معاملات فرکانس بالا (HFT) چیست و چگونه کار میکند؟
رباتی که در چند ثانیه چند معامله باز و بسته میکند، معمولاً برچسب «معاملات فرکانس بالا» میگیرد. سرعت مشهورترین نشانهٔ HFT است و همین نشانه برچسب را باورپذیر میکند. ولی فهرستی که ناظر بازار سرمایهٔ آمریکا از ویژگیهای HFT تهیه کرده از سرعت فراتر میرود: هممکانی با بورس، سفارشهای فراوانی که زود لغو میشوند و بستهبودن موقعیت در پایان روز. مرز این مفهوم با ربات و اسکالپینگ از همین فهرست روشن میشود.
این مقاله برای معاملهگری است که میخواهد HFT را از معاملات الگوریتمی و اسکالپینگ جدا کند. بعد از آن میتواند به صفحهٔ معاملات الگوریتمی یا اسکالپینگ برود.
در یک نگاه
- HFT تعریف رسمی واحدی ندارد؛ فقط ویژگیهای متداول فهرست شده است.
- سرعت، هممکانی و موقعیت تقریباً بسته در پایان روز، نشانههای رایجاند.
- HFT زیرمجموعهٔ معاملات الگوریتمی است، نه معادل هر ربات معاملاتی.
- برآورد بیش از ۵۰٪ حجم، مربوط به سهام آمریکا در ۲۰۱۰ است.
- شواهد پژوهشی دربارهٔ اثر HFT بر نقدشوندگی یکدست نیست.
معاملات فرکانس بالا چیست و تعریف رسمی دارد؟
معاملات فرکانس بالا (HFT) معامله با الگوریتمهایی است که در بازههای بسیار کوتاه، با سفارشهای فراوان و زیرساخت کمتأخیر، موقعیت باز و بسته میکنند و معمولاً پایان روز تقریباً بدون موقعیت باز میمانند. در بازار سهام آمریکا تعریف رسمی واحدی ندارد؛ کمیسیون بورس آمریکا (SEC) فهرستی از ویژگیهای متداول را برشمرده که لازم نیست همه با هم دیده شوند. نبودِ تعریف واحد ریشهٔ بسیاری از سوءتفاهمهاست. کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا در سند مفهومی ژانویهٔ ۲۰۱۰ اعلام کرد که اصطلاح HFT بهروشنی تعریف نشده است. همان سند در توصیف این اصطلاح از معاملهگران حرفهای نام برد که با سرمایهٔ خودشان (proprietary) کار میکنند و هر روز شمار زیادی معامله انجام میدهند. پس در این سند، HFT نام یک قاعدهٔ حقوقی نیست؛ نام خانوادهای از رفتارهای معاملاتی است. مرور ادبیات کارکنان SEC در ۱۸ مارس ۲۰۱۴ همین سند را مبنا گرفت و پنج ویژگی پرتکرار را کنار هم گذاشت. یک شرکت ممکن است فقط بخشی از این ویژگیها را داشته باشد و باز هم در شمار HFT قرار بگیرد.
ویژگیهای متداول HFT در مرور ادبیات کارکنان SEC؛ لازم نیست همهٔ آنها همزمان وجود داشته باشند.
| ویژگی | معنای عملی |
|---|---|
| سرعت و نرمافزار بسیار پیشرفته | تولید، مسیریابی و اجرای سفارش با نرمافزار |
| هممکانی و فید دادهٔ مستقیم | کمکردن تأخیر شبکه با خدماتی که بورسها و دیگران عرضه میکنند |
| افق نگهداری بسیار کوتاه | باز و بستن موقعیت در بازههای بسیار کوتاه |
| سفارش فراوان با لغو سریع | ثبت انبوه سفارش که بخش بزرگی از آن زود لغو میشود |
| پایان روز تقریباً بیموقعیت | نگهنداشتن موقعیت پوششنشدهٔ شبانه |
معاملات فرکانس بالا چگونه کار میکند؟
معاملات فرکانس بالا از ترکیب الگوریتم، زیرساخت کمتأخیر و استراتژی ساخته میشود. سرعت بهتنهایی استراتژی نیست؛ فقط به استراتژی اجازه میدهد پیش از دیگران به تغییر بازار واکنش نشان دهد.
