سطوح روانی قیمت چیست؟ سازوکار و محدودیت اعداد رند
تصور رایج این است که هر عدد رند دیواری است که قیمت حتماً به آن برمیخورد. واقعیت محتاطتر است: سطوح روانی قیمت جاهایی هستند که سفارشهای بسیاری روی آنها جمع میشود. این مقاله سازوکار این تجمع، یک مثال مستند از بازار ارز و مرز اعتبار آن را توضیح میدهد.
این مقاله برای معاملهگری است که میخواهد بداند سطح روانی چیست و چرا اعتبارش محدود است. بعد از آن به حمایت و مقاومت و شکست کاذب سر بزنید.
در یک نگاه
- سطح روانی، ناحیهای حول یک عدد رند است.
- سفارشهای حد سود و حد ضرر روی اعداد رند خوشه میشوند.
- خوشهبندی سفارش، واکنش قطعی قیمت را تضمین نمیکند.
- سطح رند را ناحیه ببینید، نه خط دقیق.
- در بیتکوین، الگوی معناداری در بازده پس از عدد رند دیده نشده.
سطح روانی قیمت چیست و با حمایت و مقاومت چه فرقی دارد؟
سطوح روانی قیمت ناحیههایی حول اعداد رند مانند ۱۰۰ یا ۱۰۰۰ هستند که سفارشهای بسیاری از معاملهگران روی آنها خوشه میشود. این خوشهبندی سفارشها میتواند حرکت قیمت را در آن ناحیه کند یا متوقف کند، اما اثر ثابت آن بر بازده در همهٔ بازارها تأیید نشده است. پس سطح روانی یک سازوکار محتمل است، نه قاعدهٔ قطعی. عدد رند (round number) قیمتی است که در مقیاس همان دارایی گرد به نظر میرسد و معمولاً به صفر ختم میشود. به زبان ساده: وقتی با کسی قرار میگذارید، معمولاً «سر ساعت» یا «ساعت و نیم» را میگویید، نه دقیقهای نامرتب. بازار هم همین عادت را دارد. به توضیح بولکوفسکی (Bulkowski)، نویسندهٔ دانشنامهٔ الگوهای نموداری، معاملهگران اغلب بهجای عددی مثل ۸٫۹۳، عدد ۹٫۰۰ را برای سفارش خود انتخاب میکنند. تفاوت سطح روانی با حمایت و مقاومت معمولی در منشأ آن است. حمایت و مقاومت معمولی از رفتار گذشتهٔ قیمت میآید، یعنی جایی که قیمت پیشتر کند شده یا برگشته است. سطح روانی پیش از هر برگشتی و فقط بهخاطر شکل عدد توجه را جلب میکند. در روایت رایج آموزشی، سطحهایی مثل ۱۰۰، ۱۰٬۰۰۰ و ۱۰۰٬۰۰۰ دلار را حمایت یا مقاومت روانی مینامند. [S3]
چرا سفارشها روی قیمتهای رند خوشه میشوند؟
پاسخ کوتاه این است که در دادهٔ یک بانک بزرگ معاملهگر ارز، سفارشهای حد سود و حد ضرر روی یا نزدیک قیمتهای رند جمع شدهاند. اوسلر (Osler) این سفارشها را در گزارش کارکنان بانک فدرال رزرو نیویورک (شمارهٔ ۱۲۵، نسخهٔ ۲۰۰۱) بررسی کرد و همین خوشهبندی را سازوکاری برای واکنش قیمت در سطوح حمایت و مقاومت پیشنهاد کرد. سازوکار از چند جزء ساخته میشود:
- سفارش حد سود وقتی قیمت به آن میرسد، در خلاف جهت حرکت اجرا میشود؛ در سازوکار پیشنهادی اوسلر، خوشهٔ حد سود بیشتر با بازگشت قیمت همراه است.
- سفارش حد ضرر در جهت همان حرکت اجرا میشود؛ در همین سازوکار پیشنهادی، خوشهٔ حد ضرر میتواند با تشدید حرکت همراه باشد.
- لالواش و آبرژل (Lallouache و Abergel) دادهٔ بستر ارز بینبانکی EBS را بررسی کردند (مثال بخش بعد). آنها خوشه شدن سفارشها روی قیمتهای مجاز قدیمی پس از ریز شدن تیک را عمدتاً به معاملهگران دستی نسبت میدهند که همچنان با دقت قیمت قدیم کار میکردند.
