معیارهای سنجش عملکرد استراتژی معاملاتی
گزارش بکتست معمولاً با یک عدد درشت شروع میشود و چشم همانجا میماند. ولی ضریب سود بالا نمیگوید سرمایه در راه رسیدن به آن نتیجه چقدر ریزش کرد یا بازدهها چقدر بالا و پایین رفتند. سه شاخص پایه سه پرسش جدا را جواب میدهند و این مقاله فرمول، مثال عددی و مرز هر کدام را باز میکند.
این مقاله برای معاملهگری است که گزارش بکتست یک استراتژی را میخواند؛ برای ادامه به مقالهٔ دراوداون و بکتست برود.
در یک نگاه
- ضریب سود: مجموع سودها تقسیم بر مجموع زیانها، با آستانهٔ ۱
- نسبت شارپ: میانگین بازدهٔ تفاضلی تقسیم بر انحراف معیار آن
- بیشینهٔ افت: بزرگترین ریزش انباشته از یک قله تا کف بعدی
- هیچکدام تنها کافی نیست و بکتست در معرض بیشبرازش است
معیارهای سنجش عملکرد در ترید دقیقا چه چیزی را نشان میدهند؟
معیارهای سنجش عملکرد شاخصهایی هستند که نتیجهٔ استراتژی را از زاویههای مختلف میسنجند. سه شاخص پایه اینهاست: ضریب سود (Profit Factor)، جمع سود معاملات بسته تقسیم بر جمع زیان آنها؛ نسبت شارپ (Sharpe Ratio)، بازدهٔ مازاد بر معیار مقایسه به ازای هر واحد نوسان همان مازاد؛ و بیشینهٔ افت (Maximum Drawdown)، بزرگترین ریزش از قله تا کف.
هر کدام از این سه شاخص به پرسشی جدا جواب میدهد. ضریب سود میپرسد در برابر زیانهای ثبتشده چه مقدار سود به دست آمد. نسبت شارپ میپرسد بازدهِ اضافه بر یک معیار مقایسه، به ازای هر واحد نوسانِ همان بازده، چقدر بود. بیشینهٔ افت میپرسد بدترین ریزش انباشته در طول مسیر چقدر عمیق شد.
استراتژیای که در یکی از این پرسشها نمرهٔ خوبی بگیرد، ممکن است در دیگری ضعیف باشد. کارنامهٔ یک راننده را در نظر بگیرید: مسافت طیشده، مصرف سوخت و بدترین تصادف سه چیز جدا را دربارهٔ او میگویند و هیچکدام جای دیگری را نمیگیرد. معیارهای سنجش عملکرد هم همینطورند؛ خواندن یک عدد بهتنهایی تصویر ناقصی از استراتژی میدهد.
ضریب سود (پروفیت فاکتور) چیست و چطور حساب میشود؟
ضریب سود نسبت کل سودهای تحققیافته به کل زیانهای تحققیافتهٔ یک استراتژی است. طبق مستندات تریدینگویو، این عدد از تقسیم قدر مطلق مجموع معاملات سودده بر قدر مطلق مجموع معاملات زیانده به دست میآید:
Profit Factor = |مجموع معاملات برنده| ÷ |مجموع معاملات بازنده|
ترتیب کسر اهمیت دارد. صورت همیشه جمع معاملات برنده است و مخرج جمع معاملات بازنده. چون هر دو با قدر مطلق وارد میشوند، حاصل منفی نیست و علامت منفی زیانها در آن اثری ندارد. اگر هیچ معاملهٔ زیاندهای در کار نباشد، مخرج صفر میشود و این نسبت عدد معمولی به دست نمیدهد. برای خواندن این عدد چهار نکته کافی است:
- اگر ضریب سود بالاتر از ۱ باشد، جمع سودها از جمع زیانها بیشتر بوده و تریدینگویو چنین استراتژیای را سودده توصیف میکند.
