمام میشود. ریسک ورشکستگی (Risk of Ruin) احتمال همین رخداد است: اینکه پیش از رسیدن برد، سرمایه برای شرط بعدی کافی نباشد. قاعدهٔ مارتینگل فقط وقتی بینقص کار میکند که سرمایه نامحدود باشد. هر بار که سرمایه را دو برابر کنید، تقریباً فقط یک پلهٔ دیگر به تحمل حساب اضافه میشود. پس حتی با بزرگ کردن چندبارهٔ سرمایه، طول رشتهٔ باختی که حسابتان تحمل میکند آهسته بالا میرود، در حالی که زیان همان رشته نمایی رشد میکند. در مدل ریاضی بازی شانس، که مارتینگل در اصل برای آن ساخته شد، این خطر را میتوان با عدد دید. رشتهٔ ده باخت پیاپی در یک سری ۲۰۰ دوری حدود ۱۱٪ احتمال رخ دادن دارد. این عدد به احتمال بردی وابسته است که آن مدل برای هر دور فرض میکند و با فرض دیگری عوض میشود. این عدد حاصل یک مدل قمار با شرایط ثابت است، نه آمار بازار مالی. در بازار، احتمال برد هر معامله ثابت و معلوم نیست و هر معامله هزینه دارد. روند هم میتواند مدتها در یک جهت ادامه پیدا کند و معاملههای خلاف خود را پشتسرهم به زیان بکشاند. پس این عدد را نباید احتمال ورشکستگی حساب خودتان خواند. کارکردش نشان دادن شکل خطر است: در یک سری طولانی، رشتهٔ باخت بلند استثنای عجیبی نیست. حساب جبران هم به همین اندازه نامتقارن است. در مثال جدول بالا، پوشاندن زیان یک رشتهٔ دهتایی به ۱۰۲۳ چرخهٔ موفق با سود یکواحدی نیاز دارد. این عدم تقارن همان چیزی است که در ریاضیات جبران ضرر و دراوداون از زاویهٔ درصد افت سرمایه دیده میشود.
هشدار
پیامد یک رشتهٔ باخت بلندتر از تحمل حساب
اگر با مارتینگل معامله کنید، یک رشتهٔ باخت که طولش از تحمل حسابتان بیشتر باشد، میتواند در یک چرخه بخش بزرگی از سرمایه یا همهٔ آن را از بین ببرد و سود چرخههای موفق قبلی را هم یکجا پاک کند.
آیا مارتینگل امید ریاضی مثبت میسازد؟
نه؛ دو برابر کردن حجم احتمال برد دور بعد را تغییر نمیدهد و به همین دلیل امید ریاضی را هم مثبت نمیکند. امید ریاضی (Expected Value) میانگین وزنی همهٔ نتیجههای ممکن است، یعنی اگر یک تصمیم را بارها تکرار کنید، بهطور میانگین در هر بار چه چیزی نصیبتان میشود. اگر امید ریاضی هر دور صفر یا منفی باشد، جمع دورهایی با حجمهای مختلف هم صفر یا منفی میماند؛ حجم بزرگتر فقط اندازهٔ همان نتیجه را بزرگتر میکند. کاری که مارتینگل واقعاً میکند، تغییر شکل توزیع سود و زیان است. بهجای نتیجههای پراکنده، تعداد زیادی سود کوچک یکواحدی و یک زیان بزرگ و نادر میگیرید. زیان رشتهٔ ناکامی که در جدول بالا دیدهاید، در برابر سود یکواحدی هر چرخهٔ موفق قرار میگیرد. احتمال کم آن رشته در کفهٔ ترازو کنار اندازهٔ بزرگش مینشیند و در بازیای که خودش مزیتی به شما نمیدهد، حاصل از صفر بالاتر نمیرود.
نکته
آنچه یک نمودار صاف پنهان میکند
نمودار سود صاف یک حساب مارتینگل در چند ماه، چیزی دربارهٔ رشتهٔ باختی که هنوز نیامده نمیگوید. ادعای بازدهی یا نرخ موفقیت چنین حسابی، بدون دورهای که آن رشتهٔ نادر را هم در بر بگیرد، تصویر کاملی از ریسک نمیدهد.
بخشی از ماجرا هم معلوم نیست و باید این را صادقانه گفت. در بازار واقعی، احتمال برد هر معامله عددی ثابت و دانسته نیست، پس امید ریاضی یک حساب مارتینگل را نمیتوان مثل بازی شیر یا خط دقیق حساب کرد. اگر روشی که مارتینگل روی آن سوار شده امید ریاضی مثبت داشته باشد، آن مزیت از خود روش میآید، نه از دو برابر کردن حجم. دو برابر کردن فقط ریسک ورشکستگی همان روش را بالا میبرد.
