مسیر یادگیریت را پیدا کن
راهنمای شروع، انتخاب سبک و ترتیب یادگیری دورهها را متناسب با هدفت ببین.
دیدن مسیر یادگیریمعاملهای که به حد ضرر خورد لزوماً تصمیم بدی نبوده است و معاملهای که سود داد لزوماً تصمیم خوبی نبوده است. شما همیشه پیش از دانستن نتیجه انتخاب میکنید. این مقاله نشان میدهد چطور با تمایز ریسک و عدم قطعیت، امید ریاضی و سنجش فرایند، کیفیت تصمیم را جدا از نتیجه ارزیابی کنید. همچنین میبینید این چارچوب کجا از کار میافتد.
تیپِ معاملهگریات چطور روی تصمیمهایت اثر میگذارد؟ در چند سؤال کوتاه بفهم.
تصمیمگیری در عدم قطعیت یعنی انتخاب کردن وقتی نتیجه و حتی توزیع نتیجهها را دقیق نمیدانید. در ترید این یعنی فکر کردن با احتمال: هر معامله را یک شرط با امید ریاضی بسنجید، کیفیت تصمیم را جدا از نتیجهٔ یک معامله ارزیابی کنید و بپذیرید که برآورد احتمال هم خطا دارد. در بازار هیچ تصمیمی بعد از دیدن نتیجه گرفته نمیشود. وقتی معاملهای را باز میکنید، حجمش را تعیین میکنید یا حد ضرر میگذارید، آینده هنوز رخ نداده است. پس پرسش درست این نیست که قیمت کجا میرود. پرسش درست این است که با اطلاعات ناقص، کدام انتخاب اگر بارها تکرار شود منطقیتر است. فرانک نایت (Frank Knight) در کتاب Risk, Uncertainty and Profit که در ۱۹۲۱ منتشر شد، میان دو نوع ندانستن فرق گذاشت: نوعی که میشود اندازهاش گرفت و نوعی که نمیشود. این تمایز ستون بقیهٔ بحث است. اول فرق این دو را میبینید. بعد تفکر احتمالی و امید ریاضی را با یک مثال عددی میسنجید. سپس به خطای برآورد و سوگیری زیانگریزی میرسید و در پایان به مرزی که در آن هیچ محاسبهای جای قضاوت را نمیگیرد.
از نگاه نایت، ریسک ندانستنی است که توزیع نتیجههایش معلوم است و عدم قطعیت ندانستنی است که چنین توزیعی ندارد. در هر دو حالت شما نتیجهٔ بعدی را نمیدانید؛ فرقشان در این است که آیا میتوانید احتمالها را بشمارید یا نه.
میتوانیم واژهٔ «ریسک» را برای اولی و واژهٔ «عدم قطعیت» را برای دومی به کار ببریم.
منظور نایت از «اولی» عدم قطعیتِ اندازهپذیر است و از «دومی» نوع اندازهناپذیر. به گفتهٔ او، در ریسک توزیع نتیجه در گروهی از موارد مشابه شناخته است. پرتاب تاس نمونهٔ سادهاش است: نتیجهٔ پرتاب بعدی را نمیدانید، اما میدانید در تکرارهای زیاد هر وجه چه سهمی دارد. در عدم قطعیت چنین گروهی وجود ندارد، چون وضعیت در درجهٔ بالایی یگانه است و موارد مشابه کافی برای ساختن توزیع پیدا نمیشود. در بازار این دو حالت کنار هم وجود دارند. جدول زیر فرقشان را در عمل نشان میدهد.
| معیار | ریسک | عدم قطعیت |
|---|---|---|
| توزیع نتیجه | در گروهی از موارد مشابه شناخته است | ناشناخته است |
| جنس وضعیت | تکرارپذیر | در درجهٔ بالایی یگانه |
| ابزار اصلی | محاسبهٔ احتمال و امید ریاضی | سناریو و محدود کردن زیان |
| نمونهٔ بازاری | قاعدهای که بارها اجرا و ثبت شده | سیاست بیسابقهٔ یک بانک مرکزی |
بیشتر تصمیمهای معاملاتی جایی میان این دو قطباند. قاعدهای که بارها اجرا کردهاید و نتیجههایش را ثبت کردهاید به ریسک نزدیکتر است. تصمیمی که به سیاست بیسابقهٔ یک بانک مرکزی گره خورده به عدم قطعیت نزدیکتر است. پیش از هر تصمیم از خودتان بپرسید آیا گروهی از موارد واقعاً مشابه دارید که توزیع را از آن بسازید. اگر پاسخ منفی است، عددی که برای احتمال مینویسید حدس است، نه اندازهگیری.