- به استدلال همین نویسندگان، در همان داده معاملهگران الگوریتمی سفارش خود را درست جلوتر از این خوشهها و به فاصلهٔ یک تیک میگذارند؛ تیک کوچکترین گام مجاز تغییر قیمت است.
بولکوفسکی لایهٔ روانی این سازوکار را چنین خلاصه میکند:
اگر افراد زیادی معاملههایشان را روی اعداد رند باز یا بسته کنند، این اعداد نقش ناحیهٔ حمایت یا مقاومت را پیدا میکنند.
بولکوفسکی، صفحهٔ Support and Resistance در وبسایت thepatternsite.com
او این پدیده را پیشگویی خودتحققبخش (self-fulfilling prophecy) مینامد. سطح مهم میشود چون عدهٔ زیادی آن را مهم میدانند و روی آن سفارش میگذارند.
مثال بازار: سفارشهای EUR/USD و USD/JPY در بازار EBS
تغییری که در مارس ۲۰۱۱ در EBS رخ داد، آزمون خوبی برای سنجیدن ریشهٔ عادت عدد رند بود. EBS بستر معاملات اسپات ارز بینبانکی است و در آن تاریخ اندازهٔ تیک برای دو جفتارز اصلی ده برابر کوچکتر شد. در EUR/USD گام قیمت از 10^-4 به 10^-5 رسید، یعنی از رقم چهارم اعشار به رقم پنجم؛ در USD/JPY از 10^-2 به 10^-3. اگر معاملهگران فقط به دقت قیمت اهمیت میدادند، سفارشها باید روی همهٔ گامهای تازه پخش میشدند. لالواش و آبرژل با بررسی دفتر سفارش (order book) این بستر دیدند که چنین نشد: بخش بزرگی از سفارشهای حدی هنوز روی قیمتهای مجاز قدیمی یا نیمهراه آنها قرار میگرفت. سفارش حدی (limit order) سفارشی است که با قیمت مشخص ثبت میشود و تا رسیدن قیمت در صف میماند.
مخرج درصدها: سفارشها و معاملههای ثبتشده در دفتر سفارش EBS در ماههای پس از ریز شدن تیک در مارس ۲۰۱۱ از همین دورهها؛ پژوهش لالواش و آبرژل
| سنجه | مقدار در نمونهٔ EBS |
|---|---|
| جفتارزها | EUR/USD و USD/JPY |
| دورههای نمونه | ۱ اوت ۲۰۱۰ تا ۳۱ ژوئیه ۲۰۱۱ · ۱ ژانویه تا ۳۱ مارس ۲۰۱۲ |
| تغییر تیک EUR/USD در مارس ۲۰۱۱ | از 10^-4 به 10^-5 |
| تغییر تیک USD/JPY در مارس ۲۰۱۱ | از 10^-2 به 10^-3 |
| سفارشهای حدی روی قیمت عدد صحیح | حدود ۲۰٪ |
| معاملهها روی قیمت عدد صحیح | حدود ۵۰٪ |
| رایجترین رقم آخر پس از قیمت رند | ۱ |
قیمت عدد صحیح در این جدول همان قیمتهای مجاز پیش از ریز شدن تیک است: هر گام رقم چهارم اعشار در EUR/USD و هر گام رقم دوم اعشار در USD/JPY. داده نشان میدهد سفارشها حتی وقتی امکان قیمت دقیقتر وجود دارد، روی گامهای همین شبکهٔ قدیم میمانند و به تعبیر نویسندگان «مانع قیمتی» میسازند. پس «گرد» در این داده یعنی هر گام شبکهٔ قدیم، نه فقط اعداد رند بزرگی مثل ۱۰۰ یا ۱۰۰۰ که به آنها سطح روانی میگویند؛ این مثال عادت ماندن روی قیمت سادهتر را نشان میدهد، نه شاهد مستقیم سطح روانی را. رقم آخر ۱ هم با همان سفارش یک تیک جلوتر جور درمیآید. نسبت دادن خوشهبندی به معاملهگران دستی نیز تفسیر خود نویسندگان است.
