تریدپدیادانشنامهٔ تریدآکا

بازار چگونه کار می‌کند؟ ساخته‌شدن قیمت گام‌به‌گام

اشتراک‌گذاری:

وقتی قیمت بالا می‌رود، معمولاً گفته می‌شود «خریدار بیشتر از فروشنده بود». ولی در هر معامله دقیقاً همان مقداری خریده می‌شود که فروخته شده است. آنچه قیمت را جابه‌جا می‌کند، تعداد آدم‌ها نیست؛ بیشتر عجلهٔ یکی از دو طرف است. در ادامه می‌بینید سفارش‌ها چطور به هم می‌رسند، قیمت دقیقاً کجا ساخته می‌شود و این سازوکار در چه لحظه‌هایی از کار می‌افتد.

مسیر خواندن

این مقاله برای معامله‌گری است که می‌خواهد سازوکار شکل‌گیری قیمت را بفهمد. بعد از آن سراغ انواع سفارش و اسپرد بروید.

در یک نگاه

  • قیمت همان نقطهٔ تطبیق بهترین سفارش خرید و فروش است.
  • سفارش بازار اجرا را تضمین می‌کند؛ سفارش محدود قیمت را.
  • بازار ارز فرابورسی است و بورس متمرکز ندارد.
  • در دفتر کم‌عمق یا بازار پرتنش، قیمت می‌تواند ناپیوسته حرکت کند.
  • توقف‌های نوسان برای مهار افت‌های شدید طراحی شده‌اند.

بازار چگونه کار می‌کند و قیمت از کجا می‌آید؟

پاسخ کوتاه به اینکه بازار چگونه کار می‌کند این است: خریداران و فروشندگان سفارش می‌گذارند و در بازارهای سفارش‌محور، هر معامله با تطبیق سفارش یک طرف با بهترین سفارش طرف مقابل ثبت می‌شود. قیمت همان نقطهٔ تطبیق است و با هر تطبیق تازه عوض می‌شود. در بازار ارز، که بورس مرکزی ندارد، معامله روی مظنهٔ معامله‌گران عمده انجام می‌شود. این سازوکار به حراج شبیه است. در حراج، فروشنده کالا را عرضه می‌کند و خریداران پیشنهاد می‌دهند. معامله وقتی سر می‌گیرد که یک پیشنهاد خرید به قیمتی برسد که فروشنده قبولش دارد. بازار مالی همین منطق را دارد، با دو تفاوت. اول، فروشنده‌ها هم صف دارند و برای پیدا کردن خریدار با هم رقابت می‌کنند. دوم، این حراج تمام نمی‌شود و در ساعات معامله پیوسته ادامه دارد. برای اینکه ببینید بازار چگونه کار می‌کند، کافی است سه حلقه را دنبال کنید:

  1. سفارش: کسی اعلام می‌کند چه دارایی‌ای را، به چه مقدار و با چه قیمتی می‌خواهد بخرد یا بفروشد.
  2. تطبیق: سامانهٔ بازار یا طرف مقابل، این سفارش را با بهترین سفارش سمت دیگر جفت می‌کند.
  3. قیمت: نرخی که معامله با آن انجام شد، قیمت تازهٔ بازار می‌شود و روی تابلو می‌نشیند.

در بازارهای بورسی سفارش‌محور، قیمتی که روی نمودار می‌بینید معمولاً اثر همین حلقهٔ آخر است: نرخی که آخرین خریدار و آخرین فروشنده روی آن توافق کردند، نه نظر کل بازار. در بازار ارز فرابورسی، نمودار بیشتر از مظنه‌ها ساخته می‌شود.

قیمت دقیقا چگونه از دو صف سفارش ساخته می‌شود؟

در بازارهای سفارش‌محور، قیمت در جایی به نام دفتر سفارش محدود (limit order book) ساخته می‌شود. دفتر سفارش فهرستی زنده است که سفارش‌های خرید و فروشِ منتظر را بر اساس قیمت مرتب می‌کند. به زبان ساده، این دفتر نمای لحظه‌ای عرضه و تقاضا در پله‌های مختلف قیمت است. هر دفتر سفارش دو صف دارد:

  • صف خرید: سفارش‌هایی که می‌خواهند بخرند. بالاترین قیمت پیشنهادی در صدر این صف است و به آن بهترین خرید (best bid) می‌گویند.
  • صف فروش: سفارش‌هایی که می‌خواهند بفروشند. پایین‌ترین قیمت درخواستی در صدر این صف است و به آن بهترین فروش (best ask) می‌گویند.