همهٔ ندانستهها یک جنس ندارند: بخشی را با اطلاعات بهتر میشود کم کرد و بخشی را تقریباً نه. دامودران (Aswath Damodaran) در ارائهای برای CFA Institute در ۶ دسامبر ۲۰۱۲ همین تقسیم را مطرح کرد: عدم قطعیت برآورد (estimation uncertainty) در برابر عدم قطعیت اقتصادی (economic uncertainty). عدم قطعیت برآورد از دادهٔ کم یا خطای اندازهگیری میآید. اگر احتمال برد یک قاعدهٔ معاملاتی را از نمونهای کوچک حساب کرده باشید، بخش بزرگی از ندانستن شما از همین جنس است و با نمونهٔ بزرگتر و ثبت دقیقتر کم میشود. عدم قطعیت اقتصادی از خود اقتصاد و بازار میآید: مسیر نرخ بهره، رکود یا تغییر یک سیاست. این نوع با تحلیل بیشتر تقریباً کاهش نمییابد و شما فقط میتوانید میزان مواجههٔ خود با آن را مدیریت کنید. این تقسیم یک خطای رایج را هم روشن میکند. معاملهگری که با عدم قطعیت اقتصادی روبهروست، گاهی خیال میکند با یک اندیکاتور دیگر یا تحلیلی دقیقتر آن را از میان برمیدارد. چنین تلاشی ممکن است فقط اطمینان او را بیشتر کند، بیآنکه دانش بیشتری بیاورد.
اگر ندانستن شما از نوع برآورد است، وقت را صرف داده و نمونهٔ بزرگتر کنید. اگر از نوع اقتصادی است، تحلیل بیشتر کمک چندانی نمیکند و تمرکز باید روی اندازهٔ مواجهه و سناریوی بد باشد.
تفکر احتمالی (probabilistic thinking) یعنی هر معامله را یکی از شرطهای مشابهِ بسیار ببینید، نه پیشبینیای که یا درست درمیآید یا غلط. ربطش به امید ریاضی مستقیم است: امید ریاضی میانگین نتیجهٔ همان شرط در تکرارهای زیاد است و معیار اصلی این نگاه است. برای مقایسهٔ معاملهها، زیانی را که در صورت خوردن حد ضرر میپذیرید یک واحد ریسک یا R بگیرید؛ حرف R از واژهٔ انگلیسی Risk به معنای ریسک گرفته شده است. اگر p احتمال برد، q احتمال باخت (یعنی 1 − p)، W اندازهٔ متوسط برد بر حسب R و L اندازهٔ متوسط باخت بر حسب R باشد، امید ریاضی هر معامله با رابطهٔ EV = p × W − q × L به دست میآید. حاصل هم بر حسب R است؛ عدد مثبت یعنی این شرط در تکرارهای زیاد بهطور میانگین چیزی به حساب اضافه میکند و عدد منفی یعنی از آن کم میکند. از همین رابطه نقطهٔ سربهسر هم درمیآید. اگر نسبت ریوارد به ریسک را b بنامید، احتمال برد لازم برای سربهسر برابر 1/(1+b) است. به گفتهٔ Bookmap، با نسبت ۲ به ۱ کافی است حدود ۳۳٪ معاملهها درست باشند تا به سربهسر برسید؛ حساب دقیقش 1/(1+2) ≈ ۳۳٫۳٪ است، آن هم بدون کارمزد و اسپرد. تفکر احتمالی چند چیز را در نگاه شما جابهجا میکند:
چون نتیجهٔ هر معامله ترکیبی از کیفیت تصمیم و شانس است. اگر هر ضرر را نشانهٔ تصمیم غلط و هر سود را نشانهٔ تصمیم درست بگیرید، در عمل به شانس نمره میدهید، نه به خودتان. به این خطا سوگیری نتیجهمحوری (outcome bias) میگویند. مایکل موبوسین (Michael Mauboussin) همین نکته را در سخنرانیای در کنفرانس CFA Society UK برای سرمایهگذاران مطرح کرد. به روایت بلاگ Enterprising Investor در ۲۵ ژوئیهٔ ۲۰۱۲، پیام او این بود که تصمیم را باید با کیفیت فرایند سنجید، نه فقط با نتیجه.