- الگوریتم: نرمافزار تصمیم میگیرد چه سفارشی، با چه قیمتی و به کدام بازار برود و آن را خودکار مسیریابی و اجرا میکند.
- تأخیر (latency): فاصلهٔ زمانی میان رسیدن یک دادهٔ تازه و رسیدن سفارشِ پاسخ به موتور تطبیق بورس است. هممکانی (co-location) و فید دادهٔ مستقیم هر دو برای کوتاهکردن همین فاصلهاند.
- جریان پیوستهٔ پیام: سیستم مدام سفارش ثبت، اصلاح و لغو میکند تا قیمتهایش با آخرین وضعیت دفتر سفارش همگام بماند.
روی این زیرساخت، استراتژیهای متفاوتی اجرا میشود. در بازارسازی فرکانس بالا، سیستم نقش بازارساز را بازی میکند: هم در سمت خرید و هم در سمت فروش قیمت میدهد و با هر تغییر بازار آن قیمتها را جابهجا میکند. استراتژی دیگر آربیتراژ تأخیر است؛ در آن برنده کسی است که زودتر به قیمتِ کهنهشده برسد. دادههای اندازهگیریشدهٔ آن در بخش بعد آمده است. یک نکتهٔ سازوکاری اغلب نادیده میماند: حجم معامله و شمار پیام سنجههای جدایی هستند. در پژوهشی از ۲۰۱۳ روی قرارداد E-Mini S&P 500 که مرور SEC خلاصهاش کرده، ۳۰ حساب HFT شناساییشده ۴۶٫۷٪ حجم معاملات نمونه را انجام دادند، ولی فقط ۳۱٫۹٪ پیامهای ثبت، تغییر و لغو سفارش را آغاز کردند. مخرج هر دو درصد، دادهٔ همان پژوهش در بازار E-Mini است، نه کل بازارها. [S1]
آربیتراژ تأخیر در دادههای بورس لندن چه شکلی دارد؟
آربیتراژ تأخیر (latency arbitrage) مسابقهای است برای رسیدن به سفارشی که در دفتر سفارش مانده ولی دیگر با اطلاعات تازه همخوان نیست. وقتی اطلاعات عمومی تغییر میکند، سریعترین سیستم پیش از آنکه صاحب آن سفارش فرصت لغو داشته باشد با آن معامله میکند. پژوهش NBER روی دادهٔ پیام بورس لندن برای سهام FTSE 100 این مسابقهها را اندازه گرفت. به گزارش این پژوهش، مسابقهها حدود یک بار در دقیقه به ازای هر نماد رخ میدهند و رایجترین مدت یک مسابقه، یعنی مد آماری توزیع مدتها، ۵ تا ۱۰ میکروثانیه است. میکروثانیه یکمیلیونیم ثانیه است؛ یعنی رقابت در مقیاسی جریان دارد که واکنش انسانی در آن معنا ندارد. با وجود این کوتاهی، مسابقهها حدود ۲۰٪ حجم کل معاملات را در بر میگیرند. همین پژوهش برآورد کرد که مسابقههای تأخیر حدود یکسوم اثر قیمتی و اسپرد مؤثر را تشکیل میدهند. اثر قیمتی جابهجایی قیمت پس از یک معامله است و اسپرد مؤثر هزینهای است که معاملهگر نسبت به میانهٔ قیمت خرید و فروش میپردازد. پس بخشی از هزینهای که هر معاملهگر در این بازار میپردازد، به همین مسابقههای بسیار کوتاه برمیگردد. [S2,S3]
نکته
دامنهٔ این اعداد
این برآوردها وابسته به مدل پژوهش و دادهٔ سهام بریتانیا هستند. به فارکس، کریپتو یا بازارهای دیگر تعمیم داده نمیشوند.