تا وقتی بهترین خرید پایین‌تر از بهترین فروش است، معامله‌ای انجام نمی‌شود. دو صف کنار هم منتظر می‌مانند. معامله وقتی رخ می‌دهد که سفارش تازه‌ای این فاصله را ببندد؛ مثلاً خریداری بپذیرد که با قیمت بهترین فروش بخرد. در همان لحظه دو سفارش جفت می‌شوند و نرخ آن معامله، قیمت آخرین معامله (last price) می‌شود. تطبیق کار دست انسان نیست. به گفتهٔ SEC، شبکه‌های ارتباط الکترونیکی (ECN) سفارش‌ها را روی سامانهٔ خود به مشترکان دیگر نشان می‌دهند و آن‌ها را خودکار با هم تطبیق می‌دهند. سفارش‌های این شبکه‌ها معمولاً از نوع محدودند و سرمایه‌گذار خرد از راه حساب کارگزار به آن‌ها می‌رسد. ترتیب هر صف هم قاعده دارد و قیاس صف نانوایی اینجا کمک می‌کند. قیمت بهتر شما را جلوتر می‌برد؛ میان سفارش‌های هم‌قیمت هم کسی که زودتر آمده، زودتر نوبت می‌گیرد. به این قاعده اولویت قیمت-زمان (price-time priority) می‌گویند. این قاعدهٔ رایج تطبیق است، هرچند هر بورس جزئیات خودش را دارد.

دو صف خرید و فروش در دفتر سفارش؛ معامله وقتی ثبت می‌شود که سفارشی فاصلهٔ میان بهترین خرید و بهترین فروش را ببندد.

دفتر سفارش: دو صف و نقطهٔ تطبیق دفتر سفارش: دو صف و نقطهٔ تطبیق فروش گران‌تر سفارش فروش بهترین فروش اسپرد بهترین خرید سفارش خرید خرید ارزان‌تر قیمت صف فروش منتظر خریدار صف خرید منتظر فروشنده سفارش خرید تازه تطبیق فاصله را می‌بندد نرخ این معامله = آخرین قیمت روی تابلو

عرضه و تقاضا چه نقشی دارند و در بازار واقعی کجا کم می‌آورند؟

نمودار عرضه و تقاضا جهت قیمت را خوب توضیح می‌دهد، ولی سازوکار لحظه‌به‌لحظهٔ بازار را نشان نمی‌دهد. در این مدل، منحنی تقاضا می‌گوید با هر قیمت چه مقدار خریدار هست و منحنی عرضه می‌گوید با هر قیمت چه مقدار فروشنده. جایی که دو منحنی همدیگر را قطع می‌کنند، قیمت تعادلی است؛ قیمتی که در آن مقدار خرید و مقدار فروش برابر می‌شود. دفتر سفارش در واقع نسخهٔ عملی همین منحنی‌هاست. صف خرید تقاضای اعلام‌شده در هر پلهٔ قیمت را نشان می‌دهد و صف فروش عرضهٔ اعلام‌شده را. تفاوت اینجاست که مدل کتاب درسی سه چیز را ساده می‌کند:

  • تعادل ایستا نیست. سفارش‌ها هر لحظه اضافه، اصلاح یا لغو می‌شوند، پس نقطهٔ تعادل مدام جابه‌جا می‌شود.
  • همهٔ تقاضا دیده نمی‌شود. خیلی از کسانی که در قیمتی پایین‌تر حاضر به خرید هستند، هنوز سفارشی ثبت نکرده‌اند. دفتر فقط سفارش‌های ثبت‌شده را نشان می‌دهد.
  • عمق مهم است، نه فقط جهت. اگر پشت بهترین فروش حجم کمی صف کشیده باشد، یک سفارش خرید بزرگ می‌تواند قیمت را چند پله بالا ببرد. در دفتری عمیق، همان سفارش اثر کمتری دارد.

