تعریف دقیق
اصطلاح ارز مجازی بیشتر در ادبیات نهادهای ناظر به کار میرود. FATF، نهاد بینالمللی تدوین استانداردهای مبارزه با پولشویی، در گزارش ژوئن ۲۰۱۴ آن را چنین تعریف کرد: نمایش دیجیتال ارزش که بهصورت دیجیتال قابل معامله است و میتواند وسیلهٔ مبادله، واحد سنجش یا ذخیرهٔ ارزش باشد، ولی جایگاه پول رایج قانونی را در هیچ حوزهٔ قضایی ندارد. همین گزارش ارز مجازی را از پول الکترونیکی جدا میکند؛ پول الکترونیکی نمایش دیجیتال پول فیات است.
FATF ارزهای مجازی را در دو محور دستهبندی کرد. محور اول تبدیلپذیری است: ارز تبدیلپذیر ارزشی معادل در پول رسمی دارد و میشود آن را با پول رسمی مبادله کرد؛ ارز تبدیلناپذیر، مثل سکههای داخل یک بازی آنلاین، فقط در همان محیط کاربرد دارد. محور دوم تمرکز است: ارز متمرکز یک مدیر دارد که آن را صادر و قواعدش را تعیین میکند، در حالی که ارز غیرمتمرکز چنین مدیری ندارد.
در این چارچوب، رمزارز ارز مجازی تبدیلپذیر و غیرمتمرکزی است که با رمزنگاری محافظت میشود. پس هر رمزارزی ارز مجازی است، ولی هر ارز مجازی رمزارز نیست. نهادهای ناظر بعدها اصطلاح گستردهتر «دارایی مجازی» را هم به کار بردند.
چهار ترکیب در دستهبندی FATF
- تبدیلپذیر و غیرمتمرکز: رمزارزهایی مثل بیتکوین
- تبدیلپذیر و متمرکز: اعتبارهای دیجیتالی که یک شرکت صادر میکند و با پول رسمی خرید و فروش میشوند
- تبدیلناپذیر و متمرکز: سکههای داخل بازی یا امتیازهای یک پلتفرم
- تبدیلناپذیر و غیرمتمرکز: حالتی که کمتر دیده میشود
مثال: سکهٔ بازی و بیتکوین
فرض کنید بازیکنی در یک بازی آنلاین بینالمللی سکهٔ داخل بازی میخرد. این سکه ارز مجازی است، اما تبدیلناپذیر و متمرکز: شرکت سازندهٔ بازی آن را صادر میکند و قانوناً نمیتوان آن را به دلار برگرداند. حالا اگر همان فرد بیتکوین بخرد، با ارز مجازی تبدیلپذیر و غیرمتمرکز سروکار دارد که در صرافیها با پول رسمی مبادله میشود.
این تفاوت برای ناظران مهم است، چون خطر پولشویی و نیاز به احراز هویت در ارزهای تبدیلپذیر بسیار بیشتر است.
اشتباه رایج: ارز مجازی همان ارز دیجیتال است
ارز دیجیتال مفهوم گستردهتری است و پول الکترونیکی و ارز دیجیتال بانک مرکزی را هم در بر میگیرد، که هر دو به پول رسمی وابستهاند. ارز مجازی دقیقاً آن بخشی است که جایگاه پول قانونی ندارد.
در متنهای حقوقی هم تعریف ارز مجازی از کشوری به کشور دیگر فرق میکند؛ برای فهم تکالیف قانونی، تعریف همان حوزهٔ قضایی را بخوانید.
خلاصهٔ کاربردی
- ارز مجازی نمایش دیجیتال ارزشی است که پول رایج قانونی نیست.
- FATF ارزهای مجازی را بر اساس تبدیلپذیری و تمرکز دستهبندی میکند.
- رمزارز نوعی ارز مجازی تبدیلپذیر و غیرمتمرکز است.
- پول الکترونیکی ارز مجازی نیست، چون نمایش دیجیتال پول فیات است.
اصطلاحات مرتبط
برای یادگیری عمیقتر
از این موضوع بیشتر بدانید
پرسشهای رایج
FATF چه نهادی است؟
گروه ویژهٔ اقدام مالی نهادی بیندولتی است که استانداردهای جهانی مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم را تدوین میکند؛ تعریفهایش مبنای بسیاری از مقررات ملی است.
آیا امتیازهای وفاداری فروشگاهها ارز مجازیاند؟
اگر فقط در سیستم صادرکننده قابل استفاده باشند، به دستهٔ متمرکز و تبدیلناپذیر نزدیکاند؛ معیار نهایی تعریف قانونی هر کشور است.
منابع
- FATF (2014) — Virtual Currencies: Key Definitions and Potential AML/CFT Risksتعریف ارز مجازی بی جایگاه پول قانونی، تفاوت با پول الکترونیکی و دستهبندی تبدیلپذیر/تبدیلناپذیر و متمرکز/غیرمتمرکز.
- Haksar & Bouveret (2018), What Are Cryptocurrencies like Bitcoin, Ethereum and Ripple?, IMF Finance & Developmentاجماع غیرمتمرکز پیش از ثبت تراکنش در دفتر؛ در صدور غیرمتمرکز هیچ نهادی پشتوانهٔ دارایی نیست و پذیرش به اعتماد کاربران بستگی دارد.
- European Central Bank — What is money?پول کالایی در برابر پول فیات که بانک مرکزی صادر میکند و پول رایج قانونی است؛ سه کارکرد پول.