روش درصد ثابت چیست؟ فرمول و محدودیتها
دو معاملهگر با حسابهای هماندازه شروع میکنند. یکی در هر معامله مبلغ ثابتی را به خطر میاندازد و دیگری درصد ثابتی از موجودی همان لحظه را. روش درصد ثابت همان راه دوم است: مبلغ در معرض ضرر همراه حساب بزرگ و کوچک میشود. فرمول حجم، یک مثال حسابی، دلیل رواج بازهٔ ۱ تا ۲ درصد و مرزهای این روش را در ادامه میخوانید.
این مقاله برای معاملهگری است که میخواهد حجم هر معامله را از روی ریسک درصدی حساب کند. بعد از آن سراغ حجم پوزیشن و ریسک هر معامله بروید.
در یک نگاه
- ریسک هر معامله درصدی از ارزش جاری حساب است.
- حجم برابر است با ریسک دلاری تقسیم بر فاصلهٔ حد ضرر.
- ریسک دلاری با افت حساب کوچک و با رشد آن بزرگ میشود.
- بازهٔ رایج آموزشی ۱ تا ۲ درصد است، نه توصیه.
- گپ، لغزش و همبستگی ریسک واقعی را بالا میبرند.
روش درصد ثابت چیست و چه چیزی را ثابت نگه میدارد؟
روش درصد ثابت یک قاعدهٔ مدیریت سرمایه است که در هر معامله درصد معینی از ارزش جاری حساب را در معرض ریسک میگذارد. حجم معامله از تقسیم این مبلغ بر فاصلهٔ ورود تا حد ضرر به دست میآید. با رشد حساب ریسک دلاری بیشتر و با افت آن کمتر میشود. آنچه ثابت میماند نسبت است، نه مبلغ. پیش از هر معامله دو پرسش مطرح است: حساب در همین لحظه چقدر میارزد و اگر قیمت به حد ضرر برسد، چه سهمی از آن از دست میرود. نام انگلیسی این روش، کسر ثابت (Fixed Fractional)، به همین سهم اشاره دارد. قیاس سادهاش پسانداز درصدی است. کسی که هر ماه درصد ثابتی از درآمد همان ماه را کنار میگذارد، در ماه پردرآمد مبلغ بیشتری پسانداز میکند و در ماه کمدرآمد مبلغ کمتری، ولی نسبت پسانداز او تغییر نمیکند. مبلغی که در این روش در هر معامله در معرض ضرر است هم به همین شکل با موجودی حساب بالا و پایین میرود. مبنای محاسبه ارزش جاری حساب است، نه سرمایهای که روز اول واریز شد. اگر حساب پس از چند معامله بزرگتر یا کوچکتر شده باشد، درصد روی عدد تازه اعمال میشود. همین جزء کوچک تعریف، این روش را از ریسک مبلغ ثابت جدا میکند.
حجم معامله چطور از درصد ریسک و فاصله حد ضرر محاسبه میشود؟
حجم معامله برابر است با ریسک دلاری تقسیم بر فاصلهٔ قیمت ورود تا قیمت حد ضرر. در روش درصد ثابت، ریسک دلاری همان درصد انتخابشده از ارزش جاری حساب است. به زبان فرمول، حجم = ریسک دلاری ÷ (قیمت ورود − قیمت حد ضرر). در متنهای انگلیسی همین رابطه به شکل Position Size = Risk Per Trade ($) / (Entry Price - Stop Price) نوشته میشود.
- ارزش جاری حساب را مبنا بگیرید، نه مبلغ واریز اولیه.
- درصد ریسک را در این ارزش ضرب کنید تا ریسک دلاری معامله به دست بیاید.
- فاصلهٔ قیمت ورود تا قیمت حد ضرر را برای یک واحد معامله حساب کنید.
- ریسک دلاری را بر این فاصله تقسیم کنید و حاصل را به پایین گرد کنید.
گرد کردن به پایین دلیل دارد. اگر حاصل به بالا گرد شود، ضرر احتمالی در صورت رسیدن قیمت به حد ضرر کمی از مبلغ برنامهریزیشده بیشتر میشود. در معاملهٔ فروش، حد ضرر بالای قیمت ورود است و اندازهٔ فاصله بدون علامت منفی در تقسیم مینشیند. ترتیب گامها هم اهمیت دارد. حد ضرر از منطق معامله میآید و حجم از روی آن تعیین میشود. اگر اول حجم دلخواهی انتخاب شود و بعد حد ضرر با آن تنظیم شود، فرمول وارونه به کار رفته است. در بازارهایی که واحد معامله سهم نیست، مثل فارکس یا قراردادهای آتی، فاصلهٔ حد ضرر باید به ارزش پولی هر واحد معامله تبدیل شود تا تقسیم معنا داشته باشد. با این تبدیل، منطق تعیین حجم پوزیشن در همهٔ این بازارها یکی است.
