مسیر یادگیریت را پیدا کن
راهنمای شروع، انتخاب سبک و ترتیب یادگیری دورهها را متناسب با هدفت ببین.
دیدن مسیر یادگیریمغازهداری که هر صبح سر یک ساعت کرکره را بالا میدهد، هر روز دربارهٔ باز کردن مغازه تصمیم تازه نمیگیرد؛ کار به ساعت گره خورده است. معاملهگری هم همینطور است. اگر مرور طرح و ثبت دلیل هر تصمیم به نشانهای ثابت وصل شود، کمتر به حالوهوای همان روز بستگی پیدا میکند. این راهنما نشان میدهد چنین روتینی را از کجا و با چه گامهایی بسازید.
تیپِ معاملهگریات چطور روی تصمیمهایت اثر میگذارد؟ در چند سؤال کوتاه بفهم.
عادت سازی برای تریدر یعنی تبدیل رفتارهای کوچک معاملاتی، مثل مرور برنامه پیش از بازار و ثبت دلیل هر تصمیم، به روتینی که به نشانهای ثابت گره خورده است. روتین از انگیزه مهمتر است، چون انگیزه هر روز یکسان نیست، ولی نشانهٔ ثابت، گام کوچک و بازبینی منظم در بیشتر روزها قابل اجرا میماند. قیاس سادهاش اجارهخانه است. اجاره را سر تاریخ مشخص میپردازید، چه آن روز حوصلهاش را داشته باشید چه نه؛ تاریخ به جای شما تصمیم گرفته است. عادت هم کاری است که با دیدن یک نشانهٔ ثابت تقریباً خودکار انجام میشود و هر بار به کشمکش درونی نیاز ندارد. انگیزه اما مثل هوای بهار است: یک روز گرم و روز بعد سرد. شواهد آزمایشی فقط بخشی از این تصویر را سنجیدهاند: اثر مشوق بیرونی، نه خود روتین یا انگیزهٔ درونی. در یک مقالهٔ کاری دفتر ملی پژوهش اقتصادی آمریکا (NBER)، پژوهشگران آزمایشی میدانی را با کارکنان یک شرکت فورچون ۵۰۰ (Fortune 500) اجرا کردند. پرداخت پول برای رفتن به باشگاه اثر کوتاهمدت قوی داشت، ولی اثر بلندمدتش در بهترین حالت اندک بود. گروهی از شرکتکنندگان قرارداد تعهد (commitment contract) اختیاری را خودشان انتخاب کرده بودند؛ یعنی از پیش به ادامهٔ رفتار متعهد شده بودند. تغییر رفتار این گروه تا یک سال پس از پایان مشوق ماند. اما این گروه خودگزیده بود، پس ماندگاری رفتارش را نمیتوان فقط به خودِ تعهد نسبت داد. پژوهش دیگری از همین نهاد با ۱٬۲۴۸ شرکتکننده نشان داد بسیاری از آنها قرارداد تعهد برای حضور بیشتر در باشگاه را پذیرفتند و حضور واقعیشان هم بالا رفت. با این حال، طبق مدل نویسندگان، یک یارانهٔ ساده به ازای هر بار حضور همان تغییر میانگین را کارآمدتر ایجاد میکرد. پس تعهد ابزار ساختن عادت است، نه تضمین آن.
هر دو آزمایش دربارهٔ حضور در باشگاه بودند، نه معامله و فقط مشوق و قرارداد تعهد را آزمودند. پیامشان برای روتین معاملاتی شما این است که تعهد میتواند کمک کند، ولی جای اجرای روزانه را نمیگیرد. نشانهٔ ثابت و گام کوچک در این دو آزمایش سنجیده نشدهاند.
