مارجین چیست؟ تعریف، فرمول محاسبه و تفاوت آن با اهرم
وقتی پوزیشنی باز میکنید، بخشی از موجودی حساب کنار گذاشته میشود و تا بسته شدن همان پوزیشن در دسترس شما نیست. این مبلغ مارجین است. اگر سازوکار آن را بشناسید، میفهمید چرا حسابی که هنوز موجودی مثبت دارد ممکن است پوزیشنهایش را بیهشدار از دست بدهد و چرا سقف اهرم در هر کشور فرق میکند.
این مقاله برای معاملهگر تازهکاری است که میخواهد وثیقه، مارجین آزاد و بستن اجباری را بفهمد. بعد از آن میتواند سراغ اهرم و لات برود.
در یک نگاه
- مارجین وثیقهٔ پوزیشن باز است، نه کارمزد.
- مارجین برابر ارزش اسمی تقسیم بر اهرم است.
- مارجین آزاد برابر اکوئیتی منهای مارجین استفادهشده است.
- بروکر میتواند بدون هشدار پوزیشن را ببندد.
- سقف اهرم و آستانهها در هر حوزهٔ مقرراتی فرق دارد.
مارجین چیست و چرا بروکر آن را نگه میدارد؟
مارجین بخشی از سرمایهٔ شما است که بروکر هنگام باز کردن پوزیشن بلوکه میکند و بهعنوان وثیقه نگه میدارد؛ هزینه یا کارمزد نیست. در فارکس، مقدار آن معمولاً از تقسیم ارزش اسمی معامله بر اهرم به دست میآید. اگر زیان پوزیشنها ارزش حساب را زیر حد لازم ببرد، بروکر میتواند مارجینکال بدهد یا پوزیشنها را ببندد.
فرض کنید در حساب فارکس پوزیشنی باز میکنید که ارزش اسمی آن چند برابر موجودی شماست. بروکر کل این ارزش را از شما نمیخواهد و فقط بخشی از موجودی را بهعنوان پشتوانهٔ همین پوزیشن کنار میگذارد. اگر قیمت خلاف جهت پوزیشن حرکت کند، زیان از کل ارزش حساب کم میشود، نه فقط از این وثیقه. مبلغ کنار گذاشتهشده به حساب بروکر واریز نمیشود؛ تا وقتی پوزیشن باز است قفل میماند و با بسته شدن آن آزاد میشود.
به همین دلیل مارجین (Margin) را با کارمزد، اسپرد یا سواپ یکی ندانید؛ مارجین سپردهای موقت است، نه هزینه. آنچه سرنوشت این سپرده را تعیین میکند سود و زیان شناور پوزیشنهاست. وقتی زیان بزرگ میشود، ارزش حساب ممکن است دیگر برای پوشش وثیقهٔ لازم کافی نباشد.
در پلتفرمهای معاملاتی چند واژهٔ نزدیک کنار هم نمایش داده میشوند. مارجین استفادهشده (Used Margin) مجموع وثیقهٔ قفلشده برای همهٔ پوزیشنهای باز است. اکوئیتی (Equity) موجودی حساب بهعلاوهٔ سود یا زیان شناور است. مارجین آزاد بخشی از اکوئیتی است که هنوز برای وثیقهٔ پوزیشن تازه در دسترس است. مرز هشدار و مرز بستن اجباری را هر بروکر در شرایط حساب خودش تعریف میکند، مگر جایی که قاعدهٔ ناظر حوزه کفی برای آن گذاشته باشد. عدد واحدی برای همهٔ بروکرها وجود ندارد.
مارجین چطور محاسبه میشود و چه نسبتی با اهرم دارد؟
فرمول پایه ساده است: مارجین لازم برابر است با ارزش اسمی معامله تقسیم بر اهرم. ارزش اسمی اندازهٔ واقعی پوزیشن است و از حجم معامله به لات و قیمت دارایی به دست میآید. اهرم نسبتی است که نشان میدهد با هر واحد وثیقه، پوزیشنی چند برابر بزرگتر کنترل میشود. این شکل فرمول برای نمادهای فارکس و CFD به کار میرود و ارزش اسمی باید به ارز حساب تبدیل شود. جزئیاتی مثل اندازهٔ قرارداد در مشخصات همان نماد آمده است. برای آتی یا سهام، شیوهٔ محاسبه فرق میکند.
