مارجین کال چیست؟ سازوکار، تفاوت بازارها و مثال
صاحبخانهای را در نظر بگیرید که از شما ودیعه گرفته است. اگر خسارتها بخش بزرگی از ودیعه را بخورد، از شما میخواهد آن را دوباره پر کنید. حساب مارجینی هم همین منطق را دارد: وقتی زیان، وثیقهٔ حساب را از حدی پایینتر ببرد، کارگزار وثیقهٔ بیشتر میخواهد. پایینتر میبینید این درخواست کی میرسد، اگر جواب ندهید چه میشود و در هر بازار چه شکلی دارد.
این مقاله برای معاملهگری است که با اهرم کار میکند و میخواهد پیش از رسیدن به این وضعیت بداند چه اتفاقی میافتد؛ قدم بعدی خواندن دربارهٔ مارجین، اهرم و مدیریت ریسک است.
در یک نگاه
- مارجین کال، درخواست کارگزار برای تأمین وثیقهٔ بیشتر است.
- کارگزار ممکن است پیش از پایان مهلت هم بفروشد.
- بستن اجباری CFD خرد در اروپا و استرالیا: ۵۰٪ مارجین لازم
- مارجین کال درخواست است؛ استاپ اوت بستن اجباری.
- عدد مارجین کال بین کارگزارها و بازارها یکسان نیست.
مارجین کال دقیقا چیست و چه کسی از چه کسی چه چیزی میخواهد؟
مارجین کال درخواست کارگزار از شماست برای افزودن وجه یا بستن بخشی از موقعیتها، وقتی ارزش حساب مارجینی به زیر حداقل مارجین لازم میرسد. اگر پاسخ ندهید، کارگزار میتواند موقعیتها را ببندد یا اوراق را بفروشد، گاهی پیش از پایان مهلت و بدون اطلاع قبلی و در برخی بازارها ممکن است زیان از سپردهٔ شما بیشتر شود.
در حساب مارجینی، شما فقط بخشی از ارزش معامله را بهعنوان وثیقه میگذارید. این سهم همان مارجین است؛ یعنی وثیقهای که کارگزار برای پوشش زیان احتمالی نگه میدارد. اهرم یعنی باز کردن موقعیتی بزرگتر از سرمایهٔ خودتان با همین وثیقه. در حساب مارجین سهام، بقیهٔ پول خرید را کارگزار وام میدهد؛ در آتی و CFD، مارجین نقش وثیقه یا تضمین را دارد.
مارجین کال (margin call) لحظهای است که این وثیقه دیگر کافی نیست. طرفهای ماجرا روشناند: کارگزار وثیقه میخواهد و شما باید آن را تأمین کنید. خواستهٔ کارگزار هم ساده است. یا پول و دارایی بیشتری به حساب بیاورید، یا بخشی از موقعیتها را ببندید تا نیاز به وثیقه کم شود.
قیاس روزمرهاش وام گرفتن با گرو گذاشتن طلاست. بانک در برابر طلای شما وام داده است. اگر قیمت طلا پایین بیاید، وثیقه دیگر وام را پوشش نمیدهد و بانک یا طلای بیشتر میخواهد یا بازپرداخت بخشی از وام را. در حساب مارجینی هم همین منطق برقرار است، فقط قیمتها لحظهبهلحظه تغییر میکنند و ماجرا بسیار سریعتر پیش میرود.
چه زمانی مارجین کال رخ میدهد؟
مارجین کال وقتی رخ میدهد که ایکویتی حساب به زیر حداقلی برسد که کارگزار یا بازار تعیین کرده است. ایکویتی (equity) ارزش لحظهای حساب است؛ یعنی موجودی بهاضافهٔ سود یا منهای زیان موقعیتهای باز. با هر حرکت قیمت، ایکویتی بالا و پایین میرود. آن حداقل لازم یا مبلغی ثابت است یا درصدی از ارزش روز اوراق؛ در حالت دوم با افت قیمت آن هم کم میشود، ولی کندتر از ایکویتی.
به این حداقل، مارجین نگهداری (maintenance margin) میگویند. به گفتهٔ CME Group، مارجین نگهداری کمترین سطحی است که معاملهگر باید در طول زمان در حساب نگه دارد. مارجین اولیه (initial margin) مبلغی است که برای باز کردن موقعیت لازم است. فاصلهٔ میان این دو، حاشیهٔ تحمل زیان شماست. هر زیانی که ایکویتی را از مارجین نگهداری پایینتر ببرد، مارجین کال را فعال میکند.
