گپ قیمتی چیست؟ تعریف، انواع و پر شدن گپ
«گپ بالاخره پر میشود» را زیاد میشنوید. گپ قیمتی فاصلهٔ خالی روی نمودار است که قیمت بدون انجام معامله از رویش پریده است. آن جملهٔ مشهور برای بعضی گپها ظرف چند روز درست درمیآید، برای بعضی ماهها طول میکشد و ممکن است هرگز محقق نشود. این صفحه تعریف دقیق، چهار نوع گپ و آمار منبعدار پر شدن را کنار هم میگذارد.
برای معاملهگری که با نمودار کندلی آشناست و میخواهد گپ را درست تشخیص دهد؛ گام بعد، شناخت حمایت و مقاومت است.
در یک نگاه
- گپ یعنی بازهٔ قیمتی که در آن هیچ معاملهای انجام نشده.
- چهار نوع دارد: معمولی، شکست، ادامهدهنده و خستگی.
- نرخ پر شدن گپ به نوع آن بستگی دارد.
- «همهٔ گپها پر میشوند» قاعدهٔ همیشگی نیست.
- آمار موجود دربارهٔ سهام است و به همهجا تعمیم نمییابد.
گپ قیمتی دقیقا چیست و چه وقت روی نمودار شکل میگیرد؟
گپ قیمتی فضای خالی روی نمودار است که در آن بازهٔ قیمتی هیچ معاملهای انجام نشده است. در نمودار روزانه، اگر کمینهٔ قیمت جدید بالاتر از بیشینهٔ روز قبل باشد گپ صعودی و اگر بیشینهٔ جدید پایینتر از کمینهٔ روز قبل باشد گپ نزولی شکل گرفته است. به زبان ساده، گپ جایی است که قیمت از یک سطح به سطح دیگر جهیده و در فاصلهٔ میان این دو سطح هیچ خریدار و فروشندهای با هم معامله نکردهاند. روی نمودار کندل روزانه، گپ صعودی فاصلهای است میان نوک سایهٔ بالایی کندل روز قبل و ته سایهٔ پایینی کندل روز جدید. گپ نزولی همین فاصله را در جهت عکس دارد. این همان «فضای خالی» است که آموزش ChartSchool سایت StockCharts در تعریف گپ به کار میبرد. قیاس روزمرهاش قطار سریعالسیری است که بیتوقف از چند ایستگاه میانی میگذرد. قطار از کنار آن ایستگاهها عبور کرده، ولی در هیچکدام کسی سوار یا پیاده نشده است. گپ هم نشان میدهد قیمت به سطح تازه رسیده، بیآنکه در سطوح میانی معاملهای ثبت شود. شرط کمینه و بیشینه اهمیت دارد. در برخی محاسبهها فقط فاصلهٔ قیمت بازشدن با بستهٔ قبلی را میسنجند؛ نمونهاش را در بخش فارکس میبینید. اما فضای خالی روی نمودار روزانه فقط وقتی باقی میماند که کل دامنهٔ روز جدید بیرون از دامنهٔ روز قبل باشد.
نکته
بازشدن با فاصله همیشه گپ نمیماند
اگر قیمت بالاتر از بستهٔ روز قبل باز شود ولی در همان روز به محدودهٔ معاملات روز قبل برگردد، کمینهٔ روز جدید دیگر بالاتر از بیشینهٔ روز قبل نیست. در این حالت روی نمودار روزانه فضای خالی دیده نمیشود، هرچند فاصلهٔ لحظهٔ بازشدن روی نمودار درونروزی پیداست.