روتین روی چند چیز ساده سوار میشود. پیش از نخستین گام، اینها را آماده کنید:
اگر هنوز طرح ندارید، اول طرح معاملاتی خودتان را بنویسید؛ روتین بدون طرح فقط تکرار منظم کاری بیهدف است. برای تمرین گامها هم حساب دمو جای مناسبی است، چون خطای روتین آنجا هزینهٔ واقعی ندارد. ژورنال را دستکم نگیرید. سوگیری رفتاری یعنی خطای ذهنیای که در تصمیمها تکرار میشود. ثبت مکتوب یک راه ساده برای دیدن آن است. در نظرسنجی وبلاگ انترپرایزینگ اینوستور (Enterprising Investor) از CFA Institute که ۱۱ دسامبر ۲۰۱۴ منتشر شد، فقط ۱۲٪ پاسخدهندگان گفتند شرکتشان فرایند رسمی برای مواجهه با این سوگیریها دارد. پاسخدهندگان خوانندگان همان وبلاگ بودند، نه نمونهای از کل جمعیت. این آمار دربارهٔ فرایند رسمی شرکتهاست، ولی ژورنال شخصی شما میتواند نسخهٔ کوچکی از چنین فرایندی باشد.
نقطهٔ شروع عادت سازی برای تریدر یک عادت بسیار کوچک است. آن را از میان سه گزینه، یکی برای هر بخش روز، انتخاب میکنید و به نشانهای گره میزنید که هر روز رخ میدهد. منظور از «بازار» در این راهنما جلسهٔ معاملاتی خود شماست، نه ساعت کار یک بورس خاص. نشانه اتفاقی است که کار یادآوری را به عهده میگیرد: باز کردن پلتفرم معاملاتی، دست بردن به دکمهٔ سفارش یا بستن پلتفرم. عادت کوچک یعنی کاری که حتی در بدترین روز هم بشود انجامش داد. جدول زیر هر سه گزینه را کنار هم میگذارد.
| بخش روز | نشانهٔ ثابت | عادت کوچک |
|---|---|---|
| پیش از بازار | باز کردن پلتفرم | خواندن طرح معاملاتی |
| حین معامله | دست بردن به دکمهٔ سفارش | پرسیدن «کدام قاعدهٔ طرح؟» |
| پس از بازار | بستن پلتفرم | نوشتن دلیل هر تصمیم در یک خط |
کافی است پیش از باز کردن نمودار، طرح معاملاتی را یک بار بخوانید. لازم نیست تحلیل کامل بنویسید. فقط قاعدههای ورود و خروج و سقف ریسک روزانه را مرور کنید تا پیش از اولین تصمیم در ذهنتان تازه باشند.
پیش از هر سفارش، از خودتان بپرسید این معامله با کدام قاعدهٔ طرح جور است. اگر جواب روشن نیست، سفارش را ثبت نکنید. این مکث کوتاه همان جایی است که انضباط در اجرا شکل میگیرد، چون تصمیم را از هیجان لحظه به قاعدهٔ از پیش نوشته برمیگرداند.
پس از پایان جلسهٔ معاملاتی، دلیل هر تصمیم را در یک خط در ژورنال بنویسید. یک خط عمداً کوچک است تا بهانهای برای ننوشتنش نماند. اگر روزی معاملهای نکردید، همین را هم با دلیلش بنویسید.
گامهای زیر ترتیب دارند. هر گام را وقتی شروع کنید که گام قبلی تقریباً بدون فکر انجام شود؛ عجله در این ترتیب روتین را شکننده میکند.
گام چهارم را جدی بگیرید. تیک روزانه ثبتی پس از اجراست، ولی قرارداد تعهد پیشاپیش بسته میشود؛ پس تیک با آن یکی نیست. در پژوهش دوم NBER که پیشتر آمد، قرارداد تعهد حضور واقعی در باشگاه را بالا برد؛ این نتیجه دربارهٔ ورزش و دربارهٔ تعهد است، نه تیک ژورنال. تیک چیزی را تضمین نمیکند؛ کارش این است که فاصلهٔ میان قصد و اجرا را جلوی چشم شما بگذارد. محیط را هم به نفع عادت بچینید. طرح معاملاتی را کنار صفحه نگه دارید، ژورنال را پیش از باز کردن پلتفرم باز کنید و چیزی را که حواستان را در زمان ثابت روتین پرت میکند از دسترس دور کنید. هرچه اجرای عادت کمزحمتتر باشد، کمتر به انگیزهٔ همان روز وابسته میماند.