یک مثال محاسبهای در حساب مارجین سهام
فرض کنید در یک حساب مارجین سهام آمریکا، سهامی به ارزش ۱٬۰۰۰ دلار میخرید. مارجین اولیهٔ معمول در این حسابها ۵۰٪ است؛ پس ۵۰۰ دلار پول خودتان است و ۵۰۰ دلار وام کارگزار. حداقل مارجین نگهداری هم ۲۵٪ ارزش اوراق است. [S3,S4]
وام ثابت میماند و فقط ارزش سهام تغییر میکند. سهم شما همیشه برابر ارزش سهام منهای ۵۰۰ دلار وام است. این سهم وقتی به ۲۵٪ ارزش سهام میرسد که ارزش سهام حدود ۶۶۷ دلار شود. در آن نقطه سهم شما حدود ۱۶۷ دلار است، یعنی تقریباً ۲۵٪ از ۶۶۷ دلار. اگر ارزش سهام از این هم پایینتر برود، حساب وارد وضعیت مارجین کال میشود.
نکته
رابطهٔ مارجین لول با این آستانه
در پلتفرمهای فارکس و CFD همین رابطه معمولاً با عددی به نام مارجین لول (margin level) نمایش داده میشود. مارجین لول نسبت ایکویتی به مارجینی است که موقعیتهای باز مصرف کردهاند، بهصورت درصد. هرچه این عدد پایینتر بیاید، حساب به سطح هشدار و سطح بستن کارگزار نزدیکتر میشود.
اگر به مارجین کال پاسخ ندهید چه میشود؟
کارگزار خودش کسری را با بستن موقعیتها یا فروش داراییهای حساب شما جبران میکند. به گفتهٔ SEC در Investor.gov، کارگزار میتواند برای جبران کسری مارجین، اوراق حساب را بفروشد و برای این کار به اطلاع قبلی نیاز ندارد. حتی اگر کارگزار گفته باشد چند روز برای جبران فرصت دارید، باز هم ممکن است پیش از پایان آن مهلت بفروشد.
نکتهٔ دوم کمتر دیده میشود: انتخاب اینکه کدام دارایی فروخته شود هم با کارگزار است، نه با شما. ممکن است سهمی که قصد نگهداشتنش را داشتید، اول فروخته شود. فروش هم در شرایط همان لحظهٔ بازار انجام میشود، نه در زمانی که شما انتخاب میکنید.
در معاملات آتی، بیانیهٔ افشای ریسک قاعدهٔ ۱.۵۵ CFTC این را صریحتر میگوید. کارگزار ممکن است با مهلت کوتاه مارجین اضافی بخواهد. اگر آن را تأمین نکنید، موقعیت با زیان بسته میشود و شما مسئول هر کسری باقیمانده در حساب هستید.
هشدار
زیان میتواند از سپرده بیشتر شود
اگر بستن اجباری در قیمتی بدتر از انتظار انجام شود، موجودی حساب ممکن است منفی شود. در بازارهایی که مشتری مسئول کسری است، ممکن است همهٔ سرمایهٔ حساب را از دست بدهید و به کارگزار هم بدهکار شوید.
مارجین کال با استاپ اوت چه فرقی دارد؟
مارجین کال یک درخواست است و استاپ اوت (stop out) یک اقدام. در مارجین کال، کارگزار به شما میگوید وثیقه کم است و شاید فرصتی برای جبران بدهد. در استاپ اوت، سیستم کارگزار بدون پرسیدن از شما موقعیتها را میبندد تا زیان از حدی جلوتر نرود. در کریپتو به همین بستن اجباری معمولاً لیکوییدیشن (liquidation) میگویند.
ترتیب منطقی این است که اول کال بیاید و اگر وضع بدتر شد، استاپ اوت. ولی این ترتیب تضمینی نیست. قاعدهای که ESMA و ASIC برای CFD مشتری خرد گذاشتهاند هم سطح بستن را استاندارد کرده است، نه سطح هشدار را.
هیچکدام از این دو با حد ضرر یکی نیست. حد ضرر سفارشی است که خود معاملهگر انتخاب میکند و قیمتش را خودش میگذارد. استاپ اوت اما تصمیم کارگزار است.