پس جملهٔ «تقاضا زیاد شد و قیمت بالا رفت» از نظر جهت درست است، ولی سازوکار را نمی‌گوید. قیمت معمولاً وقتی بالا می‌رود که سفارش‌های خرید، صف فروش را تا قیمت‌های بالاتر مصرف کنند، یا فروشندگان سفارش‌های منتظرشان را لغو کنند یا بالاتر ببرند. این تفاوت برای هر کسی که در بازارهای مالی سفارش می‌گذارد، پیامد عملی دارد: قیمت اجرای او به عمق صف بستگی دارد، نه به شیب یک منحنی.

نکته

عرضه و تقاضا در دفتر سفارش

عرضهٔ اعلام‌شده همان صف فروش است و تقاضای اعلام‌شده همان صف خرید. قیمت تعادلی کتاب درسی در بازار واقعی یک نقطهٔ ثابت نیست؛ هر تطبیق تازه آن را دوباره تعریف می‌کند.

خریدار و فروشنده چه نقشی دارند و چرا تعدادشان قیمت را حرکت نمی‌دهد؟

در هر معامله، یک خریدار و یک فروشنده دقیقاً یک مقدار را جابه‌جا می‌کنند. اگر کسی مقداری سهم خریده باشد، کس دیگری همان مقدار را فروخته است. پس «خریدار بیشتر از فروشنده بود» از نظر حجم معامله‌شده ممکن نیست. تعداد آدم‌ها هم تعیین‌کننده نیست؛ یک فروشندهٔ بزرگ می‌تواند طرف معامله با چندین خریدار کوچک باشد. آنچه بیشتر قیمت را حرکت می‌دهد، عجلهٔ یکی از دو طرف است. هر سفارش با یکی از دو نقش وارد بازار می‌شود:

  • سفارش منفعل (passive order): در صف می‌ایستد تا کسی سراغش بیاید. این سفارش‌ها عمق دفتر سفارش را می‌سازند.
  • سفارش تهاجمی (aggressive order): منتظر نمی‌ماند و با بهترین قیمت طرف مقابل معامله می‌کند. این سفارش‌ها صف طرف مقابل را مصرف می‌کنند.

قیاس مغازه این سازوکار را روشن می‌کند. مغازه‌دار برچسب قیمت می‌زند و منتظر مشتری می‌ماند؛ او طرف منفعل است. شما با همان قیمت برچسب خرید می‌کنید و طرف تهاجمی هستید. اگر آن‌قدر مشتری بیاید که قفسهٔ این مغازه خالی شود، مشتری بعدی باید سراغ مغازه‌ای برود که برچسب گران‌تری دارد. دفتر سفارش هم همین‌طور کار می‌کند. وقتی خریدهای تهاجمی همهٔ سفارش‌های فروش یک پله را بخرند، معاملهٔ بعدی در پلهٔ بالاتر انجام می‌شود و قیمت بالا می‌رود. فروش تهاجمی همین کار را در جهت پایین انجام می‌دهد و صف خرید را پله‌پله مصرف می‌کند. بازارساز (market maker) در این تصویر جایگاه ویژه‌ای دارد. بازارساز کسی است که پیوسته هم قیمت خرید می‌دهد و هم قیمت فروش. او بیشتر طرف منفعل معامله است و به دیگران امکان می‌دهد در هر لحظه طرف مقابلی پیدا کنند.