مثال گامبهگام با حساب فرضی ۲۵٬۰۰۰ دلاری
فرض کنید حساب شما ۲۵٬۰۰۰ دلار ارزش دارد و قاعدهٔ شما ریسک ۱٪ در هر معامله است. ریسک دلاری هر معامله ۲۵۰ دلار میشود، چون ۲۵٬۰۰۰ ضرب در ۱٪ برابر ۲۵۰ است. همهٔ عددهای این بخش فرضیاند و قیمت هیچ نماد واقعی را نشان نمیدهند. حالا یک مثال محاسبهای دیگر را کنار آن بگذارید: ریسک دلاری ۲۰۰ دلار، قیمت ورود ۵۰ دلار و حد ضرر ۴۸٫۵۰ دلار. فاصلهٔ ورود تا حد ضرر ۱٫۵۰ دلار است. حاصل تقسیم ۲۰۰ بر ۱٫۵۰ میشود ۱۳۳٫۳۳ و با گرد کردن به پایین، حجم ۱۳۳ سهم است. اندازهٔ حسابی که این ۲۰۰ دلار از آن آمده، در این مثال مشخص نیست. اگر همان ورود و همان حد ضرر را برای حساب ۲۵٬۰۰۰ دلاری به کار ببرید، ۲۵۰ بر ۱٫۵۰ تقسیم میشود و حجم گردشده به پایین ۱۶۶ سهم است.
دو محاسبهٔ فرضی با ورود و حد ضرر یکسان؛ فقط ریسک دلاری فرق دارد.
| گام محاسبه | مثال اول | مثال دوم |
|---|---|---|
| ریسک دلاری | ۲۰۰ دلار | ۲۵۰ دلار |
| قیمت ورود | ۵۰ دلار | ۵۰ دلار |
| قیمت حد ضرر | ۴۸٫۵۰ دلار | ۴۸٫۵۰ دلار |
| فاصلهٔ ورود تا حد ضرر | ۱٫۵۰ دلار | ۱٫۵۰ دلار |
| تقسیم ریسک بر فاصله | ۲۰۰ ÷ ۱٫۵۰ | ۲۵۰ ÷ ۱٫۵۰ |
| حجم گردشده به پایین | ۱۳۳ سهم | ۱۶۶ سهم |
مقایسهٔ دو ستون نکتهٔ اصلی را نشان میدهد. قیمت ورود و حد ضرر عوض نشدهاند و فقط ریسک دلاری تغییر کرده است، پس حجم به همان نسبت تغییر میکند. اگر بهجای ریسک دلاری فاصلهٔ حد ضرر دو برابر شود، حجم نصف میشود؛ یعنی حد ضرر دورتر با حجم کمتر جبران میشود و مبلغ در معرض ضرر ثابت میماند.
ریسک دلاری با تغییر سرمایه چه تغییری میکند و فرقش با لات ثابت چیست؟
در روش درصد ثابت، ریسک دلاری دنبال حساب حرکت میکند. در حساب فرضی ۲۵٬۰۰۰ دلاری، ریسک ۱٪ برابر ۲۵۰ دلار بود. اگر همین حساب به نصف برسد، همان ۱٪ هم نصف ۲۵۰ دلار میشود و اگر حساب رشد کند، مبلغ ریسک هم بزرگتر میشود. به این رفتار مرکبشونده میگویند: سود، حجم معاملههای بعدی را بزرگتر میکند و ضرر، کوچکتر. در شیوهٔ لات ثابت (Fixed Lot)، معاملهگر هر بار همان تعداد لات یا سهم را باز میکند و حجم به موجودی حساب کاری ندارد. نتیجه دو پیامد دارد. وقتی حساب کوچک میشود، هر ضرر سهم بزرگتری از باقیماندهٔ حساب را میبرد. وقتی فاصلهٔ حد ضرر از معاملهای به معاملهٔ دیگر فرق میکند، مبلغ در معرض ضرر هم بیبرنامه بالا و پایین میرود.