سطح روانی را چطور روی چارت پیدا کنیم و چرا باید آن را ناحیه دید؟
سطح روانی را با چند گام ساده میتوان روی نمودار علامت زد، به شرط آنکه از اول آن را نوار ببینید، نه خط:
- عدد رند نزدیک قیمت را در مقیاس همان دارایی پیدا کنید. رند بودن نسبی است: برای سهمی چنددلاری ۹٫۰۰ عدد گرد است و برای دارایی چندهزاری عددی مثل ۸٬۰۰۰ که در نمودار نمونهٔ بولکوفسکی دیده میشود.
- مقیاس را درست بگیرید. در دادهٔ EBS سفارشها روی نیمهٔ فاصلهٔ دو قیمت مجاز قدیمی هم جمع میشدند. اما این نیمهراه فقط نیم تیک قدیم فاصله داشت، پس نمیتوان از آن نتیجه گرفت که نیمهٔ راه دو عدد رند بزرگ هم همین نقش را دارد.
- بهجای یک خط افقی، نوار باریکی در دو طرف عدد بکشید که پهنایش با نوسان معمول همان دارایی در تایمفریم شما متناسب باشد.
- نوار را با رفتار گذشتهٔ قیمت و پرایس اکشن همان ناحیه مقایسه کنید؛ عدد رندی که قیمت پیشتر در آن کند شده، با عدد رندی که قیمت بیتوقف از آن گذشته یکی نیست. [S3]
دلیل ناحیه دیدن این است که سفارشها دقیقاً روی خود عدد نمینشینند. فرض کنید تحلیل معاملهگری به ۸٫۹۳ برسد ولی او سفارشش را روی ۹٫۰۰ بگذارد؛ این همان تمرکز روی عدد رند است که بولکوفسکی توصیف میکند. به گفتهٔ او، برخی معاملهگران دیگر عمداً عددهای نامرتب را به کار میبرند، بهویژه برای حد ضرر. پس بخشی از سفارشها کمی دورتر از ۹٫۰۰ قرار میگیرد. حاصل این دو رفتار نواری حول عدد است، نه یک نقطه؛ بولکوفسکی هم سطحی مثل ۳۰ را بازهای در اطراف ۳۰ میبیند. [S3]
چرا قیمت گاهی از سطح رند عبور یا شکست کاذب میکند؟
عبور قیمت از عدد رند با سازوکار سطح روانی تناقضی ندارد. همان سفارشهایی که ناحیه را میسازند، گاهی خودشان سوخت عبورند. دو دلیل در کار است:
- نوع سفارش مهم است. اگر سفارشهای جمعشده پشت عدد رند بیشتر حد ضرر باشند، اجرای آنها خرید یا فروشی در جهت همان حرکت است و در سازوکاری که اوسلر پیشنهاد کرده، ممکن است حرکت را تشدید کند. چنین عبوری ممکن است شکل یک بریکاوت را پیدا کند.
- همهٔ سفارشها روی خود عدد نیستند. حد ضرر روی عدد نامرتب و، در دادهٔ EBS، سفارش الگوریتمی یک تیک جلوتر یعنی واکنش ممکن است کمی پیش یا پس از عدد رخ دهد. قیمتی که کمی از عدد رند رد میشود و برمیگردد، نمونهٔ آشنای شکست کاذب است، یعنی عبوری که ادامه پیدا نمیکند.
نکته
نفوذ کوتاه لزوماً شکست نیست
اگر سفارشها در یک نوار پخش باشند، عبور کوتاه قیمت از عدد رند ممکن است هنوز درون همان ناحیه باشد؛ اینکه چنین است یا نه، به پهنای نواری بستگی دارد که برای همان دارایی و تایمفریم کشیدهاید. پیش از آنکه عبوری را شکست بدانید، ببینید قیمت از کل نوار بیرون رفته و آنجا مانده است یا نه.
اشتباههای رایج در استفاده از اعداد رند
سه خطای زیر در کار با سطوح روانی قیمت یک ریشه دارند: قطعی دانستن سازوکاری که احتمالی است.
- هر عدد رند را حمایت یا مقاومت قطعی دانستن. عدد رند فقط جایی است که احتمال تجمع سفارش در آن بیشتر است؛ اگر آن سفارشها حد ضرر باشند، به همان سازوکاری که بالاتر آمد، ناحیه ممکن است بهجای توقف مسیر عبور شود.