سفارش بازار و سفارش محدود قیمت اجرا را چگونه تعیین می‌کنند؟

وقتی سفارش می‌گذارید، باید میان دو اطمینان انتخاب کنید: اطمینان از انجام معامله یا اطمینان از قیمت. سفارش بازار (market order) و سفارش محدود (limit order) دو سر همین دوراهی‌اند. به تعریف Investor.gov، وب‌سایت آموزشی SEC، سفارش بازار اجرا را تضمین می‌کند ولی قیمت اجرا را تضمین نمی‌کند. دلیلش در دفتر سفارش است. سفارش بازار طرف تهاجمی است و هر قیمتی را که صدر صف مقابل بدهد می‌پذیرد. اگر حجم صدر صف کافی نباشد، بقیهٔ سفارش در پله‌های بعدی پر می‌شود. سفارش محدود برعکس عمل می‌کند. برای خرید، سقف قیمت می‌گذارد و برای فروش، کف قیمت. به گفتهٔ همان منبع، این سفارش اجرا را تضمین نمی‌کند، چون فقط وقتی پر می‌شود که قیمت بازار به حد شما برسد. اگر حد خرید شما پایین‌تر از بهترین فروش باشد، سفارش در صف خرید می‌نشیند و منفعل می‌شود. اگر حد شما به بهترین فروش برسد یا از آن بالاتر باشد، سفارش بلافاصله اجرا می‌شود، ولی فقط به اندازهٔ حجمی که تا سقف شما در صف فروش موجود است. باقی‌ماندهٔ سفارش در صف خرید می‌نشیند.

مقایسهٔ دو سفارش پایه؛ ردیف‌های اجرا و قیمت اجرا بر پایهٔ تعریف Investor.gov

ویژگیسفارش بازارسفارش محدود
اجرامعمولاً تضمین می‌شود، مگر معامله متوقف یا صف مقابل خالی باشدتضمین نمی‌شود؛ فقط اگر قیمت به حد برسد
قیمت اجراتضمین نمی‌شودسقف برای خرید و کف برای فروش تضمین می‌شود
خطر اصلیپر شدن در قیمتی بدتر از قیمت تابلواجرا نشدن، اگر قیمت به حد شما نرسد
نقش در دفترتهاجمی؛ صف مقابل را مصرف می‌کنداغلب منفعل؛ به صف اضافه می‌شود

انتخاب میان این دو به وضعیت دفتر بستگی دارد. در دفتری پرعمق با اسپرد باریک، فاصلهٔ قیمت اجرای سفارش بازار با قیمت تابلو معمولاً کوچک است. در دفتری کم‌عمق، همین فاصله می‌تواند بزرگ شود. سفارش‌های دیگر، مثل سفارش توقف، در مقالهٔ انواع سفارش توضیح داده شده‌اند.

یک سفارش خرید گام‌به‌گام چه مسیری را طی می‌کند؟

مسیر یک سفارش از دکمهٔ خرید تا گزارش اجرای سفارش چند ایستگاه دارد. این مسیر را دو بار دنبال کنید: یک بار با سفارش محدود و یک بار با سفارش بازار در دفتری کم‌عمق.

سفارش محدود خرید

  1. شما سفارش خرید محدودی با قیمتی پایین‌تر از بهترین فروش ثبت می‌کنید و آن را برای کارگزار می‌فرستید.
  2. کارگزار سفارش را به سامانهٔ معاملاتی می‌رساند.
  3. سامانه سفارش را در صف خرید، در پلهٔ قیمت شما و پشت سفارش‌های هم‌قیمتی که زودتر آمده‌اند، قرار می‌دهد.
  4. سفارش منتظر می‌ماند. اگر فروشنده‌ای حاضر شود با قیمت شما یا پایین‌تر بفروشد و نوبت به شما برسد، معامله انجام می‌شود.
  5. اگر قیمت هرگز به حد شما نرسد، سفارش اجرا نمی‌شود و در پایان مدت اعتبارش لغو می‌شود.

سفارش بازار خرید در دفتری کم‌عمق

  1. شما سفارش خرید بازار می‌گذارید؛ یعنی هر قیمتی را که صف فروش بدهد قبول دارید.
  2. سامانه سفارش را با بهترین فروش جفت می‌کند.
  3. اگر حجم موجود در بهترین فروش کمتر از سفارش شما باشد، باقی‌ماندهٔ سفارش به پلهٔ بعدی و گران‌تر صف فروش می‌رود.
  4. این کار تا پر شدن کامل سفارش ادامه پیدا می‌کند.
  5. گزارش اجرا میانگین چند قیمت را نشان می‌دهد؛ این میانگین ممکن است از قیمت لحظهٔ ثبت سفارش بدتر باشد.

به فاصلهٔ میان قیمتی که انتظارش را داشتید و قیمتی که سفارش در آن پر شد، لغزش قیمت (slippage) می‌گویند.