رابطهٔ این دو معکوس است. هرچه اهرم بالاتر برود، سهم وثیقه از ارزش اسمی کوچکتر میشود. نمونههای مقرراتی زیر نشان میدهند این تبدیل در عمل چطور خوانده میشود:
- در قواعد ۲۰۱۰ CFTC برای فارکس خرد آمریکا، حداقل سپردهٔ ۲٪ ارزش اسمی برای ارزهای اصلی معادل اهرم ۵۰:۱ است.
- در همان قواعد، حداقل سپردهٔ ۵٪ برای سایر ارزها معادل اهرم ۲۰:۱ است.
- در اقدام موقت ۲۰۱۸ ESMA برای CFD مشتری خرد در اتحادیهٔ اروپا، سقف ۳۰:۱ برای جفتارزهای اصلی معادل مارجین اولیهٔ حدود ۳٫۳٪ ارزش اسمی بود. [S1,S7,S3,S4,S5]
اگر درصد مارجین را بدانید، اهرم معادل آن عکس همان سهم است؛ و اگر اهرم را بدانید، مارجین سهمی از ارزش اسمی است که عکس اهرم نشان میدهد. به همین دلیل بروکرها گاهی الزام را بهصورت درصد و گاهی بهصورت نسبت اعلام میکنند و هر دو یک چیز را میگویند.
تفاوت مارجین و اهرم
اهرم نسبت است و مارجین مبلغ. اهرم میگوید پوزیشن شما چند برابر وثیقه است؛ مارجین میگوید چه مقدار از موجودی برای همین پوزیشن قفل شده است. دو پوزیشن با اهرم یکسان اما اندازهٔ متفاوت، مارجین متفاوتی میگیرند. نکتهٔ مهمتر این است که اهرم بهتنهایی اندازهٔ زیان را تعیین نمیکند؛ زیان از ارزش اسمی و حرکت قیمت میآید. اهرم بالاتر فقط اجازه میدهد با وثیقهٔ کمتر پوزیشن بزرگتری باز شود. همین باعث میشود حرکت کوچک قیمت سهم بزرگتری از موجودی را از بین ببرد.
مارجین آزاد و سطح مارجین چیستند؟
دو حساب با موجودی برابر ممکن است وضعیت کاملاً متفاوتی داشته باشند. آنچه فرق را نشان میدهد چند مفهوم بههمپیوسته است که همه از اکوئیتی شروع میشوند. مارجین آزاد برابر است با اکوئیتی منهای مارجین استفادهشده. سطح مارجین نسبت اکوئیتی به مارجین استفادهشده است که بهصورت درصد نمایش داده میشود.
وقتی زیان شناور بزرگ میشود، اکوئیتی پایین میآید، اما مارجین استفادهشده تا بسته شدن پوزیشن تغییر چندانی نمیکند. نتیجه این است که مارجین آزاد کوچک میشود و سطح مارجین افت میکند. به این ترتیب، سطح مارجین فاصلهٔ حساب از مرزهای هشدار و بستن را نشان میدهد.