در بازار اهرمی چه چیزی مارتینگل را زودتر میشکند؟
در بازار اهرمی، پیش از تمام شدن پول نقد، مارجین و قاعدهٔ بستن اجباری موقعیت سقف مارتینگل را تعیین میکنند. اهرم (Leverage) به شما اجازه میدهد موقعیتی بزرگتر از موجودی حساب باز کنید. مارجین (Margin) بخشی از موجودی است که کارگزار برای نگه داشتن همان موقعیت کنار میگذارد. در سطح اهرم ثابت، مارجین لازم با حجم موقعیت بالا میرود. پس هر بار که حجم را دو برابر میکنید، مارجینی که درگیر میشود هم دو برابر میشود. در نسخهای از مارتینگل که موقعیتهای زیانده باز میمانند و موقعیتی با دو برابر حجم کنارشان اضافه میشود، زیان شناور همهٔ آنها همزمان از موجودی کم میشود. نتیجه این است که حساب خیلی پیش از صفر شدن به مارجین کال و بستن اجباری میرسد.
سقفهای ESMA در تصمیم ۲۰۱۸ برای مشتری خرد اتحادیهٔ اروپا
سازمان اوراق بهادار و بازارهای اروپا (ESMA) در ۲۷ مارس ۲۰۱۸ تصمیمش را برای محدود کردن اهرمی اعلام کرد که مشتری خرد هنگام باز کردن موقعیت قرارداد مابهالتفاوت (CFD) به کار میبرد. این تاریخ، تاریخ اعلام تصمیم است، نه آغاز اجرای آن. قرارداد مابهالتفاوت قراردادی است که سود و زیانش از تغییر قیمت یک دارایی میآید، بدون اینکه خود دارایی را بخرید.
سقف اهرم افتتاح موقعیت CFD مشتری خرد در تصمیم اعلامشدهٔ ESMA در ۲۷ مارس ۲۰۱۸؛ قاعدهٔ جاری را از مقررات همان حوزه بخوانید
| دارایی پایه | سقف اهرم |
|---|---|
| جفتارزهای اصلی | ۳۰:۱ |
| جفتارزهای غیراصلی، طلا و شاخصهای اصلی | ۲۰:۱ |
همان تصمیم حفاظت از تراز منفی (Negative Balance Protection) را هم بهازای هر حساب در بر داشت، یعنی زیان شما از موجودی همان حساب بیشتر نشود.
قاعدهٔ مشابه در بریتانیا
سازمان رفتار مالی بریتانیا (FCA) در ۱ ژوئیهٔ ۲۰۱۹ محدودیتهای مشابهی برای CFD خرد تأیید کرد که از ۱ اوت ۲۰۱۹ اجرا شد. این محدودیتها اهرم را بین ۳۰:۱ و ۲:۱ نگه میدارند و بستن موقعیت را وقتی موجودی به نصف مارجین لازم برسد الزامی میکنند. همچنین تضمین میکنند زیان مشتری از موجودی حسابش بیشتر نشود. برای مارتینگل، معنای قاعدهٔ بستن اجباری روشن است. چرخه وقتی تمام میشود که موجودی به مرز بستن اجباری برسد، نه وقتی که آخرین واحد پول تمام شده باشد. چون هر پله مارجین لازم را دو برابر میکند، این مرز هم با هر پله بالاتر میآید و به موجودی شما نزدیکتر میشود. این قاعدهها فقط برای مشتری خرد در همان حوزهها نوشته شدهاند و نمیشود آنها را به کارگزاری تعمیم داد که مجوزش را از جای دیگری گرفته است. سقفهای بالا به همان تصمیم ESMA تعلق دارند؛ قاعدهٔ حاکم بر حساب شما را باید از متن جاری مقررات ناظر همان حوزه و قرارداد کارگزار خواند. تفاوت ناظرها و مجوزها در رگولاتوری بروکر آمده است. [S3,S4]
شکاف قیمتی ۱۵ ژانویه ۲۰۱۵ چه نشان داد؟