مقایسهٔ سه سازوکاری که موقعیت را محدود یا بسته میکنند
| ویژگی | مارجین کال | استاپ اوت | حد ضرر |
|---|---|---|---|
| تصمیمگیرنده | کارگزار درخواست میدهد | سیستم کارگزار اجرا میکند | خود معاملهگر |
| ماهیت | هشدار و درخواست وثیقه | بستن اجباری موقعیتها | سفارش از پیش تعیینشده |
| مهلت | گاهی دارد ولی تضمینی نیست | ندارد و خودکار است | لازم نیست |
| آستانه | سطح تعیینشدهٔ کارگزار | سطح کارگزار یا کف ناظر | قیمتی که خودتان میگذارید |
مارجین کال در فارکس، آتی، سهام و کریپتو چه تفاوتی دارد؟
سازوکار در همهٔ این بازارها یکی است، ولی اینکه آستانه را چه کسی تعیین میکند فرق دارد. در بعضی بازارها نهاد ناظر عدد حداقلی گذاشته است و در بعضی، تصمیم تقریباً کامل با کارگزار یا پلتفرم است. همین تفاوت نشان میدهد چرا رگولاتوری بروکر برای کسی که با اهرم کار میکند اهمیت دارد.
در اتحادیهٔ اروپا و استرالیا، فارکس خرد در قالب قرارداد مابهالتفاوت (CFD) مقرراتگذاری شده است؛ قراردادی که فقط تفاوت قیمت را تسویه میکند و مالکیت دارایی را منتقل نمیکند. ESMA، ناظر بازارهای اوراق بهادار اتحادیهٔ اروپا، در ۲۰۱۸ مقرر کرد موقعیتهای CFD مشتری خرد باید در ۵۰٪ مارجین حداقل لازم بسته شوند، در سطح هر حساب. همان بسته سقف اهرم را بر اساس نوسان دارایی گذاشت: ۳۰:۱ برای جفتارزهای اصلی، ۲۰:۱ برای جفتارزهای غیراصلی، طلا و شاخصهای اصلی، ۱۰:۱ برای کالاهای غیر از طلا و شاخصهای غیراصلی، ۵:۱ برای سهام منفرد و ۲:۱ برای کریپتو. سقف زیان مشتری خرد هم تضمین شد؛ یعنی زیان او از پول حسابش بیشتر نمیشود. [S3,S4]
در استرالیا، دستور ASIC که از ۲۹ مارس ۲۰۲۱ اجرا شد، سطح بستن را برای CFD مشتری خرد در ۵۰٪ کل مارجین لازم استاندارد کرد و اهرم را بین ۳۰:۱ تا ۲:۱ محدود کرد. [S3,S4]
در آتی، به گفتهٔ CME Group مارجین اولیه برای حسابهای پرریسک (HRP) ۱۱۰٪ مارجین نگهداری است و برای بقیهٔ حسابها برابر ۱۰۰٪ آن. پس در حساب غیر HRP، اگر فقط به اندازهٔ مارجین اولیه پول در حساب باشد، اولین زیان پس از ورود هم میتواند حساب را زیر مارجین نگهداری ببرد. [S5]
در سهام مارجینی آمریکا، کارگزار میتواند سطحی سختگیرانهتر از حداقل رایج بگذارد. در معاملات اهرمی روی صرافیها و پلتفرمهای کریپتو، قاعدهٔ نهادی واحدی برای سطح بستن وجود ندارد و شرایط را هر پلتفرم تعیین میکند. استثنا CFD کریپتو برای مشتری خرد اروپاست که تابع همان سقف اهرم ۲:۱ و قاعدهٔ بستن ۵۰٪ ESMA است. [S3,S4]
هر عدد فقط برای همان بازار، نوع مشتری و سالی است که در ردیفش آمده
| بازار | آستانهٔ نگهداری یا بستن | سقف اهرم یا مارجین اولیه | نکتهٔ کلیدی |
|---|---|---|---|
| CFD خرد اروپا (ESMA، ۲۰۱۸) | بستن در ۵۰٪ مارجین حداقل لازم | ۳۰:۱ تا ۲:۱ | سقف زیان مشتری خرد |
| CFD خرد استرالیا (ASIC، از ۲۰۲۱) | بستن در ۵۰٪ کل مارجین لازم | ۳۰:۱ تا ۲:۱ | فقط مشتری خرد |