مدل یکپارچهٔ مارجین؛ عددهای سهام آمریکا به حساب مارجین سهام تعلق دارند، نه به فارکس
| مفهوم | چه چیزی را نشان میدهد | چطور به دست میآید |
|---|---|---|
| مارجین اولیه | وثیقهٔ لازم برای باز کردن پوزیشن | ارزش اسمی تقسیم بر اهرم؛ در حساب مارجین سهام آمریکا طبق Regulation T |
| مارجین نگهداری | حداقل وثیقه برای باز ماندن پوزیشن | در حساب مارجین سهام آمریکا دستکم ۲۵٪ ارزش بازار اوراق خریداریشده (FINRA) |
| مارجین آزاد | ظرفیت باقیمانده برای پوزیشن تازه یا تحمل زیان | اکوئیتی منهای مارجین استفادهشده |
| سطح مارجین | فاصلهٔ حساب از مرز هشدار و بستن اجباری | اکوئیتی تقسیم بر مارجین استفادهشده، بهصورت درصد |
در بازار سهام آمریکا، مارجین اولیه طبق Regulation T و مارجین نگهداری طبق قاعدهٔ FINRA دو الزام جدا هستند. کارگزار هم میتواند از این حداقلها سختگیرتر باشد. در پلتفرمهای فارکس معمولاً بهجای این تفکیک، سطح مارجین نمایش داده میشود. بروکر در چارچوب قاعدهٔ ناظر همان حوزه برای آن یک مرز هشدار و یک مرز بستن اجباری تعیین میکند. این مرزها را در قرارداد یا صفحهٔ شرایط حساب همان بروکر پیدا میکنید.
وقتی مارجین کم شود چه اتفاقی میافتد؟
مارجینکال و بستن اجباری
مارجینکال (Margin Call) درخواستی است برای افزودن وجه یا کوچک کردن پوزیشنها تا وثیقه دوباره به حد لازم برسد. اگر وضعیت بهتر نشود، مرحلهٔ بعد بستن اجباری یا استاپاوت (Stop Out) است و بروکر خودش یک یا چند پوزیشن را میبندد. اقدام موقت ۲۰۱۸ ESMA برای مشتری خرد قرارداد مابهالتفاوت (CFD) در اتحادیهٔ اروپا این مرز را مشخص کرد. طبق آن، وقتی مجموع وجه حساب و سود و زیان شناور خالص CFDهای باز از ۵۰٪ کل مارجین اولیهٔ همان CFDها پایینتر میرفت، ارائهدهنده باید یک یا چند پوزیشن را میبست. مبنای آن قاعده کل حساب بود، هرچند ارائهدهنده میتوانست آن را برای هر پوزیشن جداگانه اجرا کند. [S1,S3,S5,S7]
آیا زیان میتواند از سرمایه بیشتر شود؟
در حساب مارجین سهام آمریکا بله. چون بخشی از خرید با وام کارگزار انجام شده، افت تند قیمت میتواند زیانی بیش از پول واریزی شما بسازد و وام همچنان باید بازپرداخت شود. مثال عددی آن در بخش بعد آمده است.
در مقابل، اقدام موقت ESMA برای مشتری خرد CFD در اتحادیهٔ اروپا محافظت از موجودی منفی در سطح حساب را الزامی کرد. یعنی مسئولیت کل مشتری برای همهٔ CFDهای یک حساب به وجه همان حساب محدود میشد. بیرون از این دامنه، در حسابی که محافظت از موجودی منفی ندارد، زیانِ بیش از موجودی میتواند به بدهی شما تبدیل شود.
هشدار
هشدار بروکر را تضمین ندانید
در حساب مارجین سهام آمریکا، کارگزار ممکن است ملزم به صدور مارجینکال نباشد و میتواند اوراق را بفروشد، حتی اگر پیشتر مهلتی پیشنهاد کرده باشد. FINRA تصریح میکند مشتری حق مهلت یا حتی اطلاعرسانی دربارهٔ کسری مارجین را ندارد. کارگزار همچنین میتواند الزام مارجین را بیاطلاع قبلی بالا ببرد.
مثال مارجین در سهام آمریکا و فارکس
نهادهای ناظر و خودانتظام آمریکا در نشریههای آموزشی خود مثالهای سادهای برای سازوکار مارجین آوردهاند. این مثالها نشان میدهند وام و وثیقه چطور میتوانند زیان را از سرمایهٔ خریدار بزرگتر کنند.
