تریدپدیادانشنامهٔ تریدآکا

مدیریت ریسک در ترید چیست؟ اصول و اجزای آن

اشتراک‌گذاری:

بسیاری از تازه‌واردها مدیریت ریسک را با پیدا کردن معاملهٔ بهتر یکی می‌دانند. این برداشت طبیعی است، چون سود دیده می‌شود و زیان کمتر به چشم می‌آید. ولی مدیریت ریسک دربارهٔ انتخاب معامله نیست. دربارهٔ این است که پیش از ورود بدانید حداکثر زیان برنامه‌ریزی‌شدهٔ شما چقدر است و آیا حساب شما بعد از آن سرپا می‌ماند.

مسیر خواندن

این مقاله برای معامله‌گری است که می‌خواهد چارچوب کامل مدیریت ریسک را ببیند. پس از آن به صفحهٔ طرح معاملاتی یا اهرم بروید.

در یک نگاه

  • مدیریت ریسک سقف زیان را پیش از ورود تعیین می‌کند.
  • حد ضرر، حجم و اهرم سه ابزار به‌هم‌پیوسته‌اند.
  • مارجین‌کال و بستن اجباری، پیامد اهرم بدون کنترل‌اند.
  • آمار زیان معامله‌گران به نمونه و دوره بستگی دارد.
  • مقررات هر ناظر فقط در حوزهٔ خودش معتبر است.

مدیریت ریسک در ترید چیست و چه مشکلی را حل می‌کند؟

مدیریت ریسک در ترید مجموعه‌ای از قواعد است که پیش از باز کردن معامله سقف زیان برنامه‌ریزی‌شده را مشخص می‌کند؛ لغزش و شکاف قیمت می‌توانند زیان واقعی را از آن بیشتر کنند. اجزای آن شامل سهم ریسک هر معامله، حد ضرر، حجم موقعیت، نسبت ریسک به پاداش، اهرم و کنترل دراودان است. هدف حذف زیان نیست؛ زنده ماندن حساب است.

یک مغازه‌دار را در نظر بگیرید که می‌خواهد جنس تازه بخرد. پیش از خرید حساب می‌کند اگر این جنس فروش نرود، چقدر ضرر می‌کند. بعد می‌پرسد آیا مغازه با این ضرر باز می‌ماند. مقدار خرید را از همین حساب بیرون می‌کشد، نه از امید به فروش خوب. معامله‌گر هم همین مسیر را می‌رود: اول سقف زیان را می‌گذارد، بعد اندازهٔ معامله را از آن درمی‌آورد.

ریسک با زیان یکی نیست. ریسک اندازه و احتمال زیانی است که هنوز رخ نداده است. زیان چیزی است که در حساب ثبت شده و دیگر برنمی‌گردد. مدیریت ریسک روی بخش اول کار می‌کند تا یک معاملهٔ بد، یا چند معاملهٔ بد پشت‌سرهم، حساب را از بازی بیرون نکند.

بخشی از ریسک در کنترل شماست: اندازهٔ معامله، جای حد ضرر، میزان اهرم و تعداد معامله‌های باز. بخش دیگر از کنترل شما بیرون است: جهش ناگهانی قیمت، شکاف قیمت پس از تعطیلی بازار و اجرای سفارش در قیمتی بدتر از انتظار. مدیریت ریسک بخش اول را تنظیم می‌کند تا ضربهٔ بخش دوم قابل‌تحمل بماند. هیچ قاعده‌ای ریسک را به صفر نمی‌رساند.

هر بخش این مقاله را جداگانه هم می‌توانید بخوانید:

  • اجزای اصلی مدیریت ریسک و نقشهٔ ارتباط آن‌ها
  • ریسک هر معامله، حد ضرر و محاسبهٔ حجم
  • نسبت ریسک به ریوارد و رابطه‌اش با برد و باخت
  • اهرم، مارجین، مارجین‌کال و بستن اجباری موقعیت
  • دراودان و سقف زیان دوره‌ای
  • شواهد زیان معامله‌گران خرد با نمونه و دوره
  • خطاهای رفتاری رایج
  • محافظت‌های ناظران اروپا، استرالیا و آمریکا
  • فرق مدیریت ریسک و مدیریت سرمایه
  • نوشتن قواعد ریسک در طرح معاملاتی

چند جزء صفحهٔ مستقل هم دارند و پیوند هر کدام در بخش خودش آمده است. اگر تازه شروع کرده‌اید، معامله‌گری چیست و شروع ترید پایه را می‌سازند. هزینه‌هایی که به هر زیان اضافه می‌شوند در هزینه‌های معامله آمده‌اند. تفاوت معامله در دو جهت بازار را در لانگ و شورت ببینید. برای مسیر کامل یادگیری هم نقشهٔ راه یادگیری را دنبال کنید.