بازار ارز که بورس متمرکز ندارد چگونه قیمت می‌سازد؟

بازار ارز بیشتر شبکه است تا ساختمان. هیچ بورس واحدی وجود ندارد که همهٔ سفارش‌های یورو و دلار در آن صف بکشند. معاملات این بازار فرابورسی (over-the-counter) است؛ یعنی معامله بیرون از یک بورس واحد انجام می‌شود. در این شبکه، معامله‌گران عمده (dealer) مظنهٔ خرید و فروش اعلام می‌کنند و مشتریان و دیگر معامله‌گران عمده روی همین مظنه‌ها معامله می‌کنند. منطق دو صف سر جایش است، ولی صف‌ها میان چند مکان پخش شده‌اند. قیمتی که در فارکس می‌بینید، از رقابت همین مظنه‌ها و معاملات روی آن‌ها ساخته می‌شود. اندازهٔ این شبکه را نظرسنجی سه‌سالانهٔ بانک تسویهٔ بین‌المللی (BIS) نشان می‌دهد. BIS این نظرسنجی را کامل‌ترین منبع اطلاعات دربارهٔ اندازه و ساختار بازار ارز می‌داند. نتایج آن در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۵ منتشر شد و تصویری از فعالیت آوریل ۲۰۲۵ می‌دهد:

  • حجم: معاملات روزانهٔ بازار فرابورسی ارز حدود ۹٫۶ تریلیون دلار بود؛ ۲۸٪ بیشتر از ۷٫۵ تریلیون دلار در نظرسنجی ۲۰۲۲. این نتایج اولیه است و ممکن است بازنگری شود.
  • تمرکز: میزهای فروش معامله‌گران در چهار حوزهٔ قضایی، یعنی بریتانیا، آمریکا، سنگاپور و هنگ‌کنگ، ۷۵٪ کل معاملات ارز را انجام دادند. نظرسنجی با همکاری بانک‌های مرکزی ۵۲ حوزهٔ قضایی انجام شد.
  • ارزها: دلار آمریکا در ۸۹٫۲٪ معاملات یک طرف معامله بود؛ سهم یورو ۲۸٫۹٪، ین ۱۶٫۸٪ و پوند ۱۰٫۲٪ بود. چون هر جفت‌ارز دو ارز دارد، هر معامله دو بار شمرده می‌شود و جمع سهم‌ها به دو برابر کل می‌رسد.
  • ابزارها: سهم سوآپ ارزی (FX swap) از حجم کل از ۵۱٪ در ۲۰۲۲ به ۴۲٪ رسید. در همین دوره حجم اسپات (spot)، یعنی معامله برای تحویل فوری، ۴۲٪ و حجم فوروارد ساده (outright forward)، یعنی معامله برای تحویل در تاریخی بعدتر، ۶۰٪ بیشتر شد.
  • [S1]

پس غیرمتمرکز بودن به معنای پراکندگی یکنواخت نیست. معاملات در چند مرکز مالی متمرکز است، ولی هیچ‌کدام از این مراکز دفتر سفارش واحدی برای کل بازار ندارد.

مقایسهٔ ساختار دو نوع بازار؛ اعداد ستون ارز از نتایج اولیه و قابل بازنگری نظرسنجی سه‌سالانهٔ BIS

[S1]
ویژگیبازار متمرکز (بورس)بازار ارز فرابورسی
محل تطبیقسامانهٔ تطبیق همان بورسشبکهٔ معامله‌گران عمده و مشتریان
شکل قیمتدفتر سفارش و آخرین معاملهٔ بورسمظنه‌های خرید و فروش معامله‌گران عمده
تمرکزدر سامانهٔ هر بورس؛ یک دارایی ممکن است در چند بورس معامله شود۷۵٪ در چهار حوزهٔ قضایی، آوریل ۲۰۲۵
اندازهداده‌های معاملات همان بورسحدود ۹٫۶ تریلیون دلار در روز، آوریل ۲۰۲۵