مقایسهٔ کیفی رفتار دو شیوهٔ تعیین حجم.
| ویژگی | لات ثابت | درصد ثابت |
|---|---|---|
| مبنای حجم | عددی که از پیش تعیین شده است | درصدی از ارزش جاری حساب و فاصلهٔ حد ضرر |
| در دورهٔ افت حساب | با فاصلهٔ حد ضرر یکسان، مبلغ ریسک ثابت میماند و سهمش از حساب بیشتر میشود | مبلغ ریسک کوچک میشود |
| در دورهٔ رشد حساب | سهم ریسک از حساب کمتر میشود | مبلغ ریسک بزرگ میشود |
| حد ضرر دورتر | ضرر دلاری بیشتر | حجم کمتر |
روی دیگر این سازوکار هم دیدنی است. پس از یک دورهٔ افت، معاملههای بعدی با حجم کوچکتر باز میشوند، پس افت با پوزیشنهای کوچکتری جبران میشود. این سازوکار مثل ترمز عمل میکند: سرعت افت حساب را کم میکند، ولی جلوی افت را نمیگیرد. همزمان بازگشت حساب را هم کندتر میکند.
چرا بازه ۱ تا ۲ درصد رایج است؟
افت ۵۰ درصدی حساب برای برگشت به نقطهٔ شروع به سود ۱۰۰ درصدی نیاز دارد. دلیلش این است که درصد سود روی حساب کوچکشده حساب میشود، نه روی حساب اولیه. رابطهٔ کلی این است: سود لازم = 1/(1 − افت) − 1. با قرار دادن افت ۵۰٪ در این رابطه، حاصل ۱۰۰٪ است. این نامتقارن بودن با عمیقتر شدن افت شدیدتر میشود: هرچه افت بزرگتر باشد، سود لازم برای جبرانش سریعتر از خود افت رشد میکند. ریسک کوچک در هر معامله باعث میشود یک رشتهٔ ضرر پیاپی حساب را فقط کمی پایین ببرد. در این حالت حساب در محدودهای میماند که سود لازم برای جبران، نزدیک به اندازهٔ خود افت است. ریسک بزرگ در هر معامله همان رشته را به افتی عمیق تبدیل میکند و مسیر سوختن حساب را کوتاهتر میکند. در منابع آموزشی مدیریت ریسک، ۱ تا ۲ درصد از حساب در هر معامله بازهٔ رایج است. این عدد نه توصیه است و نه حدی که نهاد ناظری تعیین کرده باشد. جزئیات انتخاب این درصد موضوع مقالهٔ ریسک هر معامله است.
نکته
بازهٔ رایج با عدد درست برای شما یکی نیست
روش درصد ثابت با هر درصدی کار میکند؛ آنچه رفتار حساب را شکل میدهد اندازهٔ همین درصد، تعداد پوزیشنهای همزمان و کیفیت روش معاملاتی است.
اشتباههای رایج در اجرای این روش کداماند؟
بیشتر خطاها در اجرای این روش از خود فرمول نمیآیند؛ از ورودیهای آن میآیند. سه خطا بیش از بقیه دیده میشوند و هرکدام پیامد مشخصی دارند.
- مبنای اشتباه: درصد روی سرمایهٔ اولیه حساب میشود، نه روی ارزش جاری حساب. پس از افت، مبلغ ریسک همان قبلی میماند و سهم واقعی آن از حساب از درصد برنامه بیشتر میشود؛ روش عملاً به ریسک مبلغ ثابت تبدیل میشود.
- نادیدهگرفتن همبستگی: همبستگی (Correlation) میزان همجهتی حرکت دو دارایی است. چند پوزیشن همزمان روی داراییهایی که با هم حرکت میکنند، مثلاً چند جفتارز با یک ارز مشترک، هرکدام با درصد کوچک باز میشوند. اگر همه با هم به حد ضرر برسند، ضرر جمع چند برابر درصد یک معامله است.
- فرض اجرای دقیق حد ضرر: گپ قیمتی (Gap) یعنی پرش قیمت از یک سطح به سطح دیگر بیآنکه میان آنها معاملهای انجام شود. لغزش قیمت (Slippage) یعنی اجرای سفارش در قیمتی بدتر از قیمت مورد نظر. در هر دو حالت ضرر واقعی از مبلغ محاسبهشده بیشتر میشود.
خطای اول با یک عادت ساده برطرف میشود: درصد را هر بار روی موجودی تازه حساب کنید. خطای دوم با جمعزدن ریسک همهٔ پوزیشنهای باز پیش از معاملهٔ تازه دیده میشود.