اجزای اصلی مدیریت ریسک کدام‌اند؟

این مقاله مدیریت ریسک در ترید را در هفت جزء دسته‌بندی می‌کند: شش جزء فنی تعریف بالا و روان‌شناسی، که روی اجرای همهٔ آن‌ها اثر می‌گذارد. هیچ‌کدام به‌تنهایی کار نمی‌کند و هر جزء به یک پرسش مشخص جواب می‌دهد:

  • ریسک هر معامله: در این معامله حداکثر چه سهمی از سرمایه در خطر است؟
  • حد ضرر (Stop Loss): در کدام قیمت دلیل ورود به معامله باطل می‌شود؟
  • حجم موقعیت: با این سهم ریسک و این فاصلهٔ حد ضرر، چه مقدار می‌توانید بخرید یا بفروشید؟
  • نسبت ریسک به ریوارد: سود احتمالی چند برابر زیان احتمالی است؟
  • اهرم و مارجین: چه بخشی از ارزش معامله را از پول خودتان می‌گذارید؟
  • دراودان (Drawdown): حساب از بالاترین نقطه‌اش چقدر پایین آمده است؟
  • روان‌شناسی: چه چیزی باعث می‌شود قاعده‌ها را وسط معامله بشکنید؟

این اجزا یک زنجیره‌اند. سرمایهٔ حساب و سهم ریسک، مبلغ ریسک را می‌سازند. ساختار بازار جای حد ضرر را تعیین می‌کند. مبلغ ریسک تقسیم بر فاصلهٔ حد ضرر، حجم موقعیت را می‌دهد. پس حجم آخرین حلقه است، نه اولین.

اهرم در این زنجیره جای خاصی دارد. اگر حجم را از روی حد ضرر حساب کنید و حد ضرر در همان قیمت اجرا شود، اهرم زیان برنامه‌ریزی‌شدهٔ همان معامله را بیشتر نمی‌کند؛ ولی در شکاف یا لغزش قیمت، موقعیت بزرگ‌تر زیان بزرگ‌تری می‌سازد. فقط تعیین می‌کند چه مقدار از پولتان به‌عنوان وثیقه نزد بروکر قفل شود. خطر وقتی شروع می‌شود که اهرم بالا اجازهٔ حجمی را بدهد که سهم ریسک و حد ضرر اجازه نمی‌دادند.

دراودان حاصل چند زیان پشت‌سرهم است و نشان می‌دهد زنجیره در طول زمان چطور کار کرده است. روان‌شناسی روی همهٔ حلقه‌ها اثر می‌گذارد، چون حد ضرر جابه‌جاشده یا حجم بزرگ‌شده معمولاً از تصمیم لحظه‌ای می‌آید. نقشهٔ زیر این رابطه‌ها را کنار هم نشان می‌دهد.

نقشهٔ مفهومی اجزای مدیریت ریسک و مسیر اثر هر جزء بر حجم موقعیت و دراودان

نقشهٔ مفهومی اجزای مدیریت ریسک مدیریت ریسک در مرکز و هفت جزء پیرامون آن: ریسک هر معامله، حد ضرر، حجم موقعیت، نسبت ریسک به پاداش، دراودان، اهرم و مارجین، روان‌شناسی. خط‌چین‌ها اثر مستقیم یک جزء بر جزء دیگر را نشان می‌دهند. جابه‌جایی حد ضرر مبلغ ریسک افت سریع‌تر مدیریت ریسک ریسک هر معامله حد ضرر حجم موقعیت نسبت ریسک به پاداش دراودان اهرم و مارجین روان‌شناسی خط‌چین: اثر مستقیم یک جزء بر جزء دیگر

ریسک هر معامله را چگونه تعیین کنیم؟

ریسک هر معامله را به‌صورت سهمی از کل سرمایه تعیین می‌کنند، نه به‌صورت مبلغ دلخواه. فرمولش ساده است: مبلغ ریسک برابر است با سرمایهٔ حساب ضرب در سهم ریسک. اگر حد ضرر در همان قیمت اجرا شود، همین مبلغ از حساب کم می‌شود.

سهم ریسک یک انتخاب شخصی است و از طرح معاملاتی و تحمل زیان شما می‌آید. عددی وجود ندارد که برای همه درست باشد. درصدهایی که در مطالب آموزشی تکرار می‌شوند عرف رایج‌اند، نه قانون بازار.

برای انتخاب سهم، از آخر به اول فکر کنید. اول بپرسید حساب شما پیش از توقف معامله چه افتی را تحمل می‌کند. بعد بپرسید در روش شما چند زیان پشت‌سرهم محتمل است. سهم ریسک باید آن‌قدر کوچک باشد که این زنجیرهٔ زیان، حساب را به سقف افت نرساند.

فرض کنید سهم ریسک را نصف کنید و بقیهٔ شرایط ثابت بماند. در این حالت، برای رسیدن به همان افت باید تقریباً دو برابر زیان پشت‌سرهم بخورید. پس سهم کوچک‌تر یعنی فرصت بیشتر برای بازبینی پیش از آسیب جدی.

سهم ریسک با حجم یکی نیست. دو معامله با سهم ریسک یکسان می‌توانند حجم‌های بسیار متفاوتی داشته باشند، چون فاصلهٔ حد ضررشان فرق دارد.

نکته

ریسک ثابت، حجم متغیر

اگر سهم ریسک را ثابت نگه دارید، حجم هر معامله با فاصلهٔ حد ضرر تغییر می‌کند. حد ضرر دورتر یعنی حجم کوچک‌تر و حد ضرر نزدیک‌تر یعنی حجم بزرگ‌تر. مبلغی که در خطر است در هر دو حالت یکسان می‌ماند.