- اگر ضریب سود پایینتر از ۱ باشد، زیانها بر سودها چربیدهاند و استراتژی در همان دوره زیان داده است.
- اگر ضریب سود دقیقاً ۱ باشد، جمع سودها و جمع زیانها برابر بودهاند و نتیجهٔ خالص معاملات بسته صفر است.
- موقعیتهای باز در این محاسبه نیستند، چون ضریب سود فقط با ارقام تحققیافته حساب میشود.
نکتهٔ آخر پیامد عملی دارد. استراتژیای که یک موقعیت زیاندهِ بزرگ را باز نگه داشته، تا وقتی آن موقعیت بسته نشود، ضریب سودی میسازد که زیان واقعی را نشان نمیدهد. پس پیش از قضاوت دربارهٔ این عدد، ببینید در لحظهٔ گزارش چه موقعیتهایی هنوز باز بودهاند. ضریب سود توصیف همان نمونه از معاملات گذشته است و چیزی دربارهٔ آیندهٔ استراتژی تضمین نمیکند.
نسبت شارپ چیست و چه عددی از آن به دست میآید؟
نسبت شارپ میانگین بازدهٔ تفاضلی یک صندوق یا استراتژی تقسیم بر انحراف معیار همان بازدههای تفاضلی در یک دورهٔ تاریخی است. ویلیام شارپ (William F. Sharpe) همین تعریف را در مقالهاش دربارهٔ این نسبت آورده است. در نسخهٔ پسنگر (ex post)، بازدهٔ تفاضلی برای هر دورهٔ t از ۱ تا T چنین تعریف میشود:
فرمول
D_t = R_F,t − R_B,t
در این رابطه، R_F,t بازده صندوق یا استراتژی در دورهٔ t است و R_B,t بازده معیار مقایسه در همان دوره. T هم تعداد کل دورههاست.نسبت شارپ برابر است با میانگین D_t تقسیم بر انحراف معیار D_t. به بیان سادهتر، این عدد میانگین تاریخی بازدهٔ تفاضلی را به ازای هر واحد تغییرپذیری تاریخی همان بازده نشان میدهد.
عدد حاصل یک نسبت بیواحد است. اگر میانگین بازدهٔ تفاضلی مثبت باشد، نسبت مثبت میشود و اگر استراتژی بهطور میانگین از معیارش عقب مانده باشد، نسبت منفی است. با میانگین مثبت، نوسان کمتر نسبت بزرگتری میسازد؛ با میانگین منفی، همان نوسان کمتر نسبت را منفیتر میکند.
معیار مقایسه بخشی از تعریف است. به گفتهٔ همان مقاله، معیار نسبت شارپ در ابتدا یک دارایی بیخطر (riskless security) بود و بعدها معیارهای دیگری هم به کار رفت. بنابراین بازدهٔ تفاضلی لزوماً مازاد بر بازده دارایی بیخطر نیست.
فرض کنید مازاد بازدهٔ سالانهٔ یک سبد ۶٪ و انحراف معیار سالانهٔ همین مازاد بازده ۱۵٪ باشد. در این صورت نسبت شارپ برابر ۶٪ ÷ ۱۵٪ = ۰٫۴۰ است. این عددها فرض آموزشیاند، نه دادهٔ بازار. [S5]
نکته
محاسبهٔ شارپ در صفحهگسترده
بازدهٔ تفاضلی هر دوره را در یک ستون بنویسید. برای ۶۰ دوره، میانگین ستون را با تابع AVERAGE و انحراف معیار آن را با تابع STDEV بگیرید و اولی را بر دومی تقسیم کنید: AVERAGE(range)/STDEV(range). حاصل، شارپ پسنگرِ این ۶۰ دوره در مقیاس طول هر دوره است؛ اگر دادهها ماهانه باشند، عدد ماهانه است و با شارپ سالانهای مثل مثال بالا مستقیم مقایسه نمیشود.