فرایند بدی که نتیجهٔ خوب بدهد، فقط شانس کور است.
اگر این منطق را کامل کنید، چهار حالت به دست میآید:
موبوسین یک قید زمانی هم میگذارد: در کوتاهمدت مهارت ممکن است زیر شانس پنهان بماند و فقط در نمونهٔ بلندتر خودش را نشان دهد. مثال او از بیسبال است؛ در طول یک فصل کامل، شانس میان تیمها تا حد زیادی خنثی میشود و برتری واقعی بیرون میآید. برای شما معنایش این است که چند معاملهٔ پشتسرهم، چه برنده و چه بازنده، دربارهٔ کیفیت روشتان تقریباً چیزی نمیگوید. آنچه در کنترل شماست فرایند است: اینکه طبق قاعده وارد شدهاید، حد ضرر را جابهجا نکردهاید و اندازهٔ پوزیشن را از پیش تعیین کردهاید. انضباط در اجرا دقیقاً همین بخش را میسنجد و آن را از نتیجهٔ تکمعامله جدا میکند.
پیش از نگاه کردن به سود یا زیان، از خودتان بپرسید که اگر همین اطلاعات را دوباره داشتید، همین تصمیم را میگرفتید یا نه. اگر پاسخ مثبت است، این معامله را در ژورنال با برچسب «فرایند درست» ثبت کنید، جدا از سود یا زیانش.
فرض کنید دو قاعدهٔ معاملاتی فرضی دارید و میخواهید بدانید کدام در تکرارهای زیاد بهطور میانگین مثبت است. عددهای زیر آموزشیاند، نه دادهٔ بازار. کارمزد هم در آنها لحاظ نشده است. گامها به این ترتیباند:
| حالت فرضی | احتمال برد | ریوارد به ریسک | امید ریاضی هر معامله |
|---|---|---|---|
| الف | ۶۰٪ | ۲ به ۱ | +0.8R |
| ب | ۴۰٪ | ۱ به ۱ | −0.2R |
نکتهٔ اصلی در خود عدد +0.8R نیست؛ در این است که هیچ معاملهٔ منفردی 0.8R نتیجه نمیدهد. هر معامله در حالت الف یا +2R است یا −1R. عدد امید ریاضی فقط وقتی معنا پیدا میکند که همان تصمیم را بارها و در همان شرایط تکرار کنید. در حالت الف هم ۴۰٪ معاملهها به حد ضرر میخورند، پس رشتهای از باختهای پشتسرهم بخشی عادی از این توزیع است، نه نشانهٔ خرابی روش. حالت ب درس دیگری دارد: احتمال برد ۴۰٪ بهتنهایی نه خوب است نه بد. همین احتمال برد با نسبت ۲ به ۱ از سربهسر ۳۳٫۳٪ بالاتر است، اما با ۱ به ۱ امید ریاضی منفی میسازد. پس احتمال برد را هرگز بدون نسبت ریوارد به ریسک قضاوت نکنید. این مثال نشان نمیدهد که چنین احتمال بردی در بازار به دست میآید؛ فقط سازوکار را روشن میکند.