سهم ۵۰ دلاری که به ۱۵ دلار میرسد
کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) مثال سهمی را میآورد که به قیمت ۵۰ دلار خریده شده و به ۱۵ دلار رسیده است. برای کسی که همهٔ پول خرید را خودش پرداخته، این افت ۷۰٪ زیان است. در همان مثال، خریداری که بخشی از خرید را با وام کارگزار انجام داده بیش از ۱۰۰٪ پول خودش را از دست میدهد. دلیلش این است که وام باید کامل بازپرداخت شود؛ زیان خریدار وقتی از سرمایهٔ خودش بیشتر میشود که ارزش اوراق از مبلغ وام کمتر شود، و اینکه چنین شود به سهم وام از خرید بستگی دارد. [S5]
مارجینکال ۵٬۰۰۰ دلاری و فروش ۲۰٬۰۰۰ دلاری
FINRA در مثالی دیگر توضیح میدهد که پس از افت ارزش حساب، کارگزار احتمالاً مارجینکال نگهداری ۵٬۰۰۰ دلاری صادر میکند و اگر مشتری آن را تأمین نکند، ممکن است ۲۰٬۰۰۰ دلار از اوراق را بفروشد. نسبت ۴ به ۱ این دو عدد از ضریب ۲۵٪ نگهداری میآید. فروش اوراق و پرداخت وام با پول آن اکوئیتی حساب را تغییر نمیدهد و فقط الزام نگهداری را به اندازهٔ ۲۵٪ مبلغ فروش پایین میآورد. پس برای پوشاندن کسری ۵٬۰۰۰ دلاری، فروش ۲۰٬۰۰۰ دلار اوراق لازم است. [S4,S3]
فارکس خرد آمریکا
حداقل سپردهٔ ۲٪ و ۵٪ این حسابها، که معادل اهرمش بالاتر آمد، اثر مستقیمی روی اندازهٔ زیان دارد. فرض کنید پوزیشنی روی یک ارز اصلی با همان حداقل ۲٪ باز کردهاید؛ یعنی ارزش اسمی پوزیشن ۵۰ برابر سپرده است. حرکت قیمت روی کل ارزش اسمی اثر میگذارد، پس حرکت ۲٪ قیمت خلاف جهت پوزیشن زیانی برابر کل سپرده میسازد و حرکت بزرگتر، زیانی بیشتر از خود سپرده. برای سایر ارزها با سپردهٔ ۵٪، همین نقطه در حرکت ۵٪ قیمت است. [S1,S7]
نکته
مثالها سازوکار را نشان میدهند
مثالها و قاعدهٔ این بخش به حسابهای آمریکایی مربوطاند: عددهای SEC و FINRA مثال آموزشیاند و حداقل سپردهٔ فارکس خرد فقط برای حسابهای همان حوزه الزام است. الزام هر حساب را قاعدهٔ ناظر همان حوزه و قرارداد بروکر یا کارگزار همان حساب مشخص میکنند.
اشتباههای رایج درباره مارجین
بیشتر غافلگیریها در حساب مارجین از چند برداشت نادرست میآیند:
- مارجین را هزینه دانستن: مارجین سپرده است و با بستن پوزیشن آزاد میشود؛ هزینهٔ معامله از جاهای دیگری مثل کارمزد و اسپرد میآید.
- آستانهها را جهانی پنداشتن: آستانهٔ ۵۰٪ مارجین اولیهٔ کل در اقدام موقت ۲۰۱۸ ESMA و دستور ASIC فقط برای مشتری خرد CFD در همان حوزه تعریف شد؛ بروکرهای دیگر مرزهای خودشان را دارند.
- انتظار هشدار و مهلت: در حساب مارجین سهام آمریکا، کارگزار ممکن است ملزم به اطلاعرسانی نباشد و بدون تماس پوزیشن را ببندد؛ در سایر حسابها قرارداد بروکر این را مشخص میکند.
- ثابت دانستن الزام مارجین: در حساب مارجین سهام آمریکا، کارگزار میتواند الزام را بیاطلاع قبلی بالا ببرد و مارجین آزاد را یکباره کم کند؛ برای حسابهای دیگر شرایط تغییر الزام در قرارداد بروکر آمده است.
- یکی گرفتن مارجین و اهرم: اهرم نسبت است و مارجین مبلغ وثیقه؛ کم شدن وثیقهٔ لازم به معنای کم شدن زیان احتمالی نیست.
