تریدپدیادانشنامهٔ تریدآکا

همبستگی در بازار چیست؟ ضریب، انواع و محدودیت‌ها

اشتراک‌گذاری:

خیلی از معامله‌گرها چند دارایی متفاوت در سبد می‌گذارند و نتیجه می‌گیرند ریسکشان پخش شده است. این برداشت فقط وقتی درست است که آن دارایی‌ها با هم بالا و پایین نروند. هم‌حرکتی هم دقیقاً همان چیزی است که در روزهای پرتنش تغییر می‌کند. شناخت همبستگی یعنی دانستن اینکه این هم‌حرکتی چطور سنجیده می‌شود، چه می‌گوید و کجا گمراه می‌کند.

مسیر خواندن

برای معامله‌گری که می‌خواهد معنای ضریب همبستگی را دقیق بفهمد؛ گام بعدی همبستگی جفت‌ارزها یا مدیریت ریسک است.

در یک نگاه

  • همبستگی یعنی هم‌حرکتی دو دارایی، نه رابطهٔ علت و معلولی.
  • ضریب همبستگی از ۱- تا ۱+ است؛ صفر یعنی نبود رابطهٔ خطی.
  • همبستگی ثابت نیست و با پنجرهٔ زمانی فرق می‌کند.
  • در نمونهٔ سهام داو جونز، همبستگی هنگام بازدهی بسیار بد بالاتر رفت.
  • ضریب نزدیک صفر لزوماً به معنی استقلال دو دارایی نیست.

همبستگی در بازار چیست و ضریبش چه بازه‌ای دارد؟

همبستگی در بازار میزان هم‌حرکتی قیمت یا بازده دو دارایی است. ضریب همبستگی آن را روی مقیاسی از ۱- تا ۱+ نشان می‌دهد: نزدیک ۱+ یعنی حرکت هم‌جهت، نزدیک ۱- یعنی حرکت خلاف‌جهت و ۰ یعنی نبود رابطهٔ خطی. این ضریب ثابت نیست و با پنجرهٔ زمانی و شرایط بازار تغییر می‌کند. به زبان فنی، ضریب همبستگی (Correlation Coefficient) شکل استانداردشدهٔ کوواریانس (Covariance) است. کوواریانس نشان می‌دهد بازده دو دارایی هم‌زمان در یک جهت از میانگین خود فاصله می‌گیرند یا در دو جهت مخالف. مشکل اینجاست که اندازهٔ کوواریانس به واحد و نوسان هر دارایی بستگی دارد و نمی‌شود آن را میان جفت‌های مختلف مقایسه کرد. استانداردسازی این مشکل را حل می‌کند و به رابطهٔ زیر می‌رسد:

فرمول r

r = Cov(X, Y) / (σX × σY)

در این رابطه X و Y بازده دو دارایی در یک بازهٔ مشترک‌اند و Cov(X, Y) کوواریانس آن دوست. σX و σY انحراف معیار (Standard Deviation) هر کدام است، یعنی اندازهٔ پراکندگی بازده حول میانگین. قدر مطلق صورت کسر هیچ‌گاه از مخرج بزرگ‌تر نمی‌شود، پس r همیشه میان ۱- و ۱+ می‌ماند. این رابطه همان ضریب پیرسون (Pearson) است. این معیار رایج‌ترین معیار همبستگی در بازار ارز است و قدرت رابطهٔ خطی میان دو جفت‌ارز را می‌سنجد. قید «خطی» در این تعریف تزئینی نیست و بخش بزرگی از سوءبرداشت‌ها از همین قید می‌آید.

نکته

ضریب را همیشه همراه پنجره‌اش بخوانید

عدد همبستگی بدون دورهٔ داده و طول پنجره ناقص است. دو گزارش ممکن است برای یک جفت دارایی دو عدد متفاوت بدهند و هر دو درست باشند، چون بازهٔ زمانی محاسبه‌شان یکی نیست.