حد ضرر چیست و چگونه تعیین می‌شود؟

حد ضرر قیمتی است که اگر بازار به آن برسد، دلیل ورود شما دیگر معتبر نیست و معامله بسته می‌شود. این قیمت را ساختار بازار تعیین می‌کند، نه مبلغی که حاضرید از دست بدهید.

خطای رایج ترتیب برعکس است. معامله‌گر اول مبلغ زیان را انتخاب می‌کند و بعد حد ضرر را همان‌جایی می‌گذارد که آن مبلغ تمام شود. نتیجه حد ضرری است که به بازار ربطی ندارد. چنین حد ضرری ممکن است وسط نوسان عادی قیمت بنشیند و بی‌دلیل فعال شود.

روش منظم‌تر این ترتیب را دارد:

  1. سطحی را پیدا کنید که اگر قیمت از آن عبور کند، ایدهٔ معامله باطل می‌شود؛ مثلاً آن سوی آخرین کف یا سقف مهم.
  2. فاصله‌ای برای نوسان عادی قیمت و فاصلهٔ قیمت خرید و فروش در نظر بگیرید.
  3. فاصلهٔ ورود تا این سطح را بسنجید و حجم را از آن حساب کنید.
  4. اگر حجم به‌دست‌آمده خیلی کوچک شد، از معامله بگذرید، نه اینکه حد ضرر را نزدیک‌تر بیاورید.

اسپرد همان فاصلهٔ قیمت خرید و قیمت فروش است. چون معامله با یکی از این دو قیمت بسته می‌شود، اسپرد بیشتر می‌تواند حد ضرر را زودتر از انتظار فعال کند. حد ضرری که بیش از حد نزدیک است، بیشتر از همه این اثر را حس می‌کند.

حد ضرر معمولی قیمت خروج را تضمین نمی‌کند. وقتی قیمت به سطح حد ضرر می‌رسد، سفارش در بهترین قیمت در دسترس اجرا می‌شود. در بازار سریع یا پس از شکاف قیمت، این قیمت می‌تواند بدتر باشد. به این اختلاف لغزش قیمت (Slippage) می‌گویند. لغزش بخشی از ریسکی است که از کنترل شما بیرون است و باعث می‌شود زیان واقعی گاهی از مبلغ برنامه‌ریزی‌شده بیشتر شود.

حجم معامله را چگونه محاسبه کنیم؟

حجم معامله را از دو ورودی بیرون می‌کشید: مبلغ ریسک و فاصلهٔ حد ضرر. فرمول این است: حجم برابر است با مبلغ ریسک تقسیم بر حاصل‌ضرب فاصلهٔ حد ضرر در ارزش هر واحد حرکت قیمت. این فرمول طوری ساخته شده که اگر حد ضرر در همان قیمت اجرا شود، زیان همان مبلغی باشد که از پیش پذیرفته‌اید.

در فارکس، فاصله را با پیپ می‌سنجند و حجم را با لات. ارزش هر پیپ به جفت‌ارز، اندازهٔ قرارداد و ارز حساب بستگی دارد. در سهام و رمزارز، فاصله به واحد قیمت است و حجم به تعداد سهم یا واحد دارایی.

گام‌های محاسبه به این ترتیب‌اند:

  1. مبلغ ریسک را حساب کنید: سرمایهٔ حساب ضرب در سهم ریسک.
  2. فاصلهٔ قیمت ورود تا حد ضرر را بر حسب پیپ یا واحد قیمت بسنجید.
  3. ارزش هر پیپ یا هر واحد حرکت را برای یک لات یا یک واحد از مشخصات قرارداد بروکر بخوانید.
  4. مبلغ ریسک را بر حاصل‌ضرب فاصله در ارزش هر واحد تقسیم کنید.
  5. نتیجه را به پایین گرد کنید، چون گرد کردن به بالا ریسک را از سقف تعیین‌شده بیشتر می‌کند.

فرض کنید فاصلهٔ حد ضرر یک معامله دو برابر معاملهٔ قبلی باشد و مبلغ ریسک تغییر نکند. در این حالت حجم باید نصف شود. اگر حجم را ثابت نگه دارید، زیان احتمالی دو برابر می‌شود، حتی اگر احساس کنید همان معامله را تکرار می‌کنید.

هزینه‌ها را هم وارد حساب کنید. اسپرد و کمیسیون (Commission) به زیان واقعی اضافه می‌شوند و اگر موقعیت را در طول شب باز نگه دارید، هزینهٔ نگهداری شبانه هم به آن‌ها افزوده می‌شود. اگر این هزینه‌ها را نادیده بگیرید، زیانِ هنگام فعال‌شدن حد ضرر بیشتر از مبلغ برنامه‌ریزی‌شده خواهد بود؛ در حد ضرر نزدیک و معاملهٔ پرتکرار این اختلاف می‌تواند قابل‌توجه باشد.

نسبت ریسک به ریوارد یعنی چه؟

نسبت ریسک به ریوارد مقایسهٔ زیان احتمالی تا حد ضرر با سود احتمالی تا هدف معامله است. ریوارد (Reward) یعنی همان پاداش یا سود هدف. اگر فاصلهٔ هدف از نقطهٔ ورود چند برابر فاصلهٔ حد ضرر باشد، پاداش هم چند برابر ریسک است.

