تریدپدیادانشنامهٔ تریدآکا

اندیکاتور RSI چیست؟ فرمول، سطوح و واگرایی

اشتراک‌گذاری:

روی نمودار، خط RSI از ۷۰ بالاتر می‌رود و نخستین برداشت این است که وقت برگشت قیمت رسیده است. نام «اشباع خرید» هم همین را القا می‌کند. اما به تصریح راهنمای StockCharts ChartSchool، در روند قوی این حالت می‌تواند ادامه پیدا کند. این مقاله نشان می‌دهد RSI دقیقاً چه می‌سنجد، چطور حساب می‌شود و کجا گمراه می‌کند.

مسیر خواندن

این مقاله برای معامله‌گری است که می‌خواهد RSI را بشناسد و درست بخواند؛ برای ادامه سراغ پرایس اکشن و طرح معاملاتی بروید.

در یک نگاه

  • ولز وایلدر آن را در کتابی در سال ۱۹۷۸ معرفی کرد.
  • خروجی بین ۰ تا ۱۰۰ است؛ پیش‌فرض ۱۴ دوره و قیمت پایانی.
  • بالای ۷۰ اشباع خرید و زیر ۳۰ اشباع فروش است.
  • اشباع در روند قوی می‌تواند مدت طولانی بماند.
  • واگرایی به‌تنهایی سیگنال قطعی برگشت نیست.

اندیکاتور RSI چیست و چه می‌سنجد؟

اندیکاتور RSI (شاخص قدرت نسبی) نوسان‌نمای مومنتومی ساختهٔ ولز وایلدر است و سرعت و بزرگی حرکت‌های جهت‌دار قیمت را می‌سنجد. خروجی‌اش بین ۰ تا ۱۰۰ است و از نسبت میانگین سود به میانگین زیان، با پیش‌فرض ۱۴ دوره، ساخته می‌شود. در قاعدهٔ رایج، بالای ۷۰ اشباع خرید و زیر ۳۰ اشباع فروش است؛ هیچ‌کدام به‌تنهایی نشانهٔ برگشت نیست.

مومنتوم (Momentum) یعنی سرعت و قدرت حرکت قیمت؛ اینکه قیمت با چه تندی و زوری بالا یا پایین می‌رود. نوسان‌نما (Oscillator) هم شاخصی است که مقدارش پیوسته در نوسان است؛ در RSI این نوسان میان سقف و کف ثابت ۱۰۰ و ۰ محدود است. پس RSI نمی‌گوید قیمت کجا می‌رود. می‌گوید حرکت چند کندل آخر چقدر پرزور بوده است.

مغازه‌داری را تصور کنید که هر شب می‌نویسد فروش آن روز چقدر از دیروز بیشتر یا کمتر بوده است. اگر میانگین افزایش‌ها را کنار میانگین کاهش‌ها بگذارد، می‌فهمد رونق کارش شتاب گرفته یا کند شده است. با این حال، از همین یادداشت‌ها نمی‌فهمد فردا چه می‌شود. RSI همین مقایسه را روی قیمت پایانی کندل‌ها انجام می‌دهد.

وایلدر این شاخص را در سال ۱۹۷۸ در کتاب New Concepts in Technical Trading Systems معرفی کرد. اگر تازه با اندیکاتورها آشنا شده‌اید، RSI نمونهٔ روشنی از ابزاری است که فقط از دادهٔ قیمت ساخته می‌شود.

نکته

«قدرت نسبی» یعنی مقایسه با گذشتهٔ خود نماد

این عبارت به مقایسهٔ صعودها و نزول‌های همان نماد اشاره دارد. RSI قدرت یک سهم را با سهم یا شاخص دیگری مقایسه نمی‌کند.

فرمول و مشخصات RSI در یک جدول

محاسبهٔ RSI کوتاه است: اول نسبتی به نام RS به دست می‌آید و بعد همین نسبت به عددی میان ۰ تا ۱۰۰ تبدیل می‌شود.

فرمول RS

RS = AvgGain(n) / AvgLoss(n)

فرمول RSI

RSI = 100 − 100 / (1 + RS)

در این فرمول، n تعداد دوره‌ها یا کندل‌هاست. AvgGain میانگین هموارشدهٔ افزایش‌های قیمت پایانی با دورهٔ n است و AvgLoss همان میانگین برای کاهش‌ها. هرچه سهم افزایش‌ها بیشتر باشد، RS بزرگ‌تر و RSI به ۱۰۰ نزدیک‌تر می‌شود. اگر کاهش‌ها غالب باشند، RSI به سمت ۰ می‌رود.

فرض کنید با دورهٔ ۱۴، میانگین افزایش‌ها دقیقاً با میانگین کاهش‌ها برابر باشد. در این حالت RS برابر ۱ است و ⁦RSI = 100 − 100/2 = 50⁩؛ یعنی کفه‌ها هم‌وزن‌اند. حالا فرض کنید میانگین افزایش‌ها سه برابر میانگین کاهش‌ها باشد. RS برابر ۳ می‌شود و ⁦RSI = 100 − 100/4 = 75⁩. این اعداد فرضی و آموزشی‌اند، نه دادهٔ بازار.

