بازار سهام جهانی چیست و چگونه کار میکند؟
وقتی از «بازار سهام جهانی» حرف میزنیم، تصویر رایج یک تالار بزرگ است که سهام همهٔ شرکتهای دنیا یکجا در آن خرید و فروش میشود. واقعیت پراکندهتر است: بورسهای ملی و بازارچههای جدا، هر کدام با ساعت و قاعدهٔ خودش. در ادامهٔ همین صفحه میبینید این شبکه چطور کار میکند، جلسههای بازار آمریکا کی برگزار میشوند و سهام خارجی چه ریسکهای ویژهای دارد.
این مقاله برای معاملهگری است که میخواهد ساختار بازار سهام خارج از ایران را بشناسد؛ بعدش میتواند سراغ ساعات معاملاتی بازارها یا مدیریت ریسک برود.
در یک نگاه
- بازار سهام جهانی شبکهای از بورسهای جدا است، نه یک بازار
- جلسهٔ اصلی بورس نیویورک ۹:۳۰ تا ۱۶:۰۰ به وقت شرق آمریکاست
- پیشبازار و پسبازار میان بورسها و بازارچهها فرق دارد
- تسویهٔ استاندارد آمریکا از ۲۸ مه ۲۰۲۴ یک روز کاری است
- ADR و ریسک ارز دو نکتهٔ اصلی سهام خارجی است
بازار سهام جهانی چیست و چرا یک بازار واحد نیست؟
بازار سهام جهانی یک بازار واحد نیست؛ مجموعهای پراکنده از بورسها و بازارچههای جدا است که سهام شرکتها در آنها فهرست و معامله میشود. هر بورس جلسههای معاملاتی و زمانبندی خودش را دارد. برای برخی شرکتهای غیرآمریکایی هم گواهی ADR وجود دارد که سهام آنها را نمایندگی میکند و خود گواهی در بازار آمریکا معامله میشود.
بورس (exchange) نهادی است که قاعدهٔ فهرستشدن سهام را تعیین میکند و سفارشهای خرید و فروش را به هم میرساند. بازارچهٔ معاملاتی (trading venue) معنای گستردهتری دارد و به هر سامانهای میگویند که سفارش سهام در آن اجرا میشود. اگر بورس را فروشگاه اصلی یک کالا بدانید، بازارچهها پیشخوانهای دیگریاند که همان کالا را با ساعت و قاعدهٔ کمی متفاوت عرضه میکنند.
پراکندگی این شبکه از خود تعریف پیداست. شرکتها در یک فهرست واحد ثبت نشدهاند؛ هر کدام در بورسی فهرست شدهاند که قاعده و ناظر خودش را دارد. پس وقتی از بازار سهام جهانی حرف میزنید، در واقع منظورتان مجموع این بورسهاست، همانطور که بازارهای مالی هم از بخشهای جدا با سازوکار متفاوت ساخته شدهاند.
نکته
«بورس جهانی» در عمل یعنی یک بورس مشخص
وقتی کسی از «ورود به بورس جهانی» حرف میزند، معمولاً منظورش دسترسی به یک بورس معین، مثلاً بورس نیویورک، است. هر بورس قاعدهٔ فهرستشدن، ساعت و ناظر خودش را دارد؛ برای فهم هر معامله، نخست باید بدانید در کدام بورس انجام میشود.
سهام چگونه فهرست و معامله میشود؟
سهام از دو مرحلهٔ جدا میگذرد: یک بار شرکت آن را به بازار میآورد و بعد سهامداران آن را میان خودشان دستبهدست میکنند. مسیر کامل یک سهم از انتشار تا انتقال مالکیت این گامها را دارد:
- بازار اولیه: شرکت سهام تازه را به سرمایهگذاران عرضه میکند و پول این مرحله به خود شرکت میرسد؛ فهرستشدن در بورس معمولاً همراه این عرضه یا پس از آن میآید.