چرا روی نمودار گپ ایجاد میشود؟
گپ زمانی شکل میگیرد که اطلاعات تازه ارزیابی بازار را یکباره تغییر دهد و فرصتی برای معامله در سطوح میانی پیش نیاید. سادهترین حالت، خبری است که در ساعات بستهبودن بازار منتشر میشود. خریداران و فروشندگان در این فاصله برآورد خود از قیمت منصفانه را عوض میکنند و با شروع معاملات بعدی، نخستین معامله در سطح تازه انجام میشود. سطوح میانی هیچوقت معامله نشدهاند و روی نمودار خالی میمانند. حالت دوم تصمیمی ناگهانی است که سفارشهای خرید و فروش را همزمان به سطحی دیگر میبرد. یک نمونهاش ۱۵ ژانویهٔ ۲۰۱۵ است. در آن روز بانک ملی سوئیس اعلام کرد کف نرخ ۱٫۲۰ فرانک بهازای هر یورو را «با اثر فوری» کنار میگذارد و نرخ سپرده را از ۲۲ ژانویه به منفی ۰٫۷۵ درصد میرساند. متن توضیح این تصمیم را BIS منتشر کرده است. اعلامی به این ناگهانی از همان جنس اطلاعات تازهای است که در بند قبل آمد. در سهام جهانی، ۳ فوریهٔ ۲۰۲۲ اثر گزارش سود را نشان میدهد. سهام Meta پس از گزارش سود و پیشبینی ضعیف در یک روز ۲۶٫۴٪ افت کرد و بیش از ۲۵۰ میلیارد دلار از ارزش بازار شرکت کاسته شد. گزارش سود از همان نوع اطلاعاتی است که میتواند ارزیابی یک سهم را میان دو جلسهٔ معاملاتی عوض کند. با این حال افت یکروزه، هر قدر بزرگ، خودبهخود اثبات گپ نیست؛ گپ فقط وقتی ثبت میشود که شرط کمینه و بیشینه برقرار باشد. یک تفکیک را از همینجا نگه دارید. نمودار فقط نشان میدهد که در یک بازهٔ قیمتی معاملهای انجام نشده است. علت گپ بیرون از نمودار است و باید آن را در خبر یا رویداد همان روز جست. اینکه آن گپ آغاز یک روند است یا پایانش، نتیجهای است که معاملهگر از جایگاه گپ میگیرد، نه چیزی که خود نمودار اعلام کند. [S4,S5]
چهار نوع گپ چه تفاوتی دارند و هرکدام کجای روند میآید؟
در دستهبندی بولکوفسکی، گپها بر اساس جایگاهشان در روند چهار نوعاند. پیش از فهرست، یک اصطلاح را روشن کنیم: ناحیهٔ تراکم (Congestion) بازهای است که قیمت مدتی در محدودهای باریک بالا و پایین میرود و جهت مشخصی ندارد. بیشتر تفاوت انواع گپ به رابطهشان با همین ناحیه برمیگردد.
- گپ معمولی (Common Gap)، که به آن گپ ناحیهای یا الگویی هم میگویند، درون ناحیهٔ تراکم و در بازار بدون روند رخ میدهد و معمولاً ظرف چند روز پر میشود.
- گپ شکست (Breakaway Gap) آغاز روندی تازه است و اغلب هنگام خروج قیمت از ناحیهٔ تراکم ظاهر میشود.
- گپ ادامهدهنده (Continuation Gap)، با نامهای Runaway و Measuring، در میانهٔ صعود یا نزولی مستقیم و تند میآید.
- گپ خستگی (Exhaustion Gap) در پایان روند و با حجم بالا شکل میگیرد.