همبستگی مثبت، منفی و صفر یعنی چه؟

فرض کنید دو پوزیشن خرید هم‌اندازه روی EUR/USD و GBP/USD باز کرده‌اید. این دو جفت‌ارز معمولاً همبستگی مثبت دارند، چون یورو و پوند انگلیس پیوند اقتصادی نزدیکی دارند. نتیجه اینکه دو پوزیشن شما بیشتر شبیه یک شرط بزرگ‌تر روی ضعف دلار است تا دو تصمیم مستقل. علامت ضریب جهت رابطه را نشان می‌دهد و قدر مطلق آن قدرت رابطه را. ضریب مثبت یعنی وقتی بازده یکی بالاتر از میانگینش است، بازده دیگری هم معمولاً بالاتر است. ضریب منفی یعنی معمولاً خلاف هم حرکت می‌کنند. ضریب نزدیک صفر یعنی رابطهٔ خطی قابل‌توجهی دیده نمی‌شود.

سه حالت ضریب همبستگی و معنای هر کدام

حالتضریبمعنا
همبستگی مثبتنزدیک ۱+بازده‌ها بیشتر وقت‌ها هم‌جهت حرکت می‌کنند
همبستگی منفینزدیک ۱-بازده‌ها بیشتر وقت‌ها خلاف‌جهت حرکت می‌کنند
همبستگی صفرنزدیک ۰رابطهٔ خطی معناداری دیده نمی‌شود

یک ظرافت را از دست ندهید. ضریب ۱+ یعنی نقطه‌های بازده دو دارایی روی یک خط راست با شیب مثبت می‌نشینند، نه اینکه هر دو دقیقاً به یک اندازه حرکت کنند. ممکن است یکی همیشه دو برابر دیگری جابه‌جا شود و ضریب باز هم ۱+ باشد. دلیلش این است که ضریب شیب را نمی‌سنجد، فقط نظم رابطه را. برای الگوهای رایج میان ارزها، همبستگی جفت‌ارزها را ببینید.

ضریب همبستگی چگونه کار می‌کند و پنجره زمانی چه نقشی دارد؟

هر ضریب همبستگی سه انتخاب پنهان دارد: کدام داده، با چه تناوبی و در چه بازه‌ای. هر کدام را عوض کنید، عدد هم عوض می‌شود. داده معمولاً بازده است، یعنی درصد تغییر هر دوره، نه خود قیمت. دلیلش ساده است: دو قیمتی که هر دو روند صعودی دارند ممکن است فقط به خاطر همین روند مشترک ضریب بالایی نشان دهند، حتی اگر حرکت‌های روزبه‌روزشان ربطی به هم نداشته باشد. تناوب داده، یعنی روزانه یا هفتگی یا ساعتی بودن بازده‌ها، هم نتیجه را تغییر می‌دهد. روش برای دو جفت‌ارز یا برای یک ارز دیجیتال و یک شاخص سهام یکی است. پنجرهٔ زمانی (Window) تعداد دوره‌هایی است که وارد محاسبه می‌شود. پنجرهٔ کوتاه به تغییر رابطه سریع واکنش نشان می‌دهد ولی پرنوسان و پرنویز است. پنجرهٔ بلند آرام‌تر است ولی تغییر رابطه را دیر نشان می‌دهد. در پنجرهٔ غلتان (Rolling Window) طول پنجره ثابت می‌ماند و با هر دورهٔ تازه جلو می‌رود: دادهٔ جدید وارد و قدیمی‌ترین داده خارج می‌شود. حاصل به‌جای یک عدد، یک سری زمانی از ضریب‌هاست که نشان می‌دهد رابطه در طول زمان چطور تغییر کرده است. فرض کنید ضریب پنجرهٔ ۳۰ روزهٔ دو دارایی ۰٫۸ گزارش شده باشد. این عدد می‌گوید در همان ۳۰ روز بازده‌های آن دو رابطهٔ خطی مثبت و قوی داشته‌اند، اما دربارهٔ ماه بعد، رابطهٔ بلندمدت یا اینکه کدام دارایی دیگری را حرکت می‌دهد چیزی نمی‌گوید.