HFT با معاملات الگوریتمی عمومی، اسکالپینگ و ربات خرد چه فرقی دارد؟
HFT زیرمجموعهٔ بزرگی از معاملات الگوریتمی است، ولی همهٔ آن نیست. مرور کارکنان SEC صریحاً الگوریتمهای اجرای سفارش درشت نهادی را جدا کرده است. این الگوریتمها یک سفارش بزرگ را به خردهسفارشها تقسیم میکنند تا اجرای سفارش بازار را کمتر تکان دهد، و افق زمانیشان بسیار بلندتر از HFT است. خودکار بودن هم دلیل HFT بودن نیست. در پروندهٔ نایت کپیتال، که SEC در ۲۰۱۳ دربارهٔ آن حکم داد، سیستم مسیریابی خودکار شرکت ۲۱۲ سفارش خرد را پردازش کرد و در ۴۵ دقیقه بیش از ۴ میلیون معامله ساخت. به جمعبندی مرور کارکنان SEC، خطا از استراتژیای که بتوان HFT نامید ناشی نشده بود؛ منشأ آن یک الگوریتم معیوب بود، نه یک معاملهگر فرکانس بالا. اسکالپینگ هم موقعیت را کوتاه نگه میدارد، اما شباهتش با HFT به همین محور محدود میماند. در اسکالپینگ، تصمیم معمولاً با خود معاملهگر است. ربات خرد هم معمولاً روی پلتفرم معاملاتی و از راه کارگزار اجرا میشود و به هممکانی و فید دادهٔ مستقیم، که SEC از ویژگیهای HFT شمرده، تکیه ندارد. [S1,S2]
مقایسهٔ کیفی بر پایهٔ ویژگیهای SEC؛ مرزها در عمل گاهی همپوشانی دارند.
| محور | HFT | الگوریتم اجرای نهادی | اسکالپینگ و ربات خرد |
|---|---|---|---|
| افق نگهداری | بسیار کوتاه | بسیار بلندتر | کوتاه |
| زیرساخت تأخیر | هممکانی و فید دادهٔ مستقیم | شرط اصلی نیست | معمولاً بدون هممکانی |
| سفارشهای لغوشونده | فراوان | ویژگی تعریفکننده نیست | ویژگی تعریفکننده نیست |
| هدف | استفاده از سرعت در استراتژی | کمکردن ردپای سفارش بزرگ | سبک معامله یا قاعدهٔ خودکار شخصی |
معاملهگر خرد به زیرساخت فرکانس بالا دسترسی دارد؟
در لایهای که HFT در آن رقابت میکند، معمولاً نه. دلیل اصلی آن ساختار رقابت است. ویژگیهایی که SEC برای HFT برشمرده به هممکانی و فید دادهٔ مستقیم تکیه دارند، یعنی خدماتی که بورسها و ارائهدهندگان دیگر عرضه میکنند و برای کوتاهکردن تأخیر تا حد ممکن طراحی شدهاند. حساب خردی که سفارشش از اینترنت و پلتفرم کارگزار عبور میکند، در همان مسابقهای نیست که سیستم هممکان در آن است. تمرکز رقابت هم این فاصله را نشان میدهد. در نمونهٔ بورس لندن، شش شرکت برتر بیش از ۸۰٪ از کل بردها و باختهای مسابقههای تأخیر را به خود اختصاص دادند. یعنی دستکم در همین نمونه، رقابت در مقیاس میکروثانیه میان گروه کوچکی از شرکتها متمرکز بود. آنچه این داده نشان میدهد با نتیجهای که معاملهگر از آن میگیرد فرق دارد. داده دربارهٔ سهام بریتانیاست و پژوهشهای SEC هم دربارهٔ سهام آمریکا و آتی شاخصاند. معاملهگر خرد میتواند الگوریتم اجرا کند، ولی آن الگوریتم در افقی کندتر کار میکند و با HFT همرده نیست. [S3]
نمونه واقعی: ۶ مه ۲۰۱۰ چه پیوندی با HFT دارد؟