دراوداون و بیشینه آن چطور اندازهگیری میشود؟
بیشینهٔ افت با دنبالکردن منحنی سرمایه و پیدا کردن بزرگترین زیان انباشته از یک قله تا کف بعدی اندازهگیری میشود. به هر ریزش سرمایه از یک قله تا کف پس از آن دراوداون (Drawdown) میگویند و بیشینهٔ افت بزرگترین آنهاست.
روش کار ساده است: سرمایه را دوره به دوره دنبال کنید، بالاترین سطحی را که تا هر لحظه دیده شده قله بگیرید و فاصلهٔ سرمایه تا آن قله را ثبت کنید. بزرگترین فاصلهای که در کل مسیر ثبت شد، بیشینهٔ افت است. مؤسسهٔ CFA هم در یک خلاصهٔ پژوهشی بیشینهٔ افت را همین زیان انباشته از قله تا کف بعدی تعریف میکند. این عدد ریزشِ ثبتشده در دادهٔ گذشته را نشان میدهد و سقفی برای زیان آینده نیست.
طبق مستندات تریدینگویو، استراتژیتستر آن شاخصی با نام Max equity drawdown دارد که همین مفهوم را گزارش میکند. این شاخص بزرگترین افت زیانها را نشان میدهد، یعنی بیشینهٔ زیان ممکنی که استراتژی میتوانست متحمل شود. محاسبه برای هر کندلی که موقعیت در آن باز است جداگانه انجام میشود. به همین دلیل، برخلاف ضریب سود، زیان موقعیت باز هم در این عدد اثر دارد و کف یا سقف کندلها در آن دیده میشود، نه فقط نتیجهٔ معاملات بسته.
مثال واقعی از بیشینه افت یک استراتژی روی سهام UBER
برای دیدن سازوکار محاسبه، یک نمونهٔ عددی در مستندات تریدینگویو به کار میآید: اجرای استراتژی سوپرترند (Supertrend) روی سهام UBER در بورس نیویورک (NYSE)، با تایمفریم ۳ روزه و سرمایهٔ اولیهٔ ۱۰٬۰۰۰ دلار. این مثال فقط سازوکار را با دادهٔ گذشته نشان میدهد و دربارهٔ کیفیت استراتژی یا مسیر بعدی سهم حکمی ندارد. [S2]
نخستین معامله خرید ۴۴ سهم در ۱۰ ژانویهٔ ۲۰۲۰ با قیمت ۳۴٫۰۸ بود، یعنی موقعیتی به ارزش ۱٬۴۹۹٫۵۲ دلار. در ۲۵ فوریهٔ ۲۰۲۰ کف کندل به ۳۰٫۶۷ رسید و مستندات افت سرمایه را چنین حساب میکنند: ۱۰٬۰۰۰ − ۱۰٬۰۰۰ + ۴۴ × (۳۴٫۰۸ − ۳۰٫۶۷) = ۱۵۰٫۰۴ دلار. در این رابطه سرمایهٔ اولیه یک بار افزوده و یک بار کم میشود و آنچه میماند زیان شناور همان ۴۴ سهم است. [S2]
گام نخست محاسبهٔ Max equity drawdown در نمونهٔ مستند تریدینگویو، از ۱۰ ژانویه تا ۲۵ فوریهٔ ۲۰۲۰؛ این رقم افت همین گام است، نه بیشینهٔ افت کل اجرای استراتژی.
