تعریف دقیق
در دستورالعمل ششم تراز پرداختهای صندوق بینالمللی پول (BPM6)، حساب جاری سه جزء دارد. جزء اول کالا و خدمات است، همان تراز بازرگانی. جزء دوم «درآمد اولیه» است: دستمزد کارکنانی که برای کارفرمای خارجی کار میکنند و درآمد سرمایهگذاری مثل سود سهام و بهرهٔ اوراق. جزء سوم «درآمد ثانویه» است: انتقالهایی بی مابهازا مثل پولهایی که مهاجران به خانواده میفرستند یا کمکهای بینالمللی.
حساب جاری یک قرینه دارد. وقتی کشوری کسری حساب جاری دارد، یعنی بیش از درآمدش از دنیا خرج کرده و باید این فاصله را با ورود سرمایه پر کند؛ این ورود در حساب مالی ثبت میشود. مازاد حساب جاری برعکس یعنی کشور پسانداز خالص خود را در خارج سرمایهگذاری میکند.
آمریکا این آمار را فصلی در گزارش «معاملات بینالمللی» BEA منتشر میکند و بانک مرکزی اروپا آمار حساب جاری منطقهٔ یورو را ماهانه میدهد. چون انتشار فصلی است و با تأخیر میآید، این عدد بیشتر برای سنجش آسیبپذیری ساختاری ارز به کار میرود تا حرکت روزانه.
سه جزء حساب جاری طبق BPM6
- کالا و خدمات: صادرات منهای واردات
- درآمد اولیه: دستمزد کارکنان و درآمد سرمایهگذاری
- درآمد ثانویه: انتقالهای جاری مثل حوالههای شخصی و کمکها
مثال عددی فرضی: جمع اجزا
فرض کنید کشوری در یک فصل ۴۰ میلیارد دلار کسری کالا و خدمات دارد، ۲۵ میلیارد دلار مازاد درآمد اولیه از سرمایهگذاریهایش در خارج و ۵ میلیارد دلار کسری درآمد ثانویه. حساب جاری آن منفی ۴۰ بهعلاوهٔ ۲۵ منهای ۵، یعنی منفی ۲۰ میلیارد دلار است.
این کشور باید ۲۰ میلیارد دلار سرمایهٔ خارجی جذب کند یا از داراییهای خارجیاش بکاهد. اگر در دورهای سرمایهگذاران ریسکگریز شوند و تمایلشان به تأمین این کسری کم شود، ارز چنین کشوری ممکن است بیشتر از ارز کشورهای دارای مازاد تحت فشار برود.
اشتباه رایج: حساب جاری همان تراز تجاری است
تراز تجاری فقط جزء اول حساب جاری است. کشوری با سرمایهگذاری خارجی بزرگ ممکن است کسری بازرگانی داشته باشد اما با درآمد اولیهٔ زیاد، حساب جاریاش نزدیک توازن یا حتی مثبت باشد.
اشتباه دیگر این است که کسری حساب جاری را همیشه نشانهٔ ضعف بدانیم. کسریای که با سرمایهگذاری مستقیم بلندمدت تأمین میشود، با کسریای که به پول داغ کوتاهمدت وابسته است، ریسک یکسانی ندارد.
خلاصهٔ کاربردی
- حساب جاری شامل کالا و خدمات، درآمد اولیه و درآمد ثانویه است.
- کسری حساب جاری باید با ورود سرمایه تأمین شود.
- ارز کشورهای دارای کسری بزرگ در دورههای ریسکگریزی آسیبپذیرترند.
- این آمار بیشتر برای تحلیل ساختاری مفید است تا حرکت روزانه.
اصطلاحات مرتبط
برای یادگیری عمیقتر
از این موضوع بیشتر بدانید
پرسشهای رایج
حساب جاری چه رابطهای با حساب مالی دارد؟
در چارچوب تراز پرداختها، کسری حساب جاری با ورود خالص سرمایه در حساب مالی جبران میشود و مازاد آن با خروج خالص سرمایه؛ اختلاف آماری در قلم «خطا و از قلم افتادگی» میآید.
چرا حساب جاری را معمولاً به نسبت تولید ناخالص داخلی میسنجند؟
چون اندازهٔ اقتصادها متفاوت است و نسبت به GDP نشان میدهد کسری یا مازاد برای آن اقتصاد چقدر بزرگ است.
منابع
- IMF Data Help — What is the Balance of Payments (BOP)?تراز پرداختها و اجزای آن، از جمله حساب جاری، را طبق دستورالعمل صندوق بینالمللی پول تعریف میکند.
- Eurostat Statistics Explained — Balance of payments and international investment position manual (BPM6)چارچوب BPM6 و تقسیم حساب جاری به کالا و خدمات، درآمد اولیه و درآمد ثانویه را شرح میدهد.
- U.S. Bureau of Economic Analysis — International Transactionsگزارش فصلی معاملات بینالمللی آمریکا شامل تراز حساب جاری.
- European Central Bank Data Portal — Current account (key figures)آمار حساب جاری منطقهٔ یورو که بانک مرکزی اروپا منتشر میکند.