پیوند این روز با بحث HFT از راه نقدشوندگی است. بازارساز فرکانس بالا در هر دو سمت خرید و فروش قیمت میدهد، ولی موظف نیست این کار را پیوسته ادامه دهد. روز ۶ مه ۲۰۱۰ نشان میدهد وقتی سفارشهای ایستای خرید آب برود، قیمت چه میکند. این مثال فقط همین سازوکار کمشدن نقدشوندگی را نشان میدهد. روز ۶ مه ۲۰۱۰، که با نام فلشکرش (Flash Crash) شناخته میشود، گزارش رسمی مشترکی از کارکنان CFTC و SEC دارد. این گزارش نشان میدهد پیش از سقوط اصلی، نقدشوندگی سمت خرید در قرارداد آتی E-Mini S&P 500 آب رفته بود. تا ساعت ۲:۴۰ بعدازظهر، سفارشهای ایستای خرید در E-Mini به کمتر از ۲۰٪ میانگین صبح رسید. این میانگین در بازهٔ ۹:۳۰ تا ۱۰:۰۰ صبح حدود ۱۰۰٬۰۰۰ قرارداد، معادل حدود ۵٫۵ میلیارد دلار، بود. برای صندوق SPY همین نسبت در همان لحظه حدود ۷۵٪ بود. گزارش رویداد را در چند مرحله شرح میدهد. در مرحلهٔ سوم، از ۲:۴۱ تا ۲:۴۵:۲۸ بعدازظهر و در حدود چهار دقیقه، بازارهای گسترده ۵ تا ۶ درصد دیگر افت کردند و به کف روزانهٔ ۹ تا ۱۰ درصد رسیدند. شاخصها بعد بازیابی شدند، ولی برخی سهام و ETFهای منفرد در قیمتهایی از یک پنی تا ۱۰۰٬۰۰۰ دلار معامله شدند. در چنین دقیقههایی سفارش بازار ممکن است بسیار دور از آخرین قیمت دیدهشده اجرا شود و شما بخشی از سرمایه یا همهٔ آن را از دست بدهید. برای حس اندازهٔ هر قرارداد، فرض کنید شاخص S&P 500 حدود ۱٬۱۰۰ باشد. این عدد سطح تقریبی شاخص در ۶ مه ۲۰۱۰ است، نه رقمی ثابت در طول آن روز: [S2,S3,S1]
فرمول Notional
Notional = 50 × Index = 50 × 1100 = 55,000 USD
Tick value = 0.25 × 50 = 12.50 USD
در این رابطه، Notional ارزش اسمی یک قرارداد و Index سطح شاخص است. Tick value هم ارزش کوچکترین حرکت مجاز قیمت، یعنی ۰٫۲۵ واحد شاخص، است. این حساب تقریبی با رقم صبح سازگار است: ۱۰۰٬۰۰۰ قرارداد × ۵۵٬۰۰۰ دلار حدود ۵٫۵ میلیارد دلار میشود. [S2]
مهم
آنچه این ارقام نشان نمیدهند
گزارش اثر کمشدن نقدشوندگی را در شاخص نشان میدهد. این ارقام بهتنهایی سهم HFT در سقوط آن روز را معلوم نمیکنند و علتیابی کامل رویداد از دامنهٔ آنها بیرون است.
معاملات فرکانس بالا برای بازار مفید است یا زیانبار؟
پاسخ یکدست نیست و به نوع استراتژی، بازار و دورهٔ پژوهش بستگی دارد. جونز (Jones) در ۲۰۱۳ مروری بر ادبیات تجربی در SSRN منتشر کرد. جمعبندی او این بود که بیشتر پژوهشهای تجربی تا آن زمان نشان میدادند HFT و بازارهای خودکار رقابتی نقدشوندگی را بهتر، هزینهٔ معامله را کمتر و قیمت سهام را کاراتر کردهاند. این جمعبندی به همان دوره و عمدتاً به بازار سهام مربوط است. خلاصهٔ دایجست CFA Institute از پژوهشی دربارهٔ ریزساختار بازار فرکانس بالا تصویر دوسویهای میدهد. بازارسازی فرکانس بالا کارایی اطلاعاتی را بالا میبرد، یعنی قیمت اطلاعات تازه را زودتر منعکس میکند و اسپرد را کم میکند. ولی بازارساز فرکانس بالا تعهدی به ارائهٔ نقدشوندگی پیوسته ندارد و همین نکته محل انتقاد است، چون بازارساز ممکن است درست وقتی بازار به نقدشوندگی نیاز دارد کنار بکشد. پژوهش NBER هزینهٔ آربیتراژ تأخیر را مثل «مالیاتی» حدود ۰٫۵ واحد پایه (basis point) روی معامله برآورد کرد؛ هر واحد پایه برابر یکصدم یک درصد است. به برآورد همان پژوهش، طراحی بازاری که این مسابقه را حذف کند هزینهٔ نقدشوندگی بازار را ۱۷٪ کم میکند. [S3]
یافتههای پژوهشی دربارهٔ اثر HFT بر کیفیت بازار و دامنهٔ هر کدام.