همبستگی چگونه به تنوع‌بخشی و پوشش ریسک مربوط می‌شود؟

تنوع‌بخشی (Diversification) فقط وقتی ریسک سبد را کم می‌کند که اجزای سبد کاملاً هم‌جهت نباشند. نوسان سبدی از دو دارایی از سه چیز ساخته می‌شود: نوسان هر جزء، وزن هر جزء و ضریب همبستگی میان آن‌ها. اگر ضریب ۱+ باشد، نوسان‌ها هیچ‌جا یکدیگر را خنثی نمی‌کنند و سبد عملاً یک دارایی بزرگ‌تر است. هرچه ضریب پایین‌تر باشد، بخش بزرگ‌تری از افت یک جزء با حرکت جزء دیگر جبران می‌شود. در ریسک ناشی از همبستگی دو بخش را از هم جدا کنید. بخش قابل‌کنترل تعداد پوزیشن‌های هم‌جهت روی دارایی‌های همبسته و اندازهٔ پوزیشن است. بخش غیرقابل‌کنترل تغییر ناگهانی خود همبستگی است که بیرون از اختیار هر معامله‌گری رخ می‌دهد. چارچوب مدیریت ریسک باید هر دو را در نظر بگیرد. پوشش ریسک (Hedging) همین منطق را برعکس به کار می‌گیرد. موقعیتی باز می‌شود که انتظار می‌رود خلاف موقعیت اصلی حرکت کند، تا بخشی از زیان احتمالی را جبران کند. همبستگی را می‌شود ابزاری برای طراحی چنین پوششی به کار برد، به شرط آنکه بدانید این ابزار روی رابطه‌ای تکیه دارد که از گذشته اندازه گرفته شده است.

هشدار

پوشش متکی به همبستگی گذشته ممکن است جواب ندهد

اگر همبستگی‌ای که پوشش بر آن بنا شده غلط پیش‌بینی شده باشد یا بازار غیرمنتظره حرکت کند، پوشش کارایی کمتری از انتظار دارد و بخشی از زیانی که قرار بود جبران شود، جبران‌نشده می‌ماند. در معاملات اهرمی این یعنی ممکن است بخشی از سرمایه یا همهٔ آن را از دست بدهید.

چرا همبستگی ثابت نیست و در بحران چه می‌شود؟

همبستگی در بازار از رفتار بازار ساخته می‌شود. این رفتار با رویدادهای اقتصادی، سیاست پولی، احساسات بازار و رویدادهای ژئوپلیتیک تغییر می‌کند. برای همین ضریبی که در یک دوره معتبر بود باید به‌طور منظم دوباره سنجیده شود. جابه‌جایی میان حالت ریسک آن و ریسک آف نمونهٔ آشنای همین تغییر احساسات است.

در یک نمونهٔ پژوهشی از سهام آمریکا، همبستگی در روزهای افراطی بالا رفت

در نمونه‌ای از سهام شاخص داو جونز (DJIA)، همبستگی میان سهم‌ها وقتی شاخص بسیار خوب یا بسیار بد عمل می‌کرد بالا رفت. این یافتهٔ پژوهشی است که CFA Institute خلاصه‌اش را منتشر کرده است. این پژوهش دادهٔ روزانهٔ ۳۰ سهم این شاخص را از ۱۵ مارس ۱۹۳۹ تا ۳۱ دسامبر ۲۰۱۰، یعنی حدود ۷۲ سال، بررسی کرد. نتیجه فقط دربارهٔ همین نمونه است، ولی نشان می‌دهد تنوع‌بخشی میان سهام یک بازار ممکن است درست وقتی بیشتر لازم است ضعیف‌تر شود.