این رویداد نشان داد قیمت میتواند بدون عبور از سطحهای میانی، یکباره جابهجا شود و برای پلهٔ بعدی مارتینگل جایی نگذارد. شکاف قیمتی (Price Gap) یعنی قیمت از یک سطح به سطحی دور بپرد و در فاصلهٔ میان آن دو معاملهای انجام نشود. در ۱۵ ژانویهٔ ۲۰۱۵، بانک ملی سوئیس (SNB) کف نرخ ۱٫۲۰ فرانک بهازای هر یورو را با اثر فوری لغو کرد. همزمان نرخ سود سپردههای دیداری را از ۲۲ ژانویه به منفی ۰٫۷۵ درصد رساند. توماس جوردن این تصمیم را از سوی بانک ملی سوئیس توضیح داد و بانک تسویههای بینالمللی (BIS) متن سخنانش را بازنشر کرد. بانک ملی سوئیس در سخنرانی مارس ۲۰۱۵ گفت که لغو کف نرخ ناگزیر باید ناگهانی و غیرمنتظره انجام میشد. منطق این توضیح برای معاملهگر مهم است. تصمیمی که عمداً غیرمنتظره طراحی شده، هشدار قبلی ندارد و پلهپله جلو نمیرود. مارتینگل فرض میکند پس از هر باخت فرصت دارید پلهٔ بعدی را در قیمتی نزدیک باز کنید. در یک شکاف، قیمت از روی همهٔ آن پلهها میپرد و حتی حد ضرر هم ممکن است در قیمتی بسیار بدتر از سطح تعیینشده اجرا شود. معاملهگری که با حجم انباشتهٔ چند پله در جهت مخالف ایستاده باشد، کل آن حجم را همزمان در معرض یک جهش میبیند. [S1]
مهم
شکاف، پلههای مارتینگل را حذف میکند
در رویدادی مثل ۱۵ ژانویهٔ ۲۰۱۵، فرصت دو برابر کردن حجم در پلهٔ بعد پیش نمیآید. زیان کل حجم باز یکجا ثبت میشود و فاصلهٔ میان سطح حد ضرر و قیمت اجرا ممکن است بزرگ باشد.
نهادهای ناظر درباره زیان معاملهگران خرد چه گفتهاند؟
آمار ناظرها دربارهٔ CFD خرد است، نه دربارهٔ خود مارتینگل، ولی همان بستر اهرمی را توصیف میکند که مارتینگل در فارکس و CFD روی آن اجرا میشود. کمیسیون اوراق بهادار و سرمایهگذاری استرالیا (ASIC) در بیانیهٔ ۲۲-۰۸۲MR در آوریل ۲۰۲۲ اعلام کرد دستور مداخلهٔ محصولی CFD را تا ۲۳ مه ۲۰۲۷ تمدید میکند. به گفتهٔ ASIC، در شش ماه اول اجرای این دستور، زیان خالص تجمعی حسابهای خرد ۹۱٪ کم شد و بهطور میانگین در هر فصل از ۳۷۲ میلیون به ۳۳ میلیون دلار استرالیا رسید. همین نهاد گفت بیشتر مشتریان خرد در CFD زیان میکنند. این آمار همهٔ حسابهای CFD خرد را در بر میگیرد، نه فقط حسابهایی را که مارتینگل اجرا میکنند. آنچه به موضوع این مقاله ربط دارد، جهت داده است: وقتی ناظر محصول اهرمی را برای مشتری خرد محدود کرد، زیان تجمعی همان مشتریان کم شد. مارتینگل درست خلاف این جهت حرکت میکند، چون با هر باخت حجم و نیاز به مارجین را بالا میبرد. مرز صادقانهٔ این بحث روشن است: هیچکدام از این عددها احتمال ورشکستگی یک حساب مشخص را نمیدهند؛ آنچه قطعی است، ساختار است. پاسخ پرسش «مارتینگل چیست و چرا خطرناک است» در یک رابطهٔ ساده مینشیند: سود هر چرخه ثابت و کوچک است و زیان رشتهٔ ناکام نمایی. گام منطقی بعدی، شناختن مدیریت ریسک و تعیین حجم پوزیشن بر پایهٔ ریسک ثابت هر معامله است، یعنی روشی که حجم را به زیان قبلی گره نمیزند. [S5]
هرچه اینجا میخوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.
مرجع و تمرین مرتبط
الگو، ستاپ و واژهٔ مرتبط
پرسشهای پرتکرار
استراتژی مارتینگل در فارکس چیست؟
مارتینگل چطور حساب را از بین میبرد؟
ریسک ورشکستگی در مارتینگل چقدر است؟
واژههای این مقاله
منابع
این مقاله با کمکِ ابزارهای هوش مصنوعی تهیه شده است. سیاست تحریریه
دیدگاه خود را ارسال کن
ارسال دیدگاهمطالب مرتبط
ارسال دیدگاه
دیدگاهها پیش از انتشار بررسی میشوند. به پرسشهای معاملاتی پاسخ نمیدهیم و سیگنال نمیدهیم.
دیدگاهها (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باش.