| یافته | منبع | دامنه |
|---|---|---|
| نقدشوندگی بهتر و هزینهٔ معاملهٔ کمتر | مرور ادبیات جونز (۲۰۱۳) | عمدتاً سهام، پژوهشهای تا ۲۰۱۳ |
| اسپرد کمتر، بدون تعهد به نقدشوندگی پیوسته | خلاصهٔ دایجست CFA Institute | بازارسازی فرکانس بالا |
| مالیات پنهان آربیتراژ تأخیر | NBER | سهام FTSE 100، وابسته به مدل |
اشتباههای رایج: هر ربات HFT نیست و هر بحران تقصیر آن نیست
بیشتر سوءبرداشتها از یکیگرفتن نشانه با خود پدیده میآیند.
- یکیگرفتن هر ربات یا الگوریتم با HFT: الگوریتم اجرای نهادی و سیستم مسیریابی نایت کپیتال هر دو خودکار بودند و هیچکدام HFT به شمار نیامدند.
- یکیگرفتن حجم زیاد با HFT: در پژوهش E-Mini، سهم حسابهای HFT از حجم و سهمشان از پیامها یکسان نبود؛ هیچ سنجهٔ تکی معرف HFT نیست.
- تعمیم سهم بیش از ۵۰٪: این برآورد در سند مفهومی SEC در ۲۰۱۰ و دربارهٔ حجم کل سهام فهرستشده در آمریکا آمده است. به بازارهای دیگر یا سالهای بعد تعمیم داده نمیشود.
- نسبتدادن هر بحران به HFT: ارقام گزارش ۶ مه ۲۰۱۰ کمشدن نقدشوندگی را نشان میدهند، نه سهم HFT در آن سقوط را. [S1,S2]
محدودیت شواهد: نمونه، بازار و سال
شواهدی که دربارهٔ معاملات فرکانس بالا در دست است بیشتر از سهام آمریکا و بریتانیا و آتی شاخص میآید. دادهٔ حسابهای HFT عمومی نیست و پژوهشگران اغلب از دادهٔ ویژهٔ بورس یا نهاد ناظر استفاده میکنند؛ پس تکرار مستقل نتیجهها دشوار است. برآوردهای مسابقهٔ تأخیر به مدل پژوهش و نمونهٔ سهام FTSE 100 وابستهاند. برآورد سهم حجم هم به همان سال و بازاری محدود است که در بخش اشتباههای رایج آمد، و مرور جونز به ۲۰۱۳ برمیگردد. هیچیک از این نتیجهها برای فارکس یا کریپتو اندازهگیری نشده و نباید به آن بازارها منتقل شود. گام بعد برای خواننده شناخت معاملات الگوریتمی در معنای عام است؛ HFT فقط بخشی از آن خانوادهٔ بزرگتر است و بسیاری از الگوریتمها در افقهای کندتر کار میکنند.
هرچه اینجا میخوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.
مرجع و تمرین مرتبط
الگو، ستاپ و واژهٔ مرتبط
پرسشهای پرتکرار
لاتنسی در معاملات چیست؟
کولوکیشن در بازار مالی یعنی چه؟
معاملات فرکانس بالا در فارکس ممکن است؟
ربات معاملهگر با HFT فرق دارد؟
واژههای این مقاله
منابع
این مقاله با کمکِ ابزارهای هوش مصنوعی تهیه شده است. سیاست تحریریه
دیدگاه خود را ارسال کن
ارسال دیدگاهمطالب مرتبط
ارسال دیدگاه
دیدگاهها پیش از انتشار بررسی میشوند. به پرسشهای معاملاتی پاسخ نمیدهیم و سیگنال نمیدهیم.
دیدگاهها (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باش.