گپ شکست در واقع نوعی شکست قیمت است که بهجای عبور تدریجی از مرز ناحیهٔ تراکم، با جهش رخ میدهد. نشانهٔ همراهش معمولاً حجم معاملات بالا در روز گپ است. همین نشانه در گپ خستگی هم دیده میشود، پس حجم بالا بهتنهایی نمیگوید گپ در آغاز حرکت است یا در پایانش. آنچه این دو را از هم جدا میکند، جایگاه گپ نسبت به ناحیهٔ تراکم و طول حرکت قبلی است. گپ ادامهدهنده را میتوان با ایستگاه میانهٔ مسیر مقایسه کرد: قیمت پیش از آن مدتی در یک جهت حرکت کرده و پس از آن هم در همان جهت ادامه میدهد. گپ خستگی ظاهری مشابه دارد، اما حرکت پس از آن دوام نمیآورد. این دستهبندی محدودیتی ذاتی دارد. نوع گپ به جایگاهش در روند بستگی دارد و این جایگاه گاهی فقط پس از حرکتهای بعدی قیمت روشن میشود. گپی که در میانهٔ حرکت ادامهدهنده به نظر میرسد، اگر روند بلافاصله پس از آن تمام شود، در نگاه به گذشته گپ خستگی بوده است. در بازاری که نه تراکم روشنی دارد و نه روند مشخصی، برچسبزدن به گپ بیشتر برداشت تحلیلگر است تا خوانش نمودار.
پر شدن گپ یعنی چه و آیا همه گپها پر میشوند؟
پاسخ کوتاه منفی است: همهٔ گپها پر نمیشوند و سرعت پر شدن به نوع گپ بستگی دارد. پر شدن گپ (Gap Fill) یعنی قیمت برگردد و فضای خالی را بپوشاند. در تعریف ChartSchool، گپ وقتی پرشده است که قیمت در زمانی بعد دستکم تا قیمت روز پیش از گپ بازگردد. همین آموزش یادآوری میکند که ضربالمثل «همهٔ گپها سرانجام پر میشوند» بهویژه دربارهٔ گپ شکست و گپ ادامهدهنده لزوماً درست نیست. بولکوفسکی هم توضیح میدهد گپ ادامهدهنده تا وقتی قیمت سقف یا کف تازه میسازد باز میماند. جدول زیر آمار بولکوفسکی را برای هر چهار نوع کنار هم میگذارد. دو ستون میانی درصد گپهایی است که ظرف یک هفته پر شدهاند و ستون آخر میانهٔ زمان پر شدن در بازار صعودی است. میانه یعنی نیمی از موارد زودتر و نیمی دیرتر از این عدد پر شدهاند.
بولکوفسکی؛ بیش از ۱۱۰۰ نمونهٔ ترکیبی صعودی و نزولی؛ میانهٔ زمان مربوط به بازار صعودی است. دورهٔ نمونه در منبع ذکر نشده و نتیجه به همهٔ بازارها تعمیمپذیر نیست.
| نوع گپ | گپ صعودی پرشده ظرف یک هفته | گپ نزولی پرشده ظرف یک هفته | میانهٔ روز تا پر شدن (صعودی / نزولی) |
|---|---|---|---|
| معمولی | ۸۵٪ | ۹۰٪ | ۳ تا ۴ روز |
| شکست | ۱٪ | ۱٪ | ۸۹ / ۸۴ روز |
| ادامهدهنده | ۸٪ | ۱۵٪ | ۴۵ / ۲۵ روز |
| خستگی | ۶۰٪ | ۶۶٪ | ۶ / ۵ روز |
دو الگو در جدول برجسته است. گپ معمولی و گپ خستگی معمولاً سریع پر میشوند و در هر دو جهت بیش از نیمی از آنها ظرف یک هفته بسته شدهاند. در مقابل، گپ شکست ظرف یک هفته تقریباً هیچوقت پر نشده و میانهٔ زمان پر شدنش به ماهها میرسد. گپ ادامهدهنده میان این دو قرار دارد و نسخهٔ نزولیاش در این نمونه زودتر از نسخهٔ صعودی پر شده است. اندازه هم اثر دارد. به گفتهٔ بولکوفسکی، گپ بزرگ ممکن است صرفاً بهخاطر اندازهاش پر نشود. پس گپی که بسیار بزرگ است، حتی اگر از نوع معمولی باشد، لزوماً از الگوی جدول پیروی نمیکند.