| مرحله | تاریخ | قیمت مرجع | افت سرمایه (دلار) |
|---|---|---|---|
| خرید ۴۴ سهم | ۱۰ ژانویهٔ ۲۰۲۰ | ۳۴٫۰۸ | شروع |
| کف کندل در موقعیت خرید | ۲۵ فوریهٔ ۲۰۲۰ | ۳۰٫۶۷ | ۱۵۰٫۰۴ |
دو نکته از این گام بیرون میآید. نخست، در این نمونه افت نسبت به سرمایهٔ اولیهٔ ۱۰٬۰۰۰ دلار سنجیده شده است؛ این شیوهٔ همین مثال است و جای تعریف عمومی قله تا کف را نمیگیرد. دوم، کف کندل مبنای محاسبه است، نه قیمت بستهشدن؛ برای همین بیشینهٔ افت میتواند از زیان نهایی هر معاملهٔ منفرد بزرگتر باشد. [S2]
هر شاخص چه چیزی را نمیسنجد و چرا تنها کافی نیست؟
هر سه شاخص خلاصهٔ یک نمونهٔ تاریخیاند و هر کدام بخشی از تصویر را کنار میگذارد. ضریب سود فقط نسبت جمع سودها به جمع زیانهاست؛ نه اندازهٔ ریسک هر معامله را نشان میدهد و نه تعداد معاملات را. نسبتی که از چند معامله به دست آمده، در ظاهر با نسبتی که از نمونهای بزرگ آمده فرقی ندارد.
نسبت شارپ با انحراف معیار کار میکند و انحراف معیار نوسان رو به بالا و رو به پایین را یکسان جریمه میکند. عدد آن به انتخاب معیار مقایسه هم وابسته است. بیشینهٔ افت فقط یک مسیر تاریخی را میسنجد: بدترین ریزشی که در همان داده رخ داد، نه بدترین ریزشی که ممکن است رخ دهد. این شاخص دربارهٔ مدت ماندن سرمایه زیر قله هم چیزی نمیگوید.
سه شاخص پایه در کنار هم؛ برای هر کدام فرمول، آنچه میسنجد و آنچه نمیسنجد آمده است.
| شاخص | فرمول | چه میسنجد | چه نمیسنجد |
|---|---|---|---|
| ضریب سود | جمع سودها ÷ جمع زیانها | سود در برابر زیان معاملات بسته | ریسک هر معامله، تعداد معاملات، موقعیت باز |
| نسبت شارپ | میانگین D_t ÷ انحراف معیار D_t | بازدهٔ تفاضلی نسبت به معیار انتخابی، به ازای هر واحد نوسان | جهت نوسان (نوسان رو به بالا و پایین یکسان دیده میشود) |
| بیشینهٔ افت | بزرگترین زیان انباشته از قله تا کف | بدترین ریزش در مسیر تاریخی | ریزشهای ممکن آینده، مدت بازیابی |
روی همهٔ اینها خطر بیشبرازش (Overfitting) سایه انداخته است. به نوشتهٔ رج، سیگر و بوشو (Rej, Seager, Bouchaud) در مقالهای که در arXiv منتشر شده، بیشبرازش دروننمونهای آفت هر استراتژی مبتنی بر بکتست است. یعنی پارامترهای استراتژی ممکن است بیش از حد با همان دادهٔ گذشته جفت شده باشند و بیرون از آن داده چنین نتیجهای ندهند. برای همین نتیجهٔ بکتست را باید با احتیاط خواند.
کدام اشتباهها هنگام خواندن این شاخصها رایج است؟
خطای نخست وارونهنوشتن فرمول ضریب سود است. اگر جمع زیانها را بر جمع سودها تقسیم کنید، معنای آستانهٔ ۱ برعکس میشود و استراتژی زیانده سودده به نظر میرسد.
خطای دوم کنار هم گذاشتن دو نسبت شارپ با معیارهای متفاوت است. شارپی که نسبت به یک دارایی بیخطر حساب شده، با شارپی که نسبت به معیاری دیگر حساب شده همارز نیست.
خطای سوم پذیرفتن مرزهای قطعی برای ضریب سود «خوب» است. مستندات تریدینگویو فقط مرز ۱ را میان سودده و زیانده میگذارد؛ هر عدد دیگری که بهعنوان مرز «قوی» یا «مشکوک» دستبهدست میشود، باید با سند اولیهاش سنجیده شود.