- محدود دانستن زیان به مارجین: زیان پوزیشن از کل اکوئیتی کم میشود، نه فقط از وثیقهٔ قفلشده و در حساب مارجین سهام ممکن است از سرمایهٔ واریزی هم بیشتر شود. [S1,S3,S5,S7]
نقطهٔ مشترک این خطاها نگاه کردن به مارجین بهعنوان عددی ثابت است. مارجین آزاد و سطح مارجین با هر حرکت قیمت تغییر میکنند و مرزهای بستن را بروکر و نهاد ناظر تعیین میکنند.
محدودیتها: سقف اهرم و مارجین در مقررات کشورهای مختلف
عدد مارجین ویژگی ذاتی یک دارایی نیست. این عدد به حوزهٔ مقرراتی، نوع مشتری، نوع دارایی و سیاست بروکر بستگی دارد. نهادهای ناظر برای مشتری خرد سقف اهرم گذاشتهاند و هر سقف اهرم، کف مارجین را تعیین میکند. برای شناخت نهاد ناظر هر بروکر، مقالهٔ رگولاتوری بروکر را ببینید.
سقفهای اهرم مشتری خرد با نام نهاد و سال آغاز؛ عددها تاریخدارند، نه لزوماً قاعدهٔ جاری؛ ردیف ASIC به گزارش Finance Magnates و ردیف CFTC به گزارش خبری از قواعد نهایی آن
| نهاد ناظر | حوزه و مشتری | سقف اهرم | سال آغاز |
|---|---|---|---|
| ESMA | اتحادیهٔ اروپا، CFD مشتری خرد (اقدام موقت) | ۳۰:۱ برای جفتارز اصلی تا ۲:۱ برای رمزارز | ۲۰۱۸ |
| ASIC | استرالیا، CFD مشتری خرد | ۳۰:۱ تا ۲:۱ بسته به دارایی | ۲۰۲۱ |
| CFTC | آمریکا، فارکس خرد | ۵۰:۱ برای ارز اصلی، ۲۰:۱ برای سایر ارزها | ۲۰۱۰ |
سقفها بسته به نوسان طبقهٔ دارایی فرق میکنند: دارایی پرنوسانتر اهرم کمتر و مارجین بیشتری میگیرد. به گزارش Finance Magnates، تفکیک دستور ۲۰۲۱ ASIC این منطق را روشن نشان میدهد:
- جفتارز اصلی: ۳۰:۱
- جفتارز فرعی، طلا و شاخص اصلی: ۲۰:۱
- کالا و شاخص فرعی: ۱۰:۱
- سهام: ۵:۱
- رمزارز: ۲:۱ [S1,S3,S4,S7]
به گفتهٔ همان گزارش، دستور ASIC از ۲۹ مارس ۲۰۲۱ اجرا شد و تا ۲۳ مه ۲۰۲۷ تمدید شده است. اقدام موقت ESMA در ۲۰۱۸ تصویب شد. سقفهای اروپا، آمریکا و استرالیا ممکن است بازنگری شوند. این جدول سازوکار را نشان میدهد و پیش از اتکا به هر عدد، متن رسمی نهاد ناظر مرجع است.
هرچه اینجا میخوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.
مرجع و تمرین مرتبط
الگو، ستاپ و واژهٔ مرتبط
پرسشهای پرتکرار
مارجین در فارکس یعنی چی؟
مارجین آزاد چیست و چطور محاسبه میشود؟
تفاوت مارجین و اهرم چیست؟
استاپ اوت چیست و فرقش با مارجین کال چیست؟
مارجین استفادهشده چیست؟
واژههای این مقاله
منابع
این مقاله با کمکِ ابزارهای هوش مصنوعی تهیه شده است. سیاست تحریریه
دیدگاه خود را ارسال کن
ارسال دیدگاهمطالب مرتبط
ارسال دیدگاه
دیدگاهها پیش از انتشار بررسی میشوند. به پرسشهای معاملاتی پاسخ نمیدهیم و سیگنال نمیدهیم.
دیدگاهها (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باش.