این نسبت به‌تنهایی سودآوری را نشان نمی‌دهد. باید آن را کنار سهم معامله‌هایی دید که با سود بسته می‌شوند؛ در این بحث، یعنی معامله‌هایی که به هدف می‌رسند. رابطهٔ این دو منطقی است. هرچه پاداش هر معامله نسبت به ریسکش کوچک‌تر باشد، برای سربه‌سر شدن باید معامله‌های بیشتری به هدف برسند. هرچه پاداش بزرگ‌تر باشد، با تعداد برد کمتری هم می‌شود سربه‌سر شد.

دام اصلی جای دیگری است. هدف را می‌شود آن‌قدر دور گذاشت که نسبت روی کاغذ زیبا شود. ولی قیمت کمتر به هدف دورتر می‌رسد. در نتیجه، نسبت زیباتر روی کاغذ ممکن است با کم‌شدن سهم معامله‌های سودده خنثی شود و به‌خودی‌خود نتیجه را بهتر نکند. هدف هم مثل حد ضرر باید از ساختار بازار بیاید، نه از عددی که دوست دارید ببینید.

نکته

نسبت واقعی را با هزینه حساب کنید

اسپرد و کمیسیون از سود هدف کم می‌کنند و به زیان حد ضرر اضافه می‌شوند. پس نسبت واقعی همیشه بدتر از نسبتی است که روی نمودار می‌بینید. در معامله‌های کوتاه‌مدت با هدف نزدیک، این اختلاف بزرگ‌تر است.

اهرم و مارجین چگونه ریسک را بزرگ می‌کنند؟

اهرم (Leverage) به شما اجازه می‌دهد با سپرده‌ای کوچک، موقعیتی چند برابر آن باز کنید؛ پس هر حرکت قیمت نسبت به پول خودتان اثری چند برابر بزرگ‌تر دارد. مارجین (Margin) همان سپرده است: پولی که بروکر به‌عنوان وثیقه نگه می‌دارد تا موقعیت باز بماند.

قیاس ساده‌اش ودیعهٔ اجاره است. صاحبخانه ودیعه‌ای نگه می‌دارد تا اگر خسارتی پیش آمد، از آن کم کند. اگر خسارت از ودیعه کم کند، از شما می‌خواهد آن را دوباره پر کنید. مارجین هم همین نقش را دارد، با یک فرق مهم: در بازار، اندازهٔ خسارت با هر حرکت قیمت تغییر می‌کند.

در بازار آتی دو نوع مارجین را از هم جدا می‌کنند. مارجین اولیه (Initial Margin) مبلغی است که هنگام باز کردن موقعیت نزد کارگزار تسویه می‌پردازید. مارجین نگهداری (Maintenance Margin) حداقل سطحی است که باید در حساب بماند. در قاعدهٔ سازمان اوراق بهادار و بازارهای اروپا (ESMA) برای قرارداد مابه‌التفاوت (CFD) هم مفهوم مشابهی به نام حداقل مارجین لازم آمده است.

فرض کنید در اتحادیهٔ اروپا روی یک جفت‌ارز اصلی معامله می‌کنید. ESMA سقف اهرم این دسته را برای مشتری خرد ۳۰:۱ تعیین کرد. اگر از تمام این سقف استفاده کنید، ارزش موقعیت سی برابر سپرده است. در این حالت، حرکتی به اندازهٔ یک‌سی‌ام ارزش موقعیت در خلاف جهت شما زیانی برابر کل سپرده می‌سازد. با سقف ۲:۱ برای رمزارز، همین اتفاق با حرکتی برابر نصف ارزش موقعیت رخ می‌دهد. پس اهرم بالاتر فاصلهٔ شما تا صفر شدن سپرده را کوتاه‌تر می‌کند. [S1,S2]

همین سازوکار در بازار رمزارز به لیکویید شدن در کریپتو می‌رسد. برای جزئیات خود مفهوم و نحوهٔ محاسبه‌اش، صفحهٔ اهرم را ببینید.

هشدار

اهرم زیان را هم بزرگ می‌کند

اهرم همان‌قدر که اثر حرکت قیمت را بر سود بزرگ می‌کند، اثرش را بر زیان هم بزرگ می‌کند. با اهرم بالا، یک حرکت کوچک قیمت می‌تواند به بسته شدن اجباری موقعیت برسد و ممکن است بخشی از سرمایه یا همهٔ آن را از دست بدهید.

مارجین‌کال و بستن اجباری موقعیت یعنی چه؟

مارجین‌کال (Margin Call) درخواستی است که وقتی سرمایهٔ حساب زیر مارجین نگهداری بیفتد، صادر می‌شود. در بازار آتی، این درخواست باید حساب را به سطح مارجین اولیه برگرداند، نه فقط به سطح نگهداری. یعنی مبلغی که باید واریز کنید از کسری تا سطح نگهداری بیشتر است.