زمان ثابتی وجود ندارد و هر عدد قطعی که برای عادتشدن میشنوید باید با احتیاط شنیده شود. در مطالعهٔ لالی (Lally) و همکارانش در سال ۲۰۱۰، داوطلبان یک رفتار سادهٔ مربوط به سلامت را هر روز تکرار کردند. میانگین زمان رسیدن به بیشینهٔ خودکارشدن ۶۶ روز بود. خودکارشدن یعنی جایی که کار بدون فکر و تصمیم انجام میشود. اما همین میانگین بازهٔ بزرگی را پنهان میکند. زمان پیشبینیشده از ۱۸ روز تا ۲۵۴ روز فرق داشت. عدد بالا برونیابی است، یعنی حدسی که از ادامهٔ روند دادهها زده شده، چون خود مطالعه ۸۴ روز طول کشید. در این مطالعه ۹۶ داوطلب ثبتنام کردند و ۸۲ نفر آن را تمام کردند. پس ۶۶ روز آستانهٔ ثابت نیست. روتین معاملاتی شما هم از چند جزء ساخته شده و با آن رفتار ساده یکی نیست، بنابراین برایش عدد مشخصی نمیشود پیشبینی کرد. خبر دلگرمکننده دربارهٔ روز جاافتاده است. در همان مطالعه، یک روز جاافتاده اثر اندکی بر پیشرفت بعدی خودکارشدن داشت. اما جاافتادنهای زیاد، حتی وقتی پراکنده بودند، بیشینهٔ خودکارشدن نهایی را کم کردند. اگر یک روز روتین را رعایت نکردید، روز بعد همان گام کوچک را انجام دهید. لازم نیست کار دو روز را جبران کنید و لازم نیست از صفر شروع کنید. جاافتادن را هم در ژورنال علامت بزنید تا در بازبینی هفتگی دیده شود.
اگر در ژورنال دیدید جاافتادنها پشت سر هم یا زیاد شدهاند، پیش از آنکه ارادهتان را سرزنش کنید، گام را کوچکتر کنید یا نشانه را به اتفاقی ثابتتر ببندید.
این چکلیست را چاپ کنید یا کنار صفحه نگه دارید. کارش شبیه فهرست خریدی است که پیش از رفتن به بازار مینویسید تا جلوی ویترین تصمیم تازه نگیرید. هر آیتم یک فعل است که جوابش «انجام شد» یا «نشد» است، نه نظر شخصی. با آیتم همان یک عادتی که در گام اول انتخاب کردهاید شروع کنید و بقیه را طبق گام پنجم اضافه کنید. پیش از بازار:
حین معامله:
پس از بازار:
آیتم آخر ساده به نظر میرسد، ولی همان نشانهٔ ثابت عادت پس از بازار است. وقتی بستن پلتفرم همیشه با نوشتن ژورنال همراه شود، این دو کار بهمرور به هم میچسبند. این چکلیست هیچ معاملهای را پیشنهاد نمیکند؛ فقط بررسی میکند که شما طبق طرح خودتان عمل کردهاید یا نه. حد کارش را هم بدانید: آنچه باید خودکار شود انجام روتین است، نه تیکزدن. تیکی که از سر عادت و بیبررسی واقعی زده شود، معاملهٔ بیرون از طرح را متوقف نمیکند و پرسش حین معامله، یعنی «کدام قاعدهٔ طرح؟»، هر بار باید آگاهانه جواب داده شود.
ژورنالی که برای روتین مینویسید به ستونهای زیاد نیاز ندارد. چند ستون کوتاه کافی است تا هم تصمیم شما ثبت شود و هم رفتارتان. ستونهای زیر حداقل لازماند:
| ستون | چه مینویسید | چه چیزی را نشان میدهد |
|---|---|---|
| دلیل تصمیم | قاعدهٔ طرح که معامله یا صرفنظر را توجیه کرد | تصمیمهای بیقاعده |
| اجرای چکلیست | انجام شد یا نشد، برای هر بخش | روزهای جاافتاده |
| وضعیت احساسی | یک کلمه، مثل آرام، عجول یا ناراحت | حالهایی که با خطا همراهاند |
| نتیجهٔ فرایند | آیا طبق طرح عمل کردید یا نه | کیفیت اجرا، جدا از سود و زیان |
نتیجهٔ فرایند با نتیجهٔ مالی فرق دارد. معاملهای که طبق طرح انجام شد و ضرر داد، از نظر روتین درست بوده است. معاملهای که بیرون از طرح سود داد، خطای روتین است، چون تکرارش شما را از قاعده دور میکند. نویسندهٔ همان نظرسنجی CFA Institute پیشنهاد کرده است که ثبت انتخابها را همراه با دلیل هر تصمیم آغاز کنید و اوراقی را هم که تحلیل شدند ولی خریده نشدند ثبت کنید. ستون اول جدول و آیتم «فرصتهای معاملهنشده» در چکلیست همین پیشنهاد را اجرا میکنند. برای ساختار کاملتر ژورنال، راهنمای ژورنالنویسی عملی را ببینید.