اسپرد از کجا می‌آید و چرا بازار آن را نیاز دارد؟

صرافی‌ای را در نظر بگیرید که دلار را با یک نرخ از شما می‌خرد و با نرخی بالاتر به شما می‌فروشد. فاصلهٔ این دو نرخ هم درآمد صرافی است و هم جبران خطر نگه داشتن ارزی که ممکن است پیش از فروش ارزان شود. در دفتر سفارش، اسپرد (spread) همان فاصلهٔ بهترین فروش و بهترین خرید است. یک مقالهٔ کاری NBER اسپرد را فاصلهٔ بالاترین پیشنهاد خرید و پایین‌ترین پیشنهاد فروش تعریف می‌کند. در ادبیات پژوهشی، اسپرد جبرانی برای تأمین‌کنندهٔ نقدینگی دانسته می‌شود؛ یعنی کسی که سفارش منفعل می‌گذارد و منتظر می‌ماند. این جبران در برابر دو خطر است:

  • ریسک موجودی (inventory risk): خطر اینکه دارایی‌ای که خریده‌اید، پیش از آنکه بتوانید آن را بفروشید، ارزان شود.
  • انتخاب نامساعد (adverse selection): خطر اینکه طرف مقابل اطلاعات بهتری داشته باشد و درست وقتی با شما معامله کند که قیمت شما به ضررتان است.

این توضیح قاعدهٔ رسمی هیچ بورسی نیست. ولی منطقش روشن است: اگر ایستادن در صف هیچ جبرانی نداشت، کمتر کسی حاضر می‌شد سفارش منفعل بگذارد و صف‌ها خالی می‌ماندند. از این زاویه، اسپرد هزینهٔ فوریت است؛ طرف تهاجمی آن را می‌پردازد تا منتظر نماند. در شبکه‌هایی مثل ECN، اسپرد را یک شرکت تعیین نمی‌کند؛ فاصلهٔ میان بهترین سفارش‌های محدود مشترکان مختلف است. رابطهٔ قیمت خرید و قیمت فروش در مقالهٔ بید و اسک جزئی‌تر آمده است.

سازوکار قیمت‌سازی چه وقت می‌شکند؟

سازوکار دو صف تا وقتی خوب کار می‌کند که هر دو صف پر باشند. وقتی یکی از صف‌ها نازک یا خالی شود، قیمت دیگر پله‌به‌پله حرکت نمی‌کند و می‌پرد. تصویر اینکه بازار چگونه کار می‌کند، بدون شناختن همین لحظه‌ها کامل نیست. چهار وضعیت این شکست را می‌سازند:

  • دفتر کم‌عمق: پشت بهترین قیمت‌ها حجم کمی منتظر است. هر سفارش متوسط چند پله را مصرف می‌کند و قیمت با فاصله جابه‌جا می‌شود.
  • تبخیر نقدینگی: نقدینگی (liquidity) یعنی اینکه چقدر راحت می‌شود خرید و فروش کرد. در لحظه‌های پرتنش، صاحبان سفارش‌های منفعل ممکن است سفارش‌هایشان را لغو کنند. دفتری که عمیق به نظر می‌رسید، در چند لحظه کم‌عمق می‌شود.
  • لغزش قیمت: هرچه صف‌ها نازک‌تر باشند، فاصلهٔ قیمت مورد انتظار با قیمت اجرا بزرگ‌تر می‌شود.
  • سفارش بازار در بازار پرتنش: چون سفارش بازار قیمت را تضمین نمی‌کند، در دفتری که صف‌هایش خالی شده، ممکن است در قیمتی بسیار دور پر شود.

رویدادهای ۶ مه ۲۰۱۰، که به سقوط برق‌آسا (flash crash) معروف شد، نشان داد سازوکار قیمت‌سازی حتی در بازارهای پرحجم سهام آمریکا هم می‌تواند از کار بیفتد. آن روز آن‌قدر غیرعادی بود که کارکنان CFTC و SEC گزارشی مشترک برای بررسی علل آن تهیه کردند.

هشدار

سفارش بازار در لحظهٔ پرتنش

اگر در دفتری کم‌عمق یا لحظه‌ای پرتنش سفارش بازار بگذارید، ممکن است سفارش شما در قیمتی بسیار دورتر از قیمت تابلو پر شود. اگر با اهرم مالی (leverage)، یعنی معامله با حجمی بزرگ‌تر از سرمایهٔ خودتان، کار می‌کنید، چنین اجرایی ممکن است همهٔ سرمایهٔ شما را از بین ببرد و زیانتان حتی از سرمایهٔ واریزی بیشتر شود.