بستن اجباری (Close-out) مرحلهٔ بعد است. اگر پول کافی در حساب نباشد، موقعیت‌ها بسته می‌شوند تا زیان از پول موجود جلو نزند. ESMA این آستانه را برای CFD مشتری خرد در اتحادیهٔ اروپا استاندارد کرد. بر اساس آن، وقتی موجودی حساب به ۵۰٪ حداقل مارجین لازم برسد، ارائه‌دهنده باید موقعیت‌ها را ببندد. وضعیت اجرای این قاعده را نزد ناظر حوزهٔ حساب خودتان بسنجید. [S2]

این قاعده در سطح هر حساب اجرا می‌شود. یعنی ملاک، کل موجودی حساب در برابر کل مارجین لازم موقعیت‌های باز است، نه هر موقعیت به‌تنهایی. در نتیجه، زیان یک موقعیت می‌تواند به بسته شدن موقعیت‌های دیگر هم برسد. سازوکار از دست رفتن کل حساب در صفحهٔ انفجار حساب آمده است.

لایهٔ آخر حفاظت از تراز منفی (Negative Balance Protection) است. به گفتهٔ ESMA، این حفاظت سقف کلی تضمین‌شده‌ای برای زیان مشتری خرد می‌گذارد؛ یعنی زیان از پول حساب بیشتر نمی‌شود. دستور کمیسیون اوراق بهادار و سرمایه‌گذاری استرالیا (ASIC) برای CFD خرد هم این حفاظت را در بر داشت. ASIC در سال ۲۰۲۲ این دستور را تا ۲۳ مه ۲۰۲۷ تمدید کرد.

مهم

این محافظت‌ها همه‌جا برقرار نیستند

آستانهٔ بستن اجباری و حفاظت از تراز منفی فقط برای مشتری خرد CFD در حوزهٔ همان ناظر معتبرند. اگر حساب شما زیر این مقررات نیست، نباید آن‌ها را فرض کنید. قواعد مارجین و بستن موقعیت را در قرارداد حساب بروکر خودتان بخوانید.

دراودان چیست و چرا باید کنترل شود؟

دراودان افت حساب از بالاترین نقطهٔ قبلی تا پایین‌ترین نقطهٔ پس از آن است و نشان می‌دهد زنجیرهٔ زیان‌ها چقدر عمیق بوده است. کنترلش مهم است، چون بازگشت از افت با همان درصد ممکن نیست.

دلیلش ساده است. بعد از زیان، پایهٔ سرمایه کوچک‌تر شده است. همان درصد سود روی پایهٔ کوچک‌تر، مبلغ کمتری می‌سازد. فرمولش این است: سود لازم برای بازگشت برابر است با مبلغ افت تقسیم بر سرمایهٔ باقی‌مانده. اگر نصف حساب از دست برود، باقی‌مانده باید دو برابر شود تا حساب به نقطهٔ قبلی برگردد.

این عدم تقارن با بزرگ‌تر شدن افت تندتر می‌شود. افت کوچک با سودی کمی بزرگ‌تر از خودش جبران می‌شود. ولی افت بزرگ سودی چند برابر می‌خواهد که ممکن است عملاً دست‌نیافتنی باشد.

راه مهارش سقف زیان دوره‌ای در طرح معاملاتی است. یعنی اگر زیان یک روز، یک هفته یا یک ماه به حد معینی رسید، معامله را تا پایان آن دوره متوقف کنید. اندازهٔ این حد را خودتان تعیین می‌کنید و آن را از تحمل زیان و سهم ریسک هر معامله بیرون می‌کشید. توقف فرصت می‌دهد قاعده‌ها را بازبینی کنید، پیش از آنکه افت عمیق‌تر شود.

دراودان را با دو معیار ثبت کنید: عمق افت و مدت آن تا بازگشت به قلهٔ قبلی. افت کم‌عمق ولی طولانی هم نشان می‌دهد طرح شما به بازبینی نیاز دارد.

چرا بیشتر معامله‌گران خرد زیان می‌کنند؟

داده‌های منتشرشده زیان گسترده را در نمونه‌های مشخص نشان می‌دهند، ولی هر عدد فقط دربارهٔ نمونهٔ خودش معتبر است. جمله‌ای مثل «تقریباً همهٔ تریدرها ضرر می‌کنند» بدون مخرج معنای دقیقی ندارد. هر آمار باید بگوید کدام معامله‌گرها، در کدام بازار و در چه دوره‌ای بررسی شده‌اند.

یک نمونهٔ روشن، مطالعهٔ Chague، De-Losso و Giovannetti است. آن‌ها دی‌تریدرها را بررسی کردند، یعنی معامله‌گرانی که موقعیت را در همان روز باز می‌کنند و می‌بندند. نمونه شامل افرادی بود که بین ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۵ در بازار آتی سهام برزیل شروع کردند و دست‌کم ۳۰۰ روز ادامه دادند. در این گروه، ۹۷٪ زیان کردند. فقط ۰٫۴٪ بیشتر از دستمزد یک صندوق‌دار بانک، یعنی ۵۴ دلار در روز، درآمد داشتند. این رقم در نسخهٔ منتشرشدهٔ FGV آمده و چکیدهٔ نسخهٔ SSRN همین مقاله آن را ۰٫۵٪ ذکر کرده است. [S3]

بهترین فرد همین نمونه هم فقط ۳۱۰ دلار در روز درآمد داشت، آن هم با ریسک بالا و انحراف معیار ۲٬۵۶۰ دلار. انحراف معیار نشان می‌دهد اعداد چقدر از میانگین دورند. این نتیجه به همان بازار، همان دوره و همان شرط فعالیت محدود است و به کل بازارها تعمیم‌پذیر نیست. [S3]