در این صورت امید ریاضی شما هم فقط یک برآورد است و ممکن است حتی علامتش عوض شود. در مثال قبل احتمال برد ۶۰٪ از پیش معلوم فرض شده بود، اما در بازار واقعی این عدد را از نمونهای محدود تخمین میزنید و همان عدم قطعیت برآورد را با خود دارد. حساسیت را با همان حالت الف ببینید. اگر نسبت ۲ به ۱ ثابت بماند و احتمال برد واقعی بهجای ۶۰٪، ۴۰٪ باشد، امید ریاضی 0.4 × 2 − 0.6 × 1 = +0.2R میشود، یعنی یکچهارم برآورد اولیه. با احتمال برد حدود ۳۳٫۳٪ به صفر میرسد و پایینتر از آن منفی است. برآوردی از احتمال برد که از بکتست دستی گامبهگام به دست میآورید، در معرض خطای نمونهگیری است و باید آن را با شناخت دامهای بکتست خواند. فدرال رزرو برای همین مسئله روشی روشن به کار برده است. طبق نسخهٔ دسامبر ۲۰۲۰ راهنمای خلاصهٔ پیشبینیهای اقتصادی (Summary of Economic Projections)، باندهای عدم قطعیت از نظر خود شرکتکنندگان ساخته نمیشوند، بلکه از خطای پیشبینیهای ۲۰ سال گذشته به دست میآیند. هر باند برابر مثبت و منفی ریشهٔ میانگین مربع خطا (RMSE) است. برای ساختن این معیار، خطاهای گذشته را به توان دو میرسانند، میانگین میگیرند و جذرش را حساب میکنند تا اندازهٔ معمول خطا معلوم شود. در همان نسخهٔ دسامبر ۲۰۲۰، این فاصله متقارن است مگر آنکه در صفر بریده شود. درس این روش برای شما ساده است: اطمینان به برآورد را از سابقهٔ خطای خودتان بسازید، نه از احساس. معیار کِلی (Kelly Criterion) همین حساسیت را از زاویهٔ دیگری نشان میدهد. این معیار به مقالهٔ ۱۹۵۶ کِلی در Bell System Technical Journal نسبت داده میشود. به نقل واژهنامهٔ TradesViz، این فرمول کسری از سرمایه را برای شرطی با لبهٔ مثبت تعیین میکند: f* = (bp − q)/b. در این رابطه f* کسر سرمایه، b نسبت برد خالص به مبلغ شرط، p احتمال برد و q احتمال باخت است. در شرط مساوی، یعنی b = 1، با p = 0.6 حاصل (0.6 − 0.4)/1 = 0.20 یا ۲۰٪ است. اگر p واقعی 0.4 باشد، همان فرمول (0.4 − 0.6)/1 = −0.2 میدهد، یعنی اصلاً لبهای در کار نیست. فرمول کِلی فرض میکند p را میدانید، یعنی شما را در قلمرو ریسک نایتی قرار میدهد. به همین دلیل گاهی پیشنهاد میشود بهخاطر خطای برآورد احتمال، فقط کسری از آن، مثل نیمکلی، به کار رود. این بخش را توضیح مفهومی بخوانید، نه دستور اندازهٔ پوزیشن.
زیانگریزی (loss aversion) باعث میشود درد زیان از لذت سودی هماندازه سنگینتر باشد و همین وزنها را در تصمیم احتمالی کج میکند. شدت آن را با ضریبی به نام λ میسنجند که نشان میدهد زیان چند برابر سود هماندازه وزن دارد. به گزارش بلاگ Healthcare Economist، برآورد رایج ۲٫۲۵ از مطالعهٔ تورسکی و کانمن در ۱۹۹۲ است، اما نمونهٔ آن کوچک بود: ۲۵ دانشجوی تحصیلات تکمیلی. همان گزارش میگوید فراتحلیلهای بعدی میانگین پایینتری یافتهاند. پس عدد دقیق ثابت نیست و نباید آن را قانون طبیعت گرفت. آنچه پایدارتر است جهت اثر است: زیان سنگینتر از سود دیده میشود. در ترید این کجشدگی میتواند تصمیمی با امید ریاضی مثبت را ناخوشایند جلوه دهد، یا شما را به جابهجا کردن حد ضرر برای فرار از قطعی شدن زیان بکشاند. راه عملی این است که حد ضرر و هدف معامله را پیش از ورود بنویسید، وقتی هنوز زیانی در کار نیست که قضاوتتان را کج کند.