جهش همبستگی همیشه نشانهٔ سرایت نیست

بالا رفتن همبستگی در بحران را اغلب سرایت (Contagion) تعبیر می‌کنند، یعنی بحران یک بازار پیوند بازارها را محکم‌تر کرده است. فوربز و ریگوبون خوانش دیگری دادند. مقالهٔ کاری آن‌ها، شمارهٔ ۷۲۶۷ در NBER (ژوئیهٔ ۱۹۹۹، منتشرشده در Journal of Finance در ۲۰۰۲)، این خوانش را در عنوانش خلاصه کرده است:«سرایتی در کار نیست، فقط وابستگی متقابل» (No Contagion, Only Interdependence). به بیان ساده، هم‌حرکتی بیشتر در روزهای بحران ممکن است همان پیوند همیشگی بازارها باشد، نه پیوندی تازه. آن‌ها بحران آسیای شرقی ۱۹۹۷، بحران پزوی مکزیک ۱۹۹۴ و سقوط ۱۹۸۷ آمریکا را بررسی کردند.

سهام و اوراق آمریکا در ۲۰۲۲ هم‌جهت شدند

رابطهٔ دو طبقهٔ دارایی هم می‌تواند جهت عوض کند. در بازار آمریکا، سال ۲۰۲۲ نخستین سال از ۱۹۷۷ بود که سهام و اوراق هر دو بازده منفی داشتند. این همبستگی مثبت ناخواسته عمدتاً حاصل جهش تند و غیرمنتظرهٔ نرخ بهره بود.

مهم

میانگین بلندمدت تصویر روز بحران نیست

همبستگی دورهٔ آرام ممکن است با همبستگی روزهای پرنوسان فاصلهٔ زیادی داشته باشد. ریسک سبد را با هر دو تصویر بسنجید، نه فقط با عدد بلندمدت.

مثال واقعی: همبستگی بیت‌کوین و نزدک در ۲۰۲۲ و ۲۰۲۴

اگر بیت‌کوین را دارایی جدا از بازار سهام فرض کنید، دو اندازه‌گیری تاریخ‌دار این فرض را محک می‌زنند. در مه ۲۰۲۲ همبستگی ۳۰ روزهٔ بیت‌کوین (BTC) با شاخص نزدک (Nasdaq) به ۰٫۸ رسید، رکوردی تا آن تاریخ. این عدد با پنجره‌ای کوتاه ساخته شده و فقط رفتار همان چند هفته را خلاصه می‌کند. تصویر دوم از یک پیش‌چاپ در arXiv می‌آید، یعنی مقاله‌ای که پیش از داوری همتا منتشر شده است و با پنجرهٔ غلتان روی دادهٔ روزانه از ۲۰۱۸ کار کرده است. به گفتهٔ این پژوهش، همبستگی بیت‌کوین با Nasdaq 100 و S&P 500 پس از رویدادهای مهم نهادی شدت گرفت و قله‌هایش در ۲۰۲۴ به ۰٫۸۷ رسید. [S3]

دو اندازه‌گیری تاریخ‌دار از همبستگی بیت‌کوین و سهام آمریکا

[S3]
موردپنجرهٔ محاسبهشاخص مقابلعدد و زمان
بیت‌کوین و نزدک۳۰ روزهشاخص Nasdaq۰٫۸ در مه ۲۰۲۲ (رکورد تا آن زمان)
پیش‌چاپ arXivغلتان، دادهٔ روزانه از ۲۰۱۸Nasdaq 100 و S&P 500قله‌هایی تا ۰٫۸۷ در ۲۰۲۴

این دو عدد را نباید مستقیم با هم مقایسه کرد. پنجره‌ها یکی نیستند، شاخص‌ها یکی نیستند و دوره‌ها هم فرق دارند. اینکه ۰٫۸۷ از ۰٫۸ بزرگ‌تر است به‌تنهایی نشان نمی‌دهد رابطه قوی‌تر شده است، چون دو عدد با دو خط‌کش متفاوت اندازه گرفته شده‌اند. از این مثال دو درس عملی می‌ماند: [S3]

  • دارایی‌ای که از جنس دیگری به نظر می‌رسد ممکن است در دوره‌هایی تقریباً هم‌جهت با شاخص‌های سهام آمریکا حرکت کند. در آن صورت، سبد کمتر از انتظار متنوع می‌شود.
  • هیچ‌کدام از این عددها چیزی دربارهٔ دوره‌های بعد نمی‌گوید.