گپ در فارکس و کریپتو چه فرقی با سهام دارد؟
سازوکار گپ در همهٔ بازارها یکی است: قیمت بدون معامله در سطوح میانی جابهجا میشود. تفاوت در داده است. عددهای جدول قبل به نمونهٔ بولکوفسکی تعلق دارند و به همهٔ بازارها تعمیمپذیر نیستند؛ برای جفتارزها یا رمزارزها نمیتوان همان نرخها را فرض کرد.
گپ در فارکس
مثال EUR/CHF نشان میدهد گپ در فارکس میتواند از تصمیم ناگهانی یک بانک مرکزی بیاید، نه فقط از خبری که در ساعات تعطیلی منتشر شده است. فاصلهٔ نسبی قیمت بازشدن با بستهٔ قبلی هنوز به معنای گپ ماندگار روی نمودار روزانه نیست. این فاصله را با رابطهٔ زیر حساب میکنند:
فرمول Gap
Gap = Open / PrevClose − 1
در این رابطه Open قیمت بازشدن دورهٔ جدید و PrevClose قیمت بستهشدن دورهٔ قبل است. حاصل یک کسر اعشاری است که میتوانید آن را به درصد بیان کنید. در فارکس همین فاصله را به پیپ (Pip) هم میشمارند. پیپ در بیشتر جفتارزها برابر ۰٫۰۰۰۱، یعنی یک واحد در رقم چهارم اعشار و در جفتارزهای ین برابر ۰٫۰۱ است. فرض کنید EUR/USD دورهٔ قبل را در ۰٫۹۹۴۰ بسته و دورهٔ جدید را در ۰٫۹۹۴۱ باز کرده است. فاصلهٔ این دو قیمت ۰٫۰۰۰۱، یعنی ۱ پیپ است و فاصلهٔ نسبی طبق رابطهٔ بالا حدود ۰٫۰۱ درصد میشود. در USD/JPY، رفتن از ۱۴۸٫۵۵ به ۱۴۸٫۵۶ هم ۱ پیپ است، چون پیپ در جفتارزهای ین رقم دوم اعشار است. این فاصلهٔ فرضی کوچک فقط برای نشاندادن حساب است؛ فاصلهٔ واقعی ممکن است چندین برابر بزرگتر باشد.
گپ در کریپتو
در رمزارزها هم گپ با همان شرط کمینه و بیشینه تعریف میشود، ولی شکلگرفتنش روی نمودار روزانه به ساعات معاملهٔ همان بازار یا ابزار بستگی دارد. اگر بازاری بیوقفه معامله شود، روز جدید عملاً از همان قیمتی شروع میشود که روز قبل در آن تمام شده است. این قیمت درون دامنهٔ روز قبل است، پس کمینهٔ روز جدید بالاتر از بیشینهٔ روز قبل نمیرود. در نتیجه گپ به این تعریف روی نمودار روزانه عملاً شکل نمیگیرد. جهش تند قیمت در اثر خبر ناگهانی در چنین بازاری درون دامنهٔ یک کندل روزانه ثبت میشود، نه به شکل فضای خالی میان دو کندل. اگر ابزاری مبتنی بر رمزارز ساعات بستهبودن داشته باشد، همان سازوکاری که در بخش علت ایجاد گپ آمد دربارهٔ آن هم صدق میکند. نرخهای پر شدن جدول قبل در این بازارها فقط یک فرضاند و باید جداگانه سنجیده شوند.
اشتباه رایج در خواندن گپ کدام است؟
سه خطا در خواندن گپ مدام تکرار میشوند و هر سه از سادهکردن یک الگوی آماری میآیند:
- فرض پر شدن حتمی هر گپ، در حالی که گپ شکست ظرف یک هفته بهندرت پر شده است.
- یکیگرفتن گپ شکست با گپ معمولی؛ گپ معمولی درون ناحیهٔ تراکم میماند، ولی گپ شکست از آن بیرون میزند و رفتار پر شدنش تقریباً عکس گپ معمولی است.