یک زمان ثابت در پایان هفته کنار بگذارید و ژورنال همان هفته را با این ترتیب مرور کنید:
بازبینی هفتگی قرار نیست سود و زیان را تحلیل کند؛ کارش سنجیدن خود روتین است. برای پیدا کردن الگوهای عمیقتر در دادههای چند هفته، سراغ استخراج الگو از ژورنال بروید.
بیشتر این خطاها یک ریشه دارند: روتین را مسابقهٔ اراده دیدن، نه مسئلهٔ طراحی. اینها را زودتر بشناسید:
خطای دیگر، کنار گذاشتن روتین درست پس از ضرر است. CFA Institute خلاصهای از پژوهشی روی معاملهگران قراردادهای آتی اوراق خزانه در بورس شیکاگو (CBOT) منتشر کرده است. دادههای این پژوهش بیش از ۵ میلیون تراکنش از ۱٬۰۸۲ معاملهگر در سال ۱۹۹۸ بود. طبق این خلاصه، معاملهگران بهشدت زیانگریز بودند؛ یعنی ضرر برایشان سنگینتر از سود هماندازه بود. همچنین کسانی که صبح زیان کرده بودند، بعدازظهر ریسک بیشتری پذیرفتند. این نمونهٔ یک بازار و یک سال است و نباید آن را به همهٔ بازارها تعمیم داد.
پس از ضرر، وسوسهٔ جبران سریع قوی است و درست همین لحظه چکلیست بیشترین کار را دارد. اگر روتین را کنار بگذارید و با معاملههای بزرگتر یا بیرون از طرح دنبال جبران بروید، ممکن است بخشی از سرمایه یا همهٔ آن را از دست بدهید.
اگر افت سرمایه جدی بوده است، راهنمای بازگشت بعد از افت سرمایه مسیر برگشت را گامبهگام توضیح میدهد. خطای آخر، معاملههای پرتکرار است. باربر و اودین (Barber and Odean) در پژوهشی که سال ۲۰۰۰ منتشر شد، حساب ۶۶٬۴۶۵ خانوار یک کارگزار کمکارمزد را در سالهای ۱۹۹۱ تا ۱۹۹۶ بررسی کردند. بازده پرمعاملهترین خانوارها از بازار عقب ماند و نویسندگان علت را عمدتاً اعتمادبهنفس کاذب دانستند. این یافته دربارهٔ سهام همان دوره است و به همهٔ بازارها تعمیم نمییابد. پیامش برای روتین شما اما روشن است: روتین برای کم کردن تصمیمهای بیقاعده است، نه بیشتر کردن معامله.
هرچه اینجا میخوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.
دیدگاهها پیش از انتشار بررسی میشوند. به پرسشهای معاملاتی پاسخ نمیدهیم و سیگنال نمیدهیم.
دورهها را ببین، سبکها را مقایسه کن و آموزش مناسب خودت را انتخاب کن.
راهنمای شروع، انتخاب سبک و ترتیب یادگیری دورهها را متناسب با هدفت ببین.
دیدن مسیر یادگیریبا تست Trader DNA، الگوی تصمیمگیری و سبکهای نزدیکتر به خودت را بشناس.
شناخت DNA معاملاتیپوشش دورهها و شرایط اشتراک طلایی و الماس را کنار هم مقایسه کن.
دیدگاهها (۰)
در حال بارگذاری دیدگاهها…