وایلدر میانگین‌ها را با روشی هموار می‌کند که به میانگین متحرک نمایی شبیه است؛ یعنی هر مقدار تازه با مقدارهای قبلی ترکیب می‌شود.

مشخصات پایهٔ اندیکاتور RSI بر پایهٔ راهنماهای TradingView، StockCharts و cTrader

فیلدمقدارتوضیح
نام کاملشاخص قدرت نسبیRelative Strength Index
سازندهولز وایلدرابداع‌کنندهٔ شاخص
سال معرفی۱۹۷۸کتاب New Concepts in Technical Trading Systems
بازهٔ خروجی۰ تا ۱۰۰نتیجهٔ ساختار فرمول
فرمولRSI = 100 − 100/(1 + RS)RS نسبت میانگین سود به میانگین زیان
دورهٔ پیش‌فرض۱۴ کندلپیشنهاد وایلدر و پیش‌فرض TradingView
منبع قیمتقیمت پایانی (Close)نمونهٔ مستندات cTrader
سطوح رایج۷۰ و ۳۰؛ میانه حدود ۵۰قابل تغییر از سوی معامله‌گر

RSI در عمل: سطوح و واگرایی را چطور بخوانیم؟

در عمل، RSI را با سطوح ۷۰ و ۳۰ و با واگرایی میان آن و قیمت می‌خوانند. پیش از هر خوانش، آنچه را ابزار نشان می‌دهد از آنچه شما نتیجه می‌گیرید جدا کنید. ابزار فقط عددی برای قدرت حرکت می‌دهد؛ برداشت از آن عدد تفسیر شماست و می‌تواند نادرست باشد.

اشباع خرید و اشباع فروش یعنی چه و در روند قوی چه می‌شود؟

اشباع خرید (Overbought) یعنی صعودهای چند دورهٔ آخر بر نزول‌ها غلبهٔ شدید داشته‌اند. اشباع فروش (Oversold) عکس همین وضعیت است. قاعدهٔ رایج، به روایت راهنمای TradingView، این است:

  • بالای ۷۰: اشباع خرید
  • زیر ۳۰: اشباع فروش
  • ۳۰ تا ۷۰: محدودهٔ خنثی؛ حدود ۵۰ یعنی روند مشخصی دیده نمی‌شود

برخی معامله‌گران این سطوح را جابه‌جا می‌کنند، ولی سازوکار همان است.

صف بلند جلوی یک نانوایی نشان می‌دهد تقاضا زیاد است، نه اینکه صف همین حالا تمام می‌شود. وقتی مشتری پشت مشتری می‌رسد، صف می‌تواند ساعت‌ها بلند بماند. به گفتهٔ StockCharts، نوسان‌نماهای مومنتوم هم در روند صعودی قوی می‌توانند در اشباع خرید بمانند و در روند نزولی قوی در اشباع فروش. پس در بازار رونددار، عبور از ۷۰ یا ۳۰ لزوماً نقطهٔ برگشت نیست.

واگرایی صعودی و نزولی چیست و چرا قطعی نیست؟

واگرایی (Divergence) یعنی قیمت و RSI جهت متفاوتی نشان دهند. در واگرایی صعودی، قیمت کف پایین‌تری می‌سازد ولی RSI کف بالاتری ثبت می‌کند؛ یعنی فشار نزول کم‌زورتر شده است. واگرایی نزولی تصویر آینه‌ای همین حالت است: قیمت سقف بالاتر می‌سازد و RSI سقف پایین‌تر.

واگرایی صعودی و نزولی معمولاً به اصلاح کوتاه قیمت می‌انجامد، نه برگشت واقعی روند.

راهنمای پشتیبانی TradingView

در روند صعودی قوی، ممکن است چند واگرایی نزولی پیش از سقف واقعی دیده شود. برای همین، RSI به‌تنهایی مبنای تصمیم نیست و واگرایی را باید کنار ساختار قیمت و پرایس اکشن دید.

محدودیت و اشتباه رایج: چرا بالای ۷۰ به‌تنهایی دلیل برگشت نیست؟

چون RSI قدرت حرکت را اندازه می‌گیرد، نه زمان پایان روند را. اشتباه رایج این است که «اشباع خرید» را با «فروش» و «اشباع فروش» را با «خرید» یکی بگیرند. عدد بالای ۷۰ فقط می‌گوید افزایش‌ها بر کاهش‌ها چیره بوده‌اند؛ دربارهٔ اینکه این چیرگی چه زمانی تمام می‌شود چیزی نمی‌گوید. در روند قوی، همین عدد ممکن است مدت طولانی بالا بماند.