- اتکا به ناحیهٔ گپ بهعنوان حمایت یا مقاومت آینده.
خطای سوم توضیح بیشتری لازم دارد. در ادبیات کندلاستیک، گپ را «پنجره» (Window) هم مینامند و ناحیهاش را حمایت و مقاومت آینده میدانند. بولکوفسکی این باور را سنجیده است. به گزارش او، ناحیهٔ زیر گپ صعودی در بازار صعودی فقط در ۲۰٪ موارد و در بازار نزولی در ۱۶٪ موارد نقش حمایت داشته است. ناحیهٔ گپ نزولی هم در بازار صعودی در ۲۵٪ و در بازار نزولی در ۳۳٪ موارد نقش مقاومت داشته است. نمونه و سال این بررسی در منبع ذکر نشده است. نتیجهگیری خود او این است که ناحیهٔ گپ حمایت یا مقاومت چندان قابلاتکایی نیست. [S3,S2]
هشدار
نرخ پر شدن نقشهٔ معامله نیست
اگر معاملهای را فقط بر این فرض بنا کنید که گپ پر میشود یا ناحیهٔ آن قیمت را نگه میدارد، ممکن است بخشی از سرمایه یا همهٔ آن را از دست بدهید. گپی که انتظار پر شدنش را دارید ممکن است مدت طولانی باز بماند.
آمار گپ را تا کجا میشود جدی گرفت؟
آمار گپ برای فهم رفتار گذشته مفید است، ولی پیش از هر نتیجهگیری باید حدودش را بدانید.
- مخرج ترکیبی: جدول پر شدن بر بیش از ۱۱۰۰ نمونه تکیه دارد که گپهای صعودی و نزولی را با هم میشمارد. تفکیک این عدد برای هر نوع گپ در منبع نیامده است؛ پس برخی خانههای جدول ممکن است بر نمونهٔ کوچکی استوار باشند.
- دورهٔ نامعلوم: دورهٔ زمانی نمونهها گفته نشده است و رفتار بازار در دورههای دیگر ممکن است با آن فرق کند.
- تعریف یک پژوهشگر: همهٔ این عددها بر دستهبندی بولکوفسکی تکیه دارند. گپی که او شکست مینامد ممکن است در نگاه تحلیلگر دیگری ادامهدهنده باشد.
- گذشته در برابر آینده: نرخ ۸۵٪ برای گپ معمولی صعودی یعنی سهم گپهای پرشده در همان نمونه، نه احتمال پر شدن گپ بعدی روی نمودار شما. [S2]
مهم
این جدول به چه پرسشی پاسخ میدهد
جدول نشان میدهد گپهای گذشته در یک نمونهٔ مشخص چگونه رفتار کردهاند. به این پرسش که یک گپ مشخص پر میشود یا نه پاسخ نمیدهد و هیچ تضمینی دربارهٔ حرکت بعدی قیمت در خود ندارد.
حالا که تعریف، انواع و حدود آمار گپ قیمتی روشن شد، گام طبیعی بعد شناخت حمایت و مقاومت است؛ مفهومی که بخش مهمی از سوءبرداشتها دربارهٔ ناحیهٔ گپ به آن برمیگردد.
هرچه اینجا میخوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.
مرجع و تمرین مرتبط
پرسشهای پرتکرار
گپ شکست و گپ ادامهدهنده چه فرقی دارند؟
گپ خستگی چیست؟
گپ در تحلیل تکنیکال یعنی چه؟
واژههای این مقاله
منابع
این مقاله با کمکِ ابزارهای هوش مصنوعی تهیه شده است. سیاست تحریریه
دیدگاه خود را ارسال کن
ارسال دیدگاهمطالب مرتبط
ارسال دیدگاه
دیدگاهها پیش از انتشار بررسی میشوند. به پرسشهای معاملاتی پاسخ نمیدهیم و سیگنال نمیدهیم.
دیدگاهها (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باش.