- بازار ثانویه: پس از فهرستشدن، سهامداران سهام را با یکدیگر معامله میکنند و شرکت دیگر طرف معامله نیست.
- اجرای سفارش: سفارش خرید یا فروش به یک بورس یا بازارچه میرسد و در برابر سفارش طرف مقابل اجرا میشود.
- تسویه: پس از اجرا، پول و سهم در بازهای تعریفشده جابهجا میشوند و مالکیت رسماً منتقل میشود.
اینکه سفارش با چه قیمتی و چه شرطی اجرا شود به نوع آن بستگی دارد؛ تفاوت سفارش بازار و سفارش محدود در مقالهٔ انواع سفارش آمده است.
فاصلهٔ اجرا تا تسویه را میشود با خرید خانه مقایسه کرد. قولنامه را یک روز امضا میکنید، ولی پرداخت نهایی و انتقال سند در روز دیگری انجام میشود. در بازار سهام هم اجرای سفارش و تسویهٔ آن دو لحظهٔ جدا هستند و در آمریکا فاصلهٔ میان آنها را قاعدهٔ SEC تعیین میکند.
همهٔ سهامها هم یکجور نیستند و سهام عادی (common stock) نوع اصلی ابزار سهامی است که شرکتها منتشر میکنند.
ساعت معاملات بازار سهام آمریکا چیست و پیشبازار چه فرقی دارد؟
جلسهٔ اصلی معاملات در بورس نیویورک (NYSE) از ۹:۳۰ صبح تا ۴:۰۰ بعدازظهر به وقت شرق آمریکا (ET) و در روزهای کاری دوشنبه تا جمعه برگزار میشود. NYSE Arca هم همین جلسهٔ اصلی را دارد. جلسهٔ منظم بازارچههای BZX و EDGX گروه Cboe نیز در همین بازه، یعنی ۹:۳۰ تا ۱۶:۰۰ ET، برگزار میشود. پس اگر پرسش شما ساعت کار سهام آمریکا در حالت عادی است، پاسخ همین پنجرهٔ مشترک است. [S1,S2]
پیشبازار و پسبازار جلسههاییاند که پیش و پس از جلسهٔ اصلی برگزار میشوند. زمان شروع و پایان آنها را هر بورس یا بازارچه خودش تعیین میکند. NYSE حتی برای دستههای مختلف نمادها (Tape A و Tapes B و C) زمانبندی جدا دارد. در NYSE Arca جلسهٔ معاملاتی پیش از بازار از ۴:۰۰ شروع میشود؛ صفحهٔ NYSE «پیشگشایش» را ساعتی جدا از این جلسه فهرست کرده است و این ساعت با شروع جلسهٔ آغازین یکی نیست. جدول زیر برنامهٔ اعلامشدهٔ هر نهاد را کنار هم میگذارد؛ همهٔ ساعتهایش به وقت شرق آمریکاست. [S1,S2]
ساعت جلسههای سهام در NYSE، NYSE Arca و بازارچههای BZX و EDGX گروه Cboe به وقت ET، بر پایهٔ صفحههای ساعات NYSE و Cboe.