همبستگی علیت نیست و ضریب صفر هم استقلال نیست

رایج‌ترین خطا در خواندن جدول همبستگی، دیدن رابطهٔ علت و معلول در هم‌حرکتی است. خطای دوم کم‌صداتر است: اینکه ضریب نزدیک صفر را نشانهٔ بی‌ربطی کامل دو دارایی بگیرید.

هم‌حرکتی دلیل حرکت را نشان نمی‌دهد

ضریب بالا میان دو دارایی فقط می‌گوید بازده‌هایشان در آن دوره با هم جابه‌جا شده‌اند. ممکن است یکی بر دیگری اثر بگذارد، ممکن است هر دو به عامل سومی مثل نرخ بهره یا احساسات بازار واکنش نشان دهند و ممکن است هم‌حرکتی در آن نمونه تصادفی باشد. همبستگی بالای بیت‌کوین و نزدک هم ثابت نمی‌کند یکی دیگری را حرکت می‌دهد. پژوهش فوربز و ریگوبون نیز یادآوری می‌کند که جهش ضریب در بحران را نباید بی‌درنگ به محکم‌تر شدن پیوند بازارها نسبت داد.

ضریب نزدیک صفر فقط یعنی رابطهٔ خطی دیده نشده است

ضریب پیرسون فقط رابطهٔ خطی را می‌سنجد. فرض کنید دارایی دوم در حرکت‌های بزرگ دارایی اول، چه رو به بالا و چه رو به پایین، بالا برود و در روزهای آرام بی‌واکنش بماند. این رابطه واقعی است ولی خطی نیست. ضریب پیرسون ممکن است برای آن عددی نزدیک صفر بدهد. صفر در اینجا یعنی خط راستی از میان داده‌ها نمی‌گذرد، نه اینکه دو دارایی به هم بی‌ربط‌اند.

نکته

پیش از نتیجه‌گیری از یک ضریب

بررسی کنید آیا عامل مشترکی هست که هر دو دارایی را حرکت دهد. نمودار پراکندگی بازده‌ها را هم ببینید تا الگوی غیرخطی‌ای که ضریب نمی‌بیند از چشمتان پنهان نماند.

محدودیت‌های همبستگی که باید بدانید

ضریب همبستگی در بازار خلاصهٔ مفیدی از رابطهٔ دو دارایی است. با این حال چند مرز مشخص دامنهٔ استفاده از آن را تعیین می‌کند:

  • وابستگی به نمونه: عدد حاصل فقط دربارهٔ همان داده، همان تناوب و همان پنجره صادق است. با عوض‌شدن هر کدام، عدد هم تغییر می‌کند.
  • دید خطی: معیار پیرسون رابطه‌های غیرخطی را نمی‌بیند، پس ضریب پایین می‌تواند رابطه‌ای واقعی را پنهان کند.
  • تغییر شرایط بازار: رابطه‌ای که در یک دوره سنجیده شده، با تغییر سیاست پولی یا احساسات بازار ممکن است در دورهٔ دیگر صادق نباشد.
  • نگاه به گذشته: ضریب از دادهٔ گذشته ساخته می‌شود و هیچ‌وقت خودش پیش‌بینی نیست.

استفادهٔ درست از همبستگی یعنی آماده بودن برای روزی که آن عدد عوض شود.

یک تذکر لازم

هرچه اینجا می‌خوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.