نمونهٔ دوم از استرالیا است و نوع دیگری از داده را نشان می‌دهد. ASIC در شش ماه نخست اجرای دستور محدودیت CFD، کاهش ۹۱٪ زیان خالص تجمیعی حساب‌های خرد را مشاهده کرد. میانگین زیان فصلی این حساب‌ها از ۳۷۲ میلیون به ۳۳ میلیون دلار استرالیا رسید. [S1]

این عدد مجموع زیان همهٔ حساب‌های خرد CFD استرالیاست، نه سهم افراد زیان‌ده. پس نشان نمی‌دهد معامله‌گرها سودده شدند. فقط نشان می‌دهد پس از سقف اهرم و حفاظت‌های همراهش، مبلغ کل زیان کم شد. مطالعهٔ برزیل سهم افراد زیان‌ده را می‌شمارد و دادهٔ ASIC مبلغ کل زیان را؛ این دو را نباید یکی گرفت.

این آمارها نشان می‌دهند چه رخ داد، نه چرا. دلایل محتمل را می‌شود در سازوکارهای همین مقاله دید، هرچند هیچ‌کدام یافتهٔ این مطالعه‌ها نیست. هزینه‌های معامله، یعنی اسپرد و کمیسیون، در هر معامله از نتیجه کم می‌شوند و در معاملهٔ پرتکرار روی هم جمع می‌شوند. اهرم بالا فاصله تا بستن اجباری را کوتاه می‌کند. خطاهای رفتاری بخش بعد، مثل جابه‌جا کردن حد ضرر یا معامله برای جبران زیان، قاعده‌های ریسک را درست در لحظهٔ فشار کنار می‌گذارند.

هشدار

این عددها پیش‌بینی نتیجهٔ شما نیستند

هیچ‌کدام از این آمارها نتیجهٔ یک معامله‌گر مشخص را پیش‌بینی نمی‌کند. ولی در نمونهٔ برزیل، زیان قاعده بود و درآمد پایدار استثنا. ورود بدون قاعدهٔ ریسک یعنی پذیرفتن همین الگو بی‌آنکه سقفی برایش گذاشته باشید.

ریسک روانی و خطاهای رایج رفتاری چیست؟

ریسک روانی یعنی احتمال اینکه خودتان، وسط معامله، قاعده‌های ریسک را بشکنید. این ریسک در هیچ فرمولی دیده نمی‌شود، ولی می‌تواند همهٔ محاسبه‌های قبلی را بی‌اثر کند. قاعده‌ای که فقط در آرامش اجرا شود، در عمل قاعده نیست.

خطاهای رفتاری رایج معمولاً یکی از این شکل‌ها را دارند:

  • دورتر بردن حد ضرر وقتی قیمت به آن نزدیک می‌شود، به امید برگشت بازار.
  • معامله برای جبران زیان، یعنی ورود سریع و بی‌برنامه بلافاصله پس از یک باخت.
  • بزرگ‌کردن حجم پس از چند برد پشت‌سرهم، با این احساس که بازار را فهمیده‌اید.
  • بزرگ‌کردن حجم پس از باخت تا زیان قبلی با یک معامله برگردد.
  • بستن زودهنگام معاملهٔ سودده و نگه‌داشتن طولانی معاملهٔ زیان‌ده.
  • باز کردن چند معاملهٔ هم‌جهت روی دارایی‌هایی که با هم حرکت می‌کنند، بی‌آنکه ریسک کل را جمع بزنید.

وجه مشترک همهٔ این خطاها یک چیز است: تصمیم دربارهٔ ریسک وسط معامله گرفته می‌شود، نه پیش از آن. در آن لحظه، حرکت زندهٔ قیمت روی تصمیم فشار می‌آورد.

راه مهار، جابه‌جا کردن زمان تصمیم است. قاعده‌ها را پیش از ورود بنویسید: سهم ریسک، جای حد ضرر، حجم و سقف زیان دوره‌ای. حد ضرر را همان لحظهٔ ورود ثبت کنید و فقط در جهت کاهش ریسک جابه‌جا کنید. هر معامله را در دفترچهٔ معاملات بنویسید تا شکستن قاعده دیده شود.

تجربهٔ بیشتر به‌تنهایی کافی نیست، چون خطایی که ثبت نشود دیده هم نمی‌شود. ثبت و بازبینی منظم کمک می‌کند ببینید کدام قاعده و در چه شرایطی شکسته شده است.

ناظران چه محافظت‌هایی برای معامله‌گر خرد گذاشته‌اند؟

ناظران مالی چند لایه محافظت برای مشتری خرد گذاشته‌اند: سقف اهرم، آستانهٔ بستن اجباری، حفاظت از تراز منفی و هشدار ریسک استاندارد. مشتری خرد دسته‌ای از مشتریان است که بیشترین حفاظت را می‌گیرد. هر کدام از این قواعد فقط در حوزهٔ همان ناظر اعتبار دارد.