توقف‌های نوسان چگونه حرکت‌های شدید را مهار می‌کنند؟

توقف نوسان ترمزی است برای همین لحظه‌های شکست: وقتی قیمت بیش از حد مجاز تند حرکت کند، معامله مدتی می‌ایستد تا صف‌ها دوباره پر شوند. بازار سهام آمریکا دو لایه از این ترمزها دارد؛ یکی برای تک‌سهم‌ها و دیگری برای کل بازار.

حد بالا-حد پایین برای هر سهم

در سازوکار حد بالا-حد پایین (Limit Up-Limit Down)، هر سهم باندی بالا و پایین قیمت مرجع خود دارد. به گفتهٔ FINRA، پهنای این باند برای سهم‌های ردهٔ یک، مثل اجزای شاخص S&P 500، با قیمت بالای ۳ دلار ۵٪ است. برای سهم‌های ردهٔ دو با قیمت بالای ۳ دلار، این پهنا ۱۰٪ است. محاسبهٔ باند ساده است. فرض کنید قیمت مرجع یک سهم ردهٔ یک P باشد. فاصلهٔ هر لبهٔ باند از قیمت مرجع برابر P ضرب در ۰٫۰۵ است؛ لبهٔ بالا P به‌علاوهٔ این مقدار است و لبهٔ پایین P منهای آن. در بازهٔ ۱۵:۳۵ تا ۱۶:۰۰ به‌وقت شرق آمریکا (ET)، درصد باند ردهٔ یک دو برابر می‌شود و به ۱۰٪ می‌رسد. اگر قیمت سهم وارد «حالت حد» (Limit State) شود و ظرف ۱۵ ثانیه از آن خارج نشود، معاملهٔ آن سهم متوقف می‌شود. توقف ۵ دقیقه طول می‌کشد و اگر عدم توازن سفارش‌ها شدید باشد، بورس فهرست‌کنندهٔ سهم می‌تواند توقف را تمدید کند. منطق این باند به دامنهٔ نوسان نزدیک است: سقف و کفی برای حرکت قیمت که رسیدن به آن، معامله را محدود می‌کند. [S3,S8,S4]

قطع‌کنندهٔ سراسری بازار

قطع‌کنندهٔ سراسری (market-wide circuit breaker) به افت یک‌روزهٔ شاخص S&P 500 نسبت به قیمت بستهٔ روز قبل نگاه می‌کند. پیامد هر سطح، به گفتهٔ بولتن SEC برای سرمایه‌گذاران، این است:

  • سطح یک، افت ۷٪: اگر پیش از ساعت ۱۵:۲۵ به‌وقت شرق آمریکا رخ دهد، کل بازار ۱۵ دقیقه متوقف می‌شود؛ در ۱۵:۲۵ یا پس از آن توقفی در کار نیست.
  • سطح دو، افت ۱۳٪: همان قاعدهٔ زمانی سطح یک اجرا می‌شود.
  • سطح سه، افت ۲۰٪: در هر ساعتی که رخ دهد، بازار را تا پایان همان روز می‌بندد.
  • [S3,S4]

مهم

این ترمزها چه چیزی را تضمین نمی‌کنند

توقف نوسان سرعت افت را مهار می‌کند و به بازار فرصت می‌دهد صف‌ها دوباره پر شوند. ولی نه قیمت را تضمین می‌کند و نه اجرای سفارش شما را. پس از بازگشایی، قیمت ممکن است در جایی دور از قیمت پیش از توقف باشد.

یک تذکر لازم

هرچه اینجا می‌خوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.