- رسم خط دقیق روی عدد بهجای ناحیه. خط دقیق باعث میشود هر نفوذ کوچک را شکست بخوانید یا واکنشی را که کمی پیش از عدد رخ داده نبینید.
- یکی گرفتن خوشهبندی سفارش با پیشبینی بازده. مرز این دو در بخش بعد با پژوهشی دربارهٔ بیتکوین آمده است.
هشدار
تصمیم بر پایهٔ یک عدد
در هر معاملهای در اطراف سطح روانی ممکن است بخشی از سرمایه یا همهٔ آن را از دست بدهید، حتی با حد ضرر. اگر تصمیم را فقط بر پایهٔ رند بودن یک قیمت بگیرید، حد ضرر نداشته باشید یا با اهرم معامله کنید، این ریسک بزرگتر میشود. سطح روانی یکی از ورودیهای تحلیل است، نه جایگزین مدیریت ریسک.
آیا سطح روانی همیشه کار میکند و پژوهشها چه میگویند؟
نه همیشه. پژوهشها یک چیز را با اطمینان نسبی نشان میدهند: سفارشها و قیمتها روی اعداد رند جمع میشوند. اما اینکه این تجمع رفتار بعدی قیمت را قابل پیشبینی کند، تأیید یکسانی ندارد. در بازار بیتکوین، اورکهارت (Urquhart) در مقالهای در نشریهٔ Economics Letters (جلد ۱۵۹، ۲۰۱۷) نشان داد قیمتهای معاملهشدهٔ نمونهٔ او روی اعداد رند خوشه میشوند؛ دورهٔ نمونهٔ او در اینجا مشخص نیست. با این حال او پس از عبور قیمت از عدد رند الگوی معناداری در بازده نیافت. یعنی در این نمونه خوشهبندی دیده شد، اما بازده پس از آن الگوی معناداری نشان نداد. چیائو و وانگ (Chiao و Wang) در نشریهٔ The Financial Review (جلد ۴۴، ۲۰۰۹) دادهٔ کامل سفارشهای حدی را بررسی کردند که نوع سرمایهگذار در آن مشخص بود. سفارشها، بهویژه سفارش سرمایهگذاران حقیقی، روی قیمتهای صحیح و زوج خوشه میشدند و مانع قیمتی میساختند. به گفتهٔ آنها، سنجیدن خوشهبندی فقط با دادهٔ معاملات، آن را بهطور معناداری کمتر از واقع نشان میدهد. بازار، دوره و اندازهٔ نمونهٔ این پژوهش در اینجا مشخص نیست، پس دامنهٔ یافته روشن نیست. دو قید دیگر هم هست. نمونهٔ اوسلر سفارشهای یک بانک است و دربارهٔ کل بازار ارز حکم نمیدهد. توضیح بولکوفسکی هم مشاهدهٔ یک نویسنده است و آماری از دفعاتی که یک عدد رند قیمت را نگه داشته، ارائه نمیکند.
مهم
خوشهبندی، پیشبینی نیست
سطوح روانی قیمت محل احتمالی تجمع سفارش را نشان میدهند. شواهد موجود از وجود این تجمع حمایت میکند، نه از برگشت یا عبور قابل پیشبینی قیمت در این سطوح.
ارزش عملی سطح روانی برای معاملهگر این است که نشان میدهد کجای نمودار به نگاه دقیقتر به رفتار قیمت نیاز دارد.
هرچه اینجا میخوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.
مرجع و تمرین مرتبط
الگو، ستاپ و واژهٔ مرتبط
پرسشهای پرتکرار
اعداد رند در تحلیل تکنیکال چیست؟
سطوح کلیدی قیمت چیست؟
چرا قیمت در اعداد رند برمیگردد؟
اعداد رند چگونه به عنوان حمایت و مقاومت عمل میکنند؟
واژههای این مقاله
منابع
این مقاله با کمکِ ابزارهای هوش مصنوعی تهیه شده است. سیاست تحریریه
دیدگاه خود را ارسال کن
ارسال دیدگاهمطالب مرتبط
ارسال دیدگاه
دیدگاهها پیش از انتشار بررسی میشوند. به پرسشهای معاملاتی پاسخ نمیدهیم و سیگنال نمیدهیم.
دیدگاهها (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باش.