ESMA سقف اهرم CFD مشتری خرد در اتحادیهٔ اروپا را بر اساس نوسان دارایی پایه تعیین کرد. هرچه دارایی پرنوسان‌تر باشد، سقف پایین‌تر است:

سقف اهرم CFD مشتری خرد در اتحادیهٔ اروپا طبق تصمیم ESMA؛ وضعیت اجرا را نزد ناظر حوزهٔ خود بسنجید

[S1,S2]
دارایی پایهسقف اهرم
جفت‌ارزهای اصلی۳۰:۱
جفت‌ارزهای غیراصلی، طلا و شاخص‌های اصلی۲۰:۱
کالاهای دیگر و شاخص‌های غیراصلی۱۰:۱
سهام منفرد و سایر دارایی‌های مرجع۵:۱
رمزارزها۲:۱

ESMA در کنار سقف اهرم، قاعدهٔ بستن اجباری در سطح هر حساب و حفاظت از تراز منفی را هم الزامی کرد. همچنین ارائه‌دهندهٔ CFD را موظف کرد هشدار ریسک استانداردی نشان دهد که درصد حساب‌های خرد زیان‌دهِ همان ارائه‌دهنده را نشان می‌دهد. این درصد برای هر شرکت متفاوت است و باید آن را در سایت همان شرکت خواند. وضعیت اجرای این قواعد اروپایی را نزد ناظر مالی حوزهٔ حسابتان بررسی کنید.

در استرالیا، ASIC دستور مداخلهٔ محصول برای CFD خرد صادر کرد. این دستور سقف اهرم را از ۳۰:۱ تا ۲:۱ تعیین می‌کند و حفاظت از تراز منفی را هم در بر دارد. ASIC با اطلاعیه‌ای در سال ۲۰۲۲ این دستور را پنج سال دیگر، تا ۲۳ مه ۲۰۲۷، تمدید کرد. وضعیت دستور پس از این تاریخ را در سایت ASIC بررسی کنید. [S1,S2]

در آمریکا، کمیسیون معاملات آتی کالا (CFTC) اهرم حساب‌های فارکس خرد را تابع الزام سپردهٔ تضمین کرده است. مقدار این سپرده را انجمن ملی آتی (NFA) در حدودی که کمیسیون می‌گذارد، مشخص می‌کند. بروکر فارکس باید افشای ریسک ویژهٔ فارکس را هم به مشتری بدهد.

مهم‌ترین نکته عدم تعمیم است. قواعد اروپا را نمی‌شود به استرالیا یا آمریکا نسبت داد و برعکس. اگر حساب شما نزد شرکتی بیرون از حوزهٔ این ناظران باز شده یا مشتری خرد شمرده نمی‌شوید، این محافظت‌ها خودبه‌خود شامل حال شما نمی‌شوند، حتی اگر نام تجاری بروکر همان باشد. برای سنجیدن این موضوع، صفحهٔ رگولاتوری بروکر را ببینید.

مدیریت ریسک با مدیریت سرمایه چه فرقی دارد؟

مدیریت ریسک بیشتر از سطح هر معامله شروع می‌شود و مدیریت سرمایه بیشتر به کل حساب نگاه می‌کند، ولی مرز این دو نسبی است. اولی می‌پرسد در این معامله چه مبلغی در خطر است. دومی می‌پرسد کل پول شما چطور میان حساب‌ها، دارایی‌ها و دوره‌ها تقسیم شود.

قیاس روزمره‌اش کرایهٔ تاکسی است. پیش از هر سفر می‌دانید آن مسیر چقدر خرج دارد؛ این شبیه مدیریت ریسک است. بودجهٔ ماهانهٔ رفت‌وآمد، که تعیین می‌کند اصلاً چند سفر در ماه ممکن است، شبیه مدیریت سرمایه است.

مدیریت سرمایه چند پرسش دیگر را هم جواب می‌دهد: چه بخشی از دارایی‌تان وارد حساب معاملاتی شود و چه زمانی سود برداشت شود. بعضی قواعد در هر دو سطح می‌نشینند. تعداد موقعیت‌های هم‌زمان، ریسک تمرکز و سقف زیان دوره‌ای به کل حساب نگاه می‌کنند، ولی در این مقاله جزء قواعد ریسک آمده‌اند. اگر چند معامله روی دارایی‌هایی باز باشد که با هم بالا و پایین می‌روند، ریسک واقعی جمع آن‌هاست، حتی اگر هر کدام جداگانه کوچک باشد.

این دو مفهوم به هم وابسته‌اند. سهم ریسک هر معامله وقتی معنا دارد که سرمایهٔ پایه درست تعیین شده باشد. سرمایهٔ معاملاتی باید پولی باشد که از دست دادنش زندگی شما را مختل نکند. برای این بخش، صفحهٔ سرمایهٔ شروع را ببینید.

قواعد ریسک را چگونه در طرح معاملاتی بنویسیم؟

قواعد ریسک را باید پیش از نخستین معامله، کتبی و قابل‌سنجش بنویسید تا وسط بازار جای تفسیر نداشته باشند. جای این قواعد طرح معاملاتی است. این گام‌ها چارچوب کار را می‌سازند:

  1. سهم ریسک هر معامله را به‌صورت درصدی از سرمایه بنویسید.
  2. روش تعیین حد ضرر را بنویسید: بر اساس کدام سطح و با چه فاصله‌ای برای نوسان عادی.
  3. فرمول حجم را بنویسید و هزینه‌ها را در آن بگذارید.
  4. سقف اهرم و حداکثر تعداد موقعیت‌های هم‌زمان را مشخص کنید.
  5. سقف زیان روزانه، هفتگی یا ماهانه را تعیین کنید و بنویسید پس از رسیدن به آن چه می‌کنید.
  6. شرط بازبینی قواعد را بنویسید، مثلاً پس از تعداد معینی معامله.