| بورس یا بازارچه | پیش از جلسهٔ اصلی | جلسهٔ اصلی یا منظم | پس از جلسهٔ اصلی |
|---|---|---|---|
| NYSE | پیشگشایش ۶:۳۰ (Tape A)؛ آغازین ۷:۰۰ تا ۹:۳۰ (Tapes B و C) | ۹:۳۰ تا ۱۶:۰۰ | Tape A: جلسهای فهرست نشده؛ Tapes B و C: در منبع فهرست نشده |
| NYSE Arca | پیشگشایش ۲:۳۰؛ آغازین ۴:۰۰ تا ۹:۳۰ | ۹:۳۰ تا ۱۶:۰۰ | پایانی ۱۶:۰۰ تا ۲۰:۰۰ |
| Cboe BZX و EDGX | آغازین ۴:۰۰ تا ۸:۰۰؛ پیشبازار ۸:۰۰ تا ۹:۳۰ | ۹:۳۰ تا ۱۶:۰۰ | پسبازار ۱۶:۰۰ تا ۲۰:۰۰ |
بازارچههای BYX و EDGA گروه Cboe برنامهٔ اندکی متفاوت دارند و جلسهٔ آغازینشان از ۷:۰۰ تا ۸:۰۰ ET است. نتیجهٔ عملی این تفاوتها ساده است: سهمی که در جلسهٔ اصلی در چند بازارچه همزمان معاملهپذیر است، پیش و پس از آن فقط در جایی معامله میشود که در آن ساعت جلسهای فعال دارد. [S1,S2]
برچسب ET یعنی این ساعتها به وقت شرق آمریکا اعلام شدهاند؛ پیش از استفاده باید آنها را به وقت محل خودتان تبدیل کنید. این جدول فقط به بازار آمریکا مربوط است؛ برای مقایسه با جلسههای فارکس و بازارهای دیگر، مقالهٔ ساعات معاملاتی بازارها را ببینید.
مثال واقعی: تسویه از T+3 تا T+1 چه تغییری کرد؟
چرخهٔ تسویه (settlement cycle) فاصلهٔ میان روز اجرای معامله و روزی است که پول و سهم واقعاً جابهجا میشوند. در نماد T+n، حرف T روز معامله است و عدد کنارش شمار روزهای کاری تا تسویه را نشان میدهد. بازار آمریکا این فاصله را در چند گام کوتاه کرده است. به گفتهٔ SEC، مسیرش چنین بود:
- دورهٔ T+3: تسویهٔ استاندارد سه روز کاری پس از معامله انجام میشد.
- سال ۲۰۱۷: SEC چرخهٔ استاندارد را از T+3 به T+2 کوتاه کرد.
- ۲۸ مه ۲۰۲۴: بازار اوراق بهادار آمریکا به چرخهٔ استاندارد T+1، یعنی یک روز کاری پس از معامله، رسید.
فرض کنید سفارش خرید سهمی در جلسهٔ اصلی یک دوشنبهٔ عادی و بدون تعطیلی اجرا شود. با قاعدهٔ T+1 تسویه سهشنبه انجام میشود. همین معامله در دورهٔ T+2 چهارشنبه و در دورهٔ T+3 پنجشنبه تسویه میشد. اگر معامله جمعه اجرا شود، روز کاری بعدی دوشنبه است، چون شنبه و یکشنبه جزو روزهای کاری نیستند.
دامنهٔ این قاعده را هم باید دقیق خواند. T+1 چرخهٔ استاندارد اغلب معاملاتی است که کارگزار-معاملهگرها (broker-dealer) انجام میدهند و همهٔ ابزارها را در بر نمیگیرد.
اندازه کل بازار سهام جهان چقدر است؟
به گفتهٔ WFE، ارزش بازار سهام در بورسهای تحت پوشش این نهاد در پایان ۲۰۲۵ حدود ۱۵۱٫۹۴ تریلیون دلار بود. این رقم نسبت به پایان ۲۰۲۴ حدود ۱۸٫۵٪ رشد را نشان میدهد؛ یعنی در آن یک سال بیش از ۲۳ تریلیون دلار به ارزش بازار افزوده شد.
ارزش بازار هر شرکت حاصل ضرب شمار سهام منتشرشدهٔ آن در قیمت سهم است. جمع این مقدار برای همهٔ شرکتها اندازهٔ کل بازار را میدهد. چون قیمتها پیوسته تغییر میکنند، چنین رقمی عکسی از یک تاریخ مشخص است، نه اندازهٔ ثابت بازار.
اینکه کدام بورس یا کشور بزرگترین سهم را دارد به معیار سنجش بستگی دارد. ارزش بازار، شمار شرکتهای فهرستشده و حجم معاملات ممکن است هر کدام ترتیب متفاوتی بسازند. پس پاسخ پرسش «بزرگترین بازار سهام جهان کدام است» فقط وقتی معنا دارد که معیار و تاریخ آن هم گفته شود.