چارچوب احتمالی جایی شکست میخورد که توزیع نتیجهها اصلاً معلوم نیست، یعنی جایی که با عدم قطعیت نایتی روبهرو هستید و نه با ریسک. همهٔ محاسبههای بخشهای قبل فرض میکنند گذشته گروهی از موارد مشابه با آینده میسازد. رویداد دمچاق (fat-tail event) با عدم قطعیت نایتی یکی نیست. چنین رویدادی در انتهای یک توزیع رخ میدهد و بزرگتر یا محتملتر از چیزی است که مدلهای معمول نشان میدهند. پس هنوز در قلمرو ریسک است، هرچند مدل وزنش را کم گرفته باشد. وقتی هیچ نمونهای از رخداد در سابقهٔ شما نیست، دیگر نمیدانید در کدام توزیع هستید؛ اینجا ریسک تمام میشود و عدم قطعیت نایتی آغاز میشود. نمونهٔ واقعیاش جفتارز EUR/CHF است. بانک ملی سوئیس در ۱۵ ژانویهٔ ۲۰۱۵ حداقل نرخ ۱٫۲۰ فرانک به ازای هر یورو را بیمقدمه لغو کرد و نرخ سپردههای دیداری را به ۰٫۷۵٪- رساند که از ۲۲ ژانویه اجرا میشد. توماس جردن از بانک ملی سوئیس دلیل این تصمیم را در سخنرانیای توضیح داد که BIS متنش را منتشر کرد. قیمت این جفتارز با گپ جابهجا شد. دلیل شکست محاسبه این بود که سابقهٔ قیمت در دورهٔ کف هیچ موردی از برداشته شدن کف نداشت. هر توزیعی که معاملهگر از آن سابقه میساخت، رفتار قیمت را زیر سیاستی نشان میداد که دیگر وجود نداشت. لغو کف رویدادی یگانه بود، دقیقاً همان چیزی که نایت عدم قطعیت مینامد: بدون گروهی از موارد مشابه و بدون توزیع شناختهشده. در چنین موقعیتی امید ریاضی با دقت کاذب گمراهکننده است. بهجای آن از خودتان بپرسید اگر فرض اصلی، مثلاً ادامهٔ یک سیاست پولی، یکشبه بشکند چه رخ میدهد و زیان شما در آن حالت تا کجا میرسد. سطحی که با سیاست یک نهاد نگه داشته میشود، فقط تا وقتی پایدار است که آن نهاد بخواهد.
در رویداد ناگهانی، قیمت ممکن است از روی سطح حد ضرر بپرد و سفارش در قیمتی بسیار بدتر اجرا شود. اگر با اهرم معامله میکنید، ممکن است بخشی از سرمایه یا همهٔ آن را از دست بدهید و در گپ، بسته به شرایط حساب و کارگزار، زیان حتی از کل سرمایهٔ حساب بیشتر شود. اندازهٔ پوزیشن را طوری انتخاب کنید که بدترین سناریو، نه فقط حد ضرر، قابل تحمل باشد.
با چند عادت ثابت که فرایند را ثبتپذیر و سنجشپذیر میکنند. تصمیمگیری در عدم قطعیت مهارتی است که با تکرار منظم ساخته میشود، نه با یک بینش ناگهانی:
ثبت منظم این موارد کار ژورنالنویسی عملی برای تریدرها است. قاعدههایی که از این ثبت بیرون میآیند، مثل اینکه نزدیک تصمیمهای بانک مرکزی اندازهٔ پوزیشن را چطور تنظیم میکنید، باید پیش از هیجان بازار در طرح معاملاتی نوشته شوند. راهنمای نوشتن طرح معاملاتی ساختار چنین طرحی را توضیح میدهد. این چارچوب نتیجهٔ معاملهٔ بعدی را معلوم نمیکند. کاری که میکند این است که معیار قضاوت شما را از یک نتیجه به یک فرایند منتقل میکند و مرز جایی را نشان میدهد که عدد دیگر جای احتیاط را نمیگیرد.
هرچه اینجا میخوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.
دیدگاهها پیش از انتشار بررسی میشوند. به پرسشهای معاملاتی پاسخ نمیدهیم و سیگنال نمیدهیم.
دورهها را ببین، سبکها را مقایسه کن و آموزش مناسب خودت را انتخاب کن.
راهنمای شروع، انتخاب سبک و ترتیب یادگیری دورهها را متناسب با هدفت ببین.
دیدن مسیر یادگیریبا تست Trader DNA، الگوی تصمیمگیری و سبکهای نزدیکتر به خودت را بشناس.
شناخت DNA معاملاتیپوشش دورهها و شرایط اشتراک طلایی و الماس را کنار هم مقایسه کن.
دیدگاهها (۰)
در حال بارگذاری دیدگاهها…