خطای چهارم یکی گرفتن این شاخصها با معیارهای همخانواده است. ضریب سود جای نسبت ریسک به ریوارد یا امید ریاضی را نمیگیرد، چون هر کدام از اینها پرسش دیگری را دربارهٔ معاملات جواب میدهد.
هشدار
عدد بکتست ضمانت اجرای واقعی نیست
ضریب سود بالا، شارپ بالا یا افت کم در بکتست توصیف گذشته است. اگر اندازهٔ موقعیت را فقط بر پایهٔ این عددها تعیین کنید و اجرای واقعی بدتر از بکتست باشد، ممکن است بخشی از سرمایه یا همهٔ آن را از دست بدهید.
این سه شاخص با هم چه رابطهای دارند و در گزارش کجا دیده میشوند؟
این سه شاخص مکمل یکدیگرند، چون سه بُعد جدا از یک نتیجه را میسنجند:
- ضریب سود نسبت سود به زیان را در معاملات بسته نشان میدهد.
- نسبت شارپ بازدهٔ تفاضلی را به نوسان همان بازده میسنجد.
- بیشینهٔ افت عمق بدترین ریزش منحنی سرمایه را ثبت میکند.
رابطهٔ آنها را با یک دوگانه میشود دید. استراتژیای با ضریب سود بالاتر از ۱ ممکن است مسیری پرنوسان و ریزشی عمیق داشته باشد؛ ضریب سود این را پنهان میکند و بیشینهٔ افت آشکارش میکند. در مقابل، افت کم در نمونهای با معاملات اندک چیزی دربارهٔ پایداری نتیجه نمیگوید.
در تریدینگویو، گزارش عملکرد استراتژیتستر ضریب سود و Max equity drawdown را نشان میدهد. اگر نرمافزاری عدد شارپ هم نشان داد، پیش از تکیه بر آن روشن کنید با چه روشی و نسبت به چه معیاری حساب شده است. همین نسبت را میتوانید از بازدههای دورهای و فرمول پسنگر بالا خودتان هم حساب کنید، به شرط آنکه معیار مقایسه را مشخص کنید.
یک ترتیب خواندن منطقی برای معیارهای سنجش عملکرد این است:
- ببینید ضریب سود از ۱ بالاتر است یا نه.
- بیشینهٔ افت را ببینید تا بدانید سرمایه در دادهٔ گذشته تا چه عمقی ریزش کرده است.
- نسبت شارپ را برای مقایسهٔ دو استراتژی با معیار مقایسهٔ مشترک به کار ببرید.
برای نمونه، اگر ضریب سود بالای ۱ کنار بیشینهٔ افتی عمیق بنشیند، یعنی نتیجهٔ نهایی مثبت بوده ولی سرمایه در راه به آن ریزش سنگینی داشته است؛ چنین نتیجهای را باید با عمق ریزش مسیرش سنجید، نه فقط با عدد پایانی.
هرچه اینجا میخوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.
مرجع و تمرین مرتبط
الگو، ستاپ و واژهٔ مرتبط
پرسشهای پرتکرار
ضریب سود خوب چند است؟
تفاوت پروفیت فاکتور و شارپ ریشو چیست؟
شارپ ریشو را در اکسل چگونه محاسبه کنیم؟
آیا حداکثر دراوداون با قیمت بستهشدن کندل حساب میشود؟
واژههای این مقاله
منابع
این مقاله با کمکِ ابزارهای هوش مصنوعی تهیه شده است. بازبین ثبتشده: بهنام مجیدی. سیاست تحریریه
دیدگاه خود را ارسال کن
ارسال دیدگاهمطالب مرتبط
ارسال دیدگاه
دیدگاهها پیش از انتشار بررسی میشوند. به پرسشهای معاملاتی پاسخ نمیدهیم و سیگنال نمیدهیم.
دیدگاهها (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باش.