مهم
رقم کل را با مخرجش بخوانید
رقم WFE فقط بورسهایی را میشمارد که این نهاد پوشش میدهد. منابع دیگر برای همان پایان ۲۰۲۵ رقمهای متفاوتی منتشر کردهاند، چون دامنهٔ پوششان یکسان نیست. پیش از مقایسهٔ دو رقم، بررسی کنید هر کدام چه بورسهایی را در بر میگیرد.
سهام شرکتهای خارجی از چه راههایی در بازار آمریکا دیده میشود؟
سهام یک شرکت غیرآمریکایی به دو شکل اصلی در بازار آمریکا دیده میشود: فهرستشدن مستقیم خود شرکت در یک بورس آمریکایی، یا رسید سپردهٔ آمریکایی (American Depositary Receipt) که به آن ADR میگویند.
ADR گواهیای است که سهام یک شرکت غیرآمریکایی را نمایندگی میکند. این سهام نزد یک بانک امین آمریکایی، بیرون از آمریکا، نگهداری میشود و آنچه در بازار آمریکا دستبهدست میشود خود گواهی است. هر ADR ممکن است یک سهم، چند سهم یا کسری از یک سهم را نشان دهد. قیاس سادهاش رسید انبار است: کالا در انبار میماند و رسیدی که مالکیت آن را نشان میدهد خرید و فروش میشود.
راه دیگر، فهرستشدن خود شرکت خارجی در یک بورس آمریکایی است. شرکتهای خارجی که در بورسهای آمریکا فهرست شدهاند باید گزارشهایی به SEC بدهند؛ یعنی بخشی از اطلاعات این شرکتها نزد همین نهاد ثبت میشود.
صندوق قابل معامله در بورس (ETF) هم راهی است که در بحث خرید سهام خارجی مطرح میشود. سازوکار، هزینه و ریسک این صندوقها موضوع جداگانهای است و این مقاله واردش نمیشود. هیچکدام از این راهها هم توصیه به خرید سهمی خاص یا انتخاب کارگزاری خاص نیست؛ این بخش فقط ساختار را نشان میدهد.
ریسکهای ویژه سهام خارجی چیست؟
هر سهمی ریسک دارد، اما SEC برای سرمایهگذاری بینالمللی ریسکهای ویژهای برمیشمارد که یکی از آنها تغییر نرخ ارز است. سازوکارش را با یک فرض میشود دید: فرض کنید قیمت سهم یک شرکت خارجی به پول محلی کشور خودش ثابت بماند، ولی ارزش آن پول در برابر دلار پایین بیاید. در این حالت ارزش دلاری همان سهم کم میشود، بیآنکه خود شرکت تغییری کرده باشد.
ریسکهای ویژهٔ سهام خارجی را میشود در چهار دسته دید:
- نرخ ارز: ارزش سهم به پولی که شما با آن حساب میکنید، جدا از عملکرد شرکت، با حرکت ارز بالا و پایین میرود.
- دسترسی به اطلاعات: شرکتهای خارجی که در آمریکا فهرست نشدهاند معمولاً به SEC گزارش نمیدهند، پس اطلاعات در دسترس دربارهٔ آنها ممکن است کمتر یا در قالب دیگری باشد.
- تفاوت ساعت: جدول ساعتهای بخش قبل فقط برای آمریکاست؛ بورس اصلی یک شرکت خارجی ساعت خودش را دارد و ممکن است خبر مهم در زمانی برسد که جلسهٔ اصلی آمریکا بسته است.
- چرخهٔ تسویه: از ۲۸ مه ۲۰۲۴ چرخهٔ استاندارد بازار اوراق بهادار آمریکا T+1 است؛ اگر معامله در بازار دیگری انجام شود، نباید فرض کنید همین چرخه برقرار است.