پرسش‌های پرتکرار

کورلیشن در فارکس یعنی چه؟
کورلیشن همان همبستگی است و در فارکس نشان می‌دهد دو جفت‌ارز تا چه حد با هم حرکت می‌کنند. رایج‌ترین معیار آن ضریب پیرسون است که قدرت رابطهٔ خطی را می‌سنجد. برای نمونه، EUR/USD و GBP/USD اغلب هم‌جهت‌اند، چون اقتصاد منطقهٔ یورو و بریتانیا به هم گره خورده است. پیامد عملی این است که پوزیشن‌های هم‌جهت روی جفت‌ارزهایی که همبستگی مثبت دارند ریسک را روی یک عامل مشترک متمرکز می‌کنند.
ضریب همبستگی چطور محاسبه می‌شود؟
ابتدا بازهٔ زمانی و تناوب داده انتخاب می‌شود و بازده هر دو دارایی در همان دوره‌ها به دست می‌آید. سپس کوواریانس این دو سری بر حاصل‌ضرب انحراف معیارهایشان تقسیم می‌شود و نتیجه عددی میان ۱- و ۱+ است. اگر عدد آماده‌ای می‌بینید، پیش از استفاده روشن کنید با چه پنجره و چه نوع داده‌ای ساخته شده است، چون همین دو انتخاب نتیجه را تغییر می‌دهند.
دارایی‌های همبسته کدامند؟
فهرست ثابتی وجود ندارد، چون همبستگی با زمان تغییر می‌کند. نمونهٔ آشنا دو جفت‌ارز EUR/USD و GBP/USD است که معمولاً همبستگی مثبت دارند. گاهی حتی دارایی‌هایی که در دوره‌هایی خلاف هم حرکت کرده‌اند هم‌جهت می‌شوند: در بازار آمریکا، سهام و اوراق در ۲۰۲۲ هر دو بازده منفی داشتند. پس همبسته بودن ویژگی یک دوره است، نه برچسب دائمی یک دارایی.
همبستگی بیت‌کوین و بازار سهام چقدر است؟
عدد ثابتی ندارد و هر رقم فقط برای پنجره و دورهٔ خودش معتبر است. در مه ۲۰۲۲ ضریب پنجرهٔ ۳۰ روزه میان بیت‌کوین و نزدک به ۰٫۸ رسید که بالاترین سطح ثبت‌شده تا آن زمان بود. یک پیش‌چاپ در arXiv، یعنی پژوهشی که پیش از داوری همتا منتشر شده، هم با پنجرهٔ غلتان قله‌هایی تا ۰٫۸۷ در ۲۰۲۴ برای همبستگی بیت‌کوین با شاخص‌های سهام آمریکا گزارش کرد.

واژه‌های این مقاله

منابع

این مقاله با کمکِ ابزارهای هوش مصنوعی تهیه شده است. سیاست تحریریه

دیدگاه خود را ارسال کن

ارسال دیدگاه

مطالب مرتبط

دیدگاه‌ها (۰)

هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باش.

ارسال دیدگاه

دیدگاه‌ها پیش از انتشار بررسی می‌شوند. به پرسش‌های معاملاتی پاسخ نمی‌دهیم و سیگنال نمی‌دهیم.

دوره‌های آموزش تریدآکا

دورهٔ بعدی یادگیری‌ات را پیدا کن

دوره‌ها را ببین، سبک‌ها را مقایسه کن و آموزش مناسب خودت را انتخاب کن.

مشاهده همه دوره‌ها
ادامهٔ مسیر تو

قدم بعدی را انتخاب کن

مسیر یادگیریت را پیدا کن

راهنمای شروع، انتخاب سبک و ترتیب یادگیری دوره‌ها را متناسب با هدفت ببین.

دیدن مسیر یادگیری

سبک معامله‌گریت را بشناس

با تست Trader DNA، الگوی تصمیم‌گیری و سبک‌های نزدیک‌تر به خودت را بشناس.

شناخت DNA معاملاتی

مقایسهٔ پلن‌ها

پوشش دوره‌ها و شرایط اشتراک طلایی و الماس را کنار هم مقایسه کن.