ارتباط این روش با معیار کلی و کسر بهینه چیست؟
روش درصد ثابت عضو خانوادهٔ بزرگتری به نام معاملهگری کسری (Fractional Trading) است. در این خانواده، در هر نوبت کسری از سرمایه به کار میرود و پرسش اصلی این است که آن کسر چقدر باشد. معیار کلی (Kelly Criterion) پایهٔ نظری تعیین کسر بهینهٔ سرمایه است؛ یعنی کسری را میجوید که رشد بلندمدت سرمایه را بیشینه کند. رالف وینس با مفهوم کسر بهینه (optimal f) همین رویکرد را در مدیریت سرمایهٔ معاملهگری رواج داد. سه پیشچاپ در arXiv جنبههای مختلف این نظریه را بررسی کردهاند:
- استانیسلاوس مایر-پاپه در سال ۲۰۱۶ رویکرد معاملهگری کسری را بازنگری کرد و پیشنهاد داد تابع هدف علاوه بر رشد، افت جاری (Current Drawdown)، یعنی فاصلهٔ حساب از سقف قبلیاش، را هم بسنجد تا برای سرمایهگذار ریسکگریز مناسبتر باشد.
- شیه و بارمیش در سال ۲۰۱۷ در مقالهٔ «On Kelly Betting: Some Limitations» صراحتاً روی محدودیتهای نظریهٔ مبتنی بر کلی تمرکز کردند.
- هاکوبیان و لوتوتسکی در سال ۲۰۲۵ استراتژی حاصل از کسر کامل کلی را «تهاجمی» توصیف کردند. آنها ریسک این استراتژی را با واریانس مجانبی نوسان رشد پرتفوی سنجیدند؛ یعنی سنجهای برای اینکه رشد سرمایه در بلندمدت چقدر حول مسیر میانگینش بالا و پایین میرود.
این پژوهشها دربارهٔ انتخاب بهینهٔ کسرند، نه دربارهٔ تعریف سادهشدهٔ روش درصد ثابت که در آموزشها آمده است. ربط آنها به این بحث در یک نکته است: کسری که رشد بلندمدت را بیشینه میکند نوسان چشمگیری هم دارد. به همین دلیل دو مورد از همین پژوهشها معیاری برای ریسک را هم کنار رشد آوردهاند.
محدودیتهای روش درصد ثابت کداماند؟
روش درصد ثابت فقط بخش قابلکنترل ریسک را تنظیم میکند. درصد ریسک، فاصلهٔ حد ضرر و تعداد پوزیشنهای همزمان در اختیار شماست. گپ، لغزش و همجهت شدن ناگهانی داراییها در اختیار شما نیست و میتواند ضرر واقعی را از درصد برنامه بالاتر ببرد. این روش کیفیت روش معاملاتی را هم تغییر نمیدهد. اگر روشی در بلندمدت زیانده باشد، اندازهگیری درصدی آن را سودآور نمیکند و فقط سرعت کوچک شدن حساب را تغییر میدهد. نقصهای این شیوهٔ تعیین حجم موضوع مقالهای از کریستین اسمارت با عنوان «Fixing The Flaws In Fixed-Fractional Position Sizing» در مجلهٔ Stocks & Commodities (۲۰۰۷) است. در حسابهای کوچک، حاصل تقسیم گاهی از کوچکترین واحد قابل معامله کمتر میشود. در این حالت یا باید از معامله گذشت، یا درصد واقعی از درصد برنامه بیشتر میشود.
هشدار
عدد برنامه سقف ضرر نیست
درصد ثابت ضرر برنامهریزیشده را محدود میکند، نه ضرر واقعی را. با گپ قیمتی، لغزش یا ضرر همزمان چند پوزیشن همبسته ممکن است بخشی از سرمایه یا همهٔ آن را از دست بدهید.
روش درصد ثابت یک جزء از مدیریت ریسک است، نه جانشین آن؛ ارزشش در این است که اندازهٔ هر معامله را به وضعیت واقعی حساب گره میزند.
هرچه اینجا میخوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.
مرجع و تمرین مرتبط
الگو، ستاپ و واژهٔ مرتبط
پرسشهای پرتکرار
ریسک ۱ درصد در هر معامله یعنی چه؟
قانون ۲ درصد در ترید چیست؟
درصد ریسک مناسب هر معامله چقدر است؟
روش درصد ثابت با ریسک مبلغ ثابت چه فرقی دارد؟
واژههای این مقاله
منابع
این مقاله با کمکِ ابزارهای هوش مصنوعی تهیه شده است. بازبین ثبتشده: بهنام مجیدی. سیاست تحریریه
دیدگاه خود را ارسال کن
ارسال دیدگاهمطالب مرتبط
ارسال دیدگاه
دیدگاهها پیش از انتشار بررسی میشوند. به پرسشهای معاملاتی پاسخ نمیدهیم و سیگنال نمیدهیم.
دیدگاهها (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باش.