چند محدودیت دیگر هم خوانش اندیکاتور RSI را سخت‌تر می‌کند:

  • واگرایی زودهنگام: واگرایی بیشتر به اصلاح کوتاه ختم می‌شود و در روند قوی ممکن است بارها پیش از سقف ظاهر شود.
  • نتیجهٔ یک مطالعه: یک مقالهٔ کاری دربارهٔ بازارهای کشورهای OECD، نتیجهٔ مثبت قاعدهٔ RSI(14, 30/70) را برای شاخص داوجونز صنعتی گزارش کرده است؛ این نتیجه حکمی کلی و قابل تعمیم نیست.

اگر RSI را به کار می‌برید، قاعدهٔ استفاده از آن را در طرح معاملاتی خود بنویسید و رفتارش را پیش از ورود پول واقعی روی حساب دمو ببینید.

هشدار

عبور از یک سطح، دستور معامله نیست

اگر فقط با عبور RSI از ۷۰ یا ۳۰ وارد معامله شوید یا از آن بیرون بیایید، ممکن است بخشی از سرمایه یا همهٔ آن را از دست بدهید. این عدد وضعیت قدرت حرکت قیمت را گزارش می‌کند، نه جهت بعدی بازار را.

یک تذکر لازم

هرچه اینجا می‌خوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.

پرسش‌های پرتکرار

بهترین تنظیمات RSI چیست؟
تنظیمی که برای همهٔ بازارها و همهٔ معامله‌گران «بهترین» باشد وجود ندارد. پیش‌فرض رایج ۱۴ دوره است که وایلدر پیشنهاد داد و در TradingView هم مقدار پیش‌فرض است. سطوح متداول ۷۰ برای اشباع خرید و ۳۰ برای اشباع فروش‌اند و برخی معامله‌گران آن‌ها را تغییر می‌دهند. هر تغییری را پیش از استفاده جداگانه بیازمایید.
RSI بالای ۷۰ یعنی باید بفروشم؟
نه لزوماً. عدد بالای ۷۰ در قاعدهٔ رایج اشباع خرید نام دارد و فقط نشان می‌دهد صعودهای چند دورهٔ آخر بر نزول‌ها چیره بوده‌اند. در روند صعودی قوی، RSI می‌تواند مدت طولانی بالای این سطح بماند. تصمیم خرید یا فروش به طرح معاملاتی، مدیریت ریسک و نشانه‌های دیگر بستگی دارد، نه به یک عدد.
دوره ۱۴ در RSI یعنی چه؟
یعنی RSI میانگین افزایش‌ها و کاهش‌های قیمت پایانی را با دورهٔ ۱۴ حساب می‌کند. این میانگین‌ها ساده نیستند و به روش وایلدر هموار می‌شوند؛ روشی شبیه محاسبهٔ میانگین متحرک نمایی. روی نمودار روزانه هر دوره یک روز است و روی نمودار ساعتی یک ساعت. وایلدر همین عدد را پیشنهاد کرد و TradingView آن را مقدار پیش‌فرض گذاشته است. تغییر این عدد حساسیت اندیکاتور را عوض می‌کند.
RSI چطور محاسبه می‌شود؟
ابتدا میانگین افزایش‌های قیمت پایانی و میانگین کاهش‌های آن با دورهٔ n حساب می‌شود. به نسبت این دو RS می‌گویند. سپس RSI از رابطهٔ ⁦RSI = 100 − 100/(1 + RS)⁩ به دست می‌آید. اگر RS برابر ۱ باشد، RSI برابر ۵۰ است و اگر RS برابر ۳ باشد، RSI به ۷۵ می‌رسد. میانگین‌ها به روش وایلدر هموار می‌شوند.

واژه‌های این مقاله

منابع

این مقاله با کمکِ ابزارهای هوش مصنوعی تهیه شده است. سیاست تحریریه

دیدگاه خود را ارسال کن

ارسال دیدگاه

مطالب مرتبط

دیدگاه‌ها (۰)

هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باش.

ارسال دیدگاه

دیدگاه‌ها پیش از انتشار بررسی می‌شوند. به پرسش‌های معاملاتی پاسخ نمی‌دهیم و سیگنال نمی‌دهیم.

دوره‌های آموزش تریدآکا

دورهٔ بعدی یادگیری‌ات را پیدا کن

دوره‌ها را ببین، سبک‌ها را مقایسه کن و آموزش مناسب خودت را انتخاب کن.

مشاهده همه دوره‌ها
ادامهٔ مسیر تو

قدم بعدی را انتخاب کن

مسیر یادگیریت را پیدا کن

راهنمای شروع، انتخاب سبک و ترتیب یادگیری دوره‌ها را متناسب با هدفت ببین.

دیدن مسیر یادگیری

سبک معامله‌گریت را بشناس

با تست Trader DNA، الگوی تصمیم‌گیری و سبک‌های نزدیک‌تر به خودت را بشناس.

شناخت DNA معاملاتی

مقایسهٔ پلن‌ها

پوشش دوره‌ها و شرایط اشتراک طلایی و الماس را کنار هم مقایسه کن.