پیش از پول واقعی، قواعد را روی حساب دمو اجرا کنید. هدف این مرحله سود نیست. هدف این است که ببینید محاسبهٔ حجم و ثبت حد ضرر در عمل بی‌خطا انجام می‌شود. هر معامله را با دلیل ورود، حد ضرر، حجم و نتیجه ثبت کنید.

این قواعد زیان را حذف نمی‌کنند. فقط اندازهٔ زیان برنامه‌ریزی‌شده را پیش از وقوع مشخص می‌کنند تا حساب برای معاملهٔ بعدی باقی بماند. اجرای منظم مدیریت ریسک در ترید همین است: تصمیم دربارهٔ زیان، پیش از آنکه حرکت بازار جای شما تصمیم بگیرد.

یک تذکر لازم

هرچه اینجا می‌خوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.

پرسش‌های پرتکرار

ریسک هر معامله چند درصد باشد
عدد واحدی که برای همهٔ معامله‌گران درست باشد وجود ندارد. سهم ریسک را باید از سقف افتی که حسابتان تحمل می‌کند و تعداد زیان‌های پشت‌سرهمِ محتمل در روش خودتان بیرون کشید. نسبت‌هایی که در آموزش‌ها زیاد شنیده می‌شوند عرف‌اند، نه قاعدهٔ بازار. هرچه این سهم کوچک‌تر باشد، حساب زنجیرهٔ طولانی‌تری از زیان را تاب می‌آورد.
اهرم چه ربطی به ریسک دارد
اهرم اجازه می‌دهد با سپرده‌ای کوچک موقعیتی بزرگ‌تر باز کنید، پس هر حرکت قیمت نسبت به پول شما اثر بزرگ‌تری دارد. در بازار آتی، اگر سرمایهٔ حساب زیر مارجین نگهداری بیفتد، مارجین‌کال صادر می‌شود تا حساب به مارجین اولیه برگردد. با حجم محاسبه‌شده از حد ضرر و اجرای حد ضرر در همان قیمت، اهرم به‌تنهایی زیان برنامه‌ریزی‌شده را بیشتر نمی‌کند. خطر از شکاف قیمت می‌آید و از اهرمی که حجمی فراتر از حساب ریسک را ممکن کند.
چرا اکثر تریدرها ضرر می‌کنند؟
پاسخ دقیق به نمونه بستگی دارد. در مطالعه‌ای روی دی‌تریدرهای بازار آتی سهام برزیل که بین ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۵ شروع کرده و دست‌کم ۳۰۰ روز ادامه داده بودند، ۹۷٪ زیان کردند و بهترین فرد فقط ۳۱۰ دلار در روز درآمد داشت. این نتیجه به همهٔ بازارها تعمیم‌پذیر نیست. دلایل محتمل، که یافتهٔ این مطالعه نیستند، این‌هاست: هزینه‌های معامله که در معاملهٔ پرتکرار جمع می‌شوند، اهرمی که به بستن اجباری می‌رسد و شکستن قاعده‌های ریسک وسط معامله.
اصول مدیریت ریسک در ترید چیست
اصول مدیریت ریسک در ترید را می‌شود در چند قاعده خلاصه کرد. پیش از ورود، سهم ریسک را به‌صورت درصدی از سرمایه تعیین کنید. حد ضرر را بر اساس ساختار بازار بگذارید و حجم را از فاصلهٔ آن حساب کنید. اهرم را فقط تا جایی به کار ببرید که حجم محاسبه‌شده لازم دارد. سقف زیان دوره‌ای داشته باشید و همهٔ قاعده‌ها را پیش از معامله بنویسید.

واژه‌های این مقاله

منابع

این مقاله با کمکِ ابزارهای هوش مصنوعی تهیه شده است. سیاست تحریریه

دیدگاه خود را ارسال کن

ارسال دیدگاه

مطالب مرتبط

دیدگاه‌ها (۰)

هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باش.

ارسال دیدگاه

دیدگاه‌ها پیش از انتشار بررسی می‌شوند. به پرسش‌های معاملاتی پاسخ نمی‌دهیم و سیگنال نمی‌دهیم.

دوره‌های آموزش تریدآکا

دورهٔ بعدی یادگیری‌ات را پیدا کن

دوره‌ها را ببین، سبک‌ها را مقایسه کن و آموزش مناسب خودت را انتخاب کن.

مشاهده همه دوره‌ها
ادامهٔ مسیر تو

قدم بعدی را انتخاب کن

مسیر یادگیریت را پیدا کن

راهنمای شروع، انتخاب سبک و ترتیب یادگیری دوره‌ها را متناسب با هدفت ببین.

دیدن مسیر یادگیری

سبک معامله‌گریت را بشناس

با تست Trader DNA، الگوی تصمیم‌گیری و سبک‌های نزدیک‌تر به خودت را بشناس.

شناخت DNA معاملاتی

مقایسهٔ پلن‌ها

پوشش دوره‌ها و شرایط اشتراک طلایی و الماس را کنار هم مقایسه کن.