این چهار دسته جدا از ریسک عادی سهام نیستند و روی آن اضافه میشوند. برای همین میتوان آنها را در چارچوب کلی مدیریت ریسک بررسی کرد.
هشدار
افت سهم و افت ارز میتوانند روی هم جمع شوند
در سهام خارجی، کاهش قیمت سهم و کاهش ارزش پول محلی آن ممکن است همزمان رخ دهند و اثرشان روی هم انباشته شود. اگر این سازوکار را در حساب نیاورید، ممکن است بخشی از سرمایه یا همهٔ آن را از دست بدهید.
اشتباه رایج: یک ساعت و یک رقم برای همه بورسها
یک خطای رایج این است که «ساعت بورس آمریکا» را یک بازهٔ واحد بدانید. جلسهٔ اصلی میان NYSE، NYSE Arca و بازارچههای BZX و EDGX یکسان است، اما بیرون از آن هر نهاد برنامهٔ خودش را دارد. مثلاً جلسهٔ آغازین NYSE Arca چند ساعت زودتر از جلسهٔ آغازین BYX و EDGA شروع میشود.
این خطا طبیعی است. خلاصهای که فقط جلسهٔ اصلی را بنویسد یا پیشبازار را با یک عدد ثابت نشان دهد، همین برداشت را میسازد. راه اصلاحش یک پرسش است: هر وقت ساعتی برای پیشبازار یا پسبازار شنیدید، بپرسید این ساعت مال کدام بورس یا بازارچه است.
خطای مشابهی دربارهٔ اندازهٔ بازار هم دیده میشود: رقمی بدون نام نهاد و سال نقل میشود و کنار رقمی از منبع دیگر مینشیند.
نکته
دو پرسش پیش از اعتماد به یک عدد
پیش از اینکه ساعتی یا رقمی را مبنای تصمیم کنید، دو چیز را روشن کنید: این عدد مال کدام نهاد یا بورس است، و برای چه تاریخ و چه دامنهای اعلام شده است.
این تصویر کجا ناقص است؟
این مقاله نقشهٔ ساختار است، نه راهنمای کامل. ساعتهایی که در این مقاله آمد فقط به بورسها و بازارچههای آمریکا و به وقت ET مربوطاند و تعطیلات رسمی را در بر نمیگیرند. رقم ارزش بازار فقط بورسهای تحت پوشش WFE را میشمارد.
ADR هم فقط در حد تعریف آمد. هزینهها، جزئیات ثبت و شیوهٔ دسترسی عملی، از جمله انتخاب کارگزار و سازوکار ETF، بیرون از دامنهٔ این مقاله ماندهاند.
گام بعد به هدف شما بستگی دارد. اگر میخواهید بدانید شناخت این بازار برای نگهداری بلندمدت سهام به کار شما میآید یا برای معاملههای کوتاهمدت، تفاوت این دو رویکرد را در مقالهٔ تفاوت ترید و سرمایهگذاری ببینید.
هرچه اینجا میخوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.
مرجع و تمرین مرتبط
الگو، ستاپ و واژهٔ مرتبط
پرسشهای پرتکرار
آیا بیرون از جلسهٔ اصلی هم میشود سهام آمریکا را معامله کرد؟
ADR چیست؟
نرخ ارز چه اثری بر سهام خارجی دارد؟
تسویه T+1 در بازار آمریکا یعنی چه؟
واژههای این مقاله
منابع
این مقاله با کمکِ ابزارهای هوش مصنوعی تهیه شده است. بازبین ثبتشده: بهنام مجیدی. سیاست تحریریه
دیدگاه خود را ارسال کن
ارسال دیدگاهمطالب مرتبط
ارسال دیدگاه
دیدگاهها پیش از انتشار بررسی میشوند. به پرسشهای معاملاتی پاسخ نمیدهیم و سیگنال نمیدهیم.
دیدگاهها (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باش.