پرسش‌های پرتکرار

کشف قیمت یعنی چه؟
کشف قیمت (price discovery) فرایندی است که بازار در آن از برخورد سفارش‌های خرید و فروش به قیمت می‌رسد. هر سفارش تازه انتظار یک نفر را وارد دفتر سفارش می‌کند و هر تطبیق، نرخی را نشان می‌دهد که دو طرف واقعاً با آن معامله کرده‌اند. چون سفارش‌ها مدام اضافه و لغو می‌شوند، کشف قیمت یک بار انجام نمی‌شود و در تمام ساعات معامله ادامه دارد.
چرا قیمت بالا و پایین می‌شود؟
قیمت معمولاً وقتی حرکت می‌کند که یک طرف حاضر شود صف طرف مقابل را مصرف کند. اگر خریداران عجول همهٔ سفارش‌های فروشِ یک پلهٔ قیمت را بخرند، معاملهٔ بعدی در پلهٔ گران‌تر انجام می‌شود. فروشندگان عجول برعکس، قیمت را پایین می‌برند. لغو یا جابه‌جایی سفارش‌های منتظر هم بی‌آنکه صفی مصرف شود، بهترین خرید و فروش را جابه‌جا می‌کند. خبر، انتظار یا نیاز به پول نقد پشت این عجله و این تغییرهاست.
چرا سفارش من اجرا نشد؟
اگر سفارش محدود گذاشته بودید، دلیلش معمولاً در تعریف همین سفارش است. سفارش محدود قیمت را تضمین می‌کند ولی اجرا را نه؛ فقط وقتی پر می‌شود که قیمت بازار به حد شما برسد. حتی اگر قیمت یک لحظه به حد شما برسد، ممکن است سفارش‌های هم‌قیمتی که زودتر ثبت شده‌اند جلوتر باشند و حجم آن پله پیش از نوبت شما تمام شود.
چرا قیمت روی تابلو با قیمت اجرا فرق داشت؟
در بازارهای سفارش‌محور، عدد تابلو معمولاً قیمت آخرین معامله است، نه قیمتی که شما با آن می‌خرید یا می‌فروشید. خرید با سفارش بازار در بهترین فروش انجام می‌شود و فروش در بهترین خرید؛ فاصلهٔ این دو اسپرد است. اگر حجم بهترین قیمت کافی نباشد، بقیهٔ سفارش در پله‌های بعدی پر می‌شود. فاصلهٔ زمانی میان دیدن تابلو و رسیدن سفارش هم می‌تواند صف را تغییر دهد.
اگر هیچ خریداری نباشد چه می‌شود؟
اگر در صف خرید هیچ سفارشی نباشد، طرفی برای معامله وجود ندارد و فروش انجام نمی‌شود، حتی با سفارش بازار. تضمین اجرای سفارش بازار همین‌جا کار نمی‌کند. اگر صف خرید خالی نباشد ولی بسیار نازک باشد، فروش تا پله‌ای پایین می‌رود که دست‌کم یک سفارش خرید در آن منتظر است و قیمت ممکن است ناگهان بپرد. در بورس‌های آمریکا، توقف‌های نوسان برای مهار چنین حرکت‌هایی طراحی شده‌اند تا معامله موقتاً بایستد.

واژه‌های این مقاله

منابع

این مقاله با کمکِ ابزارهای هوش مصنوعی تهیه شده است. بازبین ثبت‌شده: بهنام مجیدی. سیاست تحریریه

دیدگاه خود را ارسال کن

ارسال دیدگاه

مطالب مرتبط

دیدگاه‌ها (۰)

هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باش.

ارسال دیدگاه

دیدگاه‌ها پیش از انتشار بررسی می‌شوند. به پرسش‌های معاملاتی پاسخ نمی‌دهیم و سیگنال نمی‌دهیم.

دوره‌های آموزش تریدآکا

دورهٔ بعدی یادگیری‌ات را پیدا کن

دوره‌ها را ببین، سبک‌ها را مقایسه کن و آموزش مناسب خودت را انتخاب کن.

مشاهده همه دوره‌ها
ادامهٔ مسیر تو

قدم بعدی را انتخاب کن

مسیر یادگیریت را پیدا کن

راهنمای شروع، انتخاب سبک و ترتیب یادگیری دوره‌ها را متناسب با هدفت ببین.

دیدن مسیر یادگیری

سبک معامله‌گریت را بشناس

با تست Trader DNA، الگوی تصمیم‌گیری و سبک‌های نزدیک‌تر به خودت را بشناس.

شناخت DNA معاملاتی

مقایسهٔ پلن‌ها

پوشش دوره‌ها و شرایط اشتراک طلایی و الماس را کنار هم مقایسه کن.