| آتی (CME) | مارجین نگهداری | اولیه ۱۱۰٪ یا ۱۰۰٪ نگهداری | مسئولیت کسری با مشتری |
| سهام مارجینی آمریکا | حداقل ۲۵٪ یا سطح بالاتر کارگزار | اولیه ۵۰٪ | انتخاب اوراق با کارگزار |
| صرافیها و پلتفرمهای کریپتو | طبق قواعد هر پلتفرم | طبق قواعد هر پلتفرم | بستن خودکار یا لیکوییدیشن |
یک نمونه واقعی از مارجینکالهای زنجیرهای چه بود؟
پروندهای که زنجیرهٔ مارجین کال را روشن نشان میدهد، فروپاشی صندوق آرکگوس (Archegos) در مارس ۲۰۲۱ است. به گفتهٔ SEC، افت قیمت بزرگترین موقعیتهای این صندوق به مارجینکالهای سنگینی انجامید که صندوق نتوانست به آنها پاسخ بدهد. نتیجه نکول بود، یعنی ناتوانی در پرداخت تعهد. فروپاشی صندوق برای طرفهای مقابلش زیان اعتباری میلیاردها دلاری بهجا گذاشت. SEC در ۲۷ آوریل ۲۰۲۲ علیه صندوق و بنیانگذارش اتهام دستکاری بازار مطرح کرد.
زنجیره را میشود حلقهبهحلقه دنبال کرد:
- قیمت داراییهایی که با اهرم خریده شده بودند افت کرد.
- طرفهای تأمینکنندهٔ اهرم وثیقهٔ بیشتر خواستند.
- صندوق نتوانست وثیقه را تأمین کند.
- موقعیتها بهاجبار بسته شدند.
- زیان به طرفهای مقابل رسید.
درس سازوکاری این پرونده این است که مارجین کال فقط مسئلهٔ یک حساب نیست. وقتی بدهکار نتواند جواب بدهد، زیان به وامدهنده هم سرایت میکند.
نمونهٔ دوم از کریپتو است، جایی که بستن اجباری معمولاً خودکار انجام میشود. بنا بر گزارشهای خبری، در ۱۰ اکتبر ۲۰۲۵ حدود ۱۹ میلیارد دلار موقعیت اهرمی در یک روز لیکویید شد. اعتبار این رقم محدود است: منابع در رقم دقیق و حتی در تاریخ، ۱۰ یا ۱۱ اکتبر، اختلاف جزئی دارند. سازوکار لیکویید شدن در کریپتو جداگانه توضیح داده شده است.
سه برداشت رایج درباره مارجین کال که درست نیست
هر سه برداشت از یک فرض میآیند: اینکه مارجین کال هشداری مؤدبانه و قابل پیشبینی است.
- برداشت اول این است که مارجین کال و استاپ اوت یک چیزند. اولی درخواست است و دومی بستن اجباری. کسی که این دو را یکی بداند، ممکن است هشدار را جدی نگیرد و خیال کند هنوز اتفاقی نیفتاده است.
- برداشت دوم این است که همیشه هشدار و مهلت میرسد؛ مهلت اعلامشده مانع فروش زودتر نیست.
- برداشت سوم این است که عدد مارجین کال نزد همهٔ کارگزاران یکسان است. سطح هشدار و سطح بستن را معمولاً هر کارگزار خودش تعیین میکند و ناظران فقط در برخی حوزهها، برای مشتری خرد، کفی برای بستن گذاشتهاند. پس آستانهٔ یک حساب را نمیشود به حساب دیگری تعمیم داد.
بخشی از این ریسک در کنترل شماست: اندازهٔ اهرم، مقدار وثیقهٔ آزاد در حساب و جای حد ضرر را خودتان تعیین میکنید. بخش دیگر بیرون از کنترل شماست: سرعت حرکت قیمت، زمانبندی کارگزار و شکاف قیمتی، یعنی پرش قیمت بدون معامله در قیمتهای میانی. مدیریت ریسک با همین تفکیک شروع میشود.
محدودیتهای این توضیح و آنچه ثابت نیست
آنچه بالا آمد سازوکار است، نه قواعد حساب شما. عدد هشدار و عدد بستن در فارکس و CFD را هر کارگزار در قرارداد خودش تعیین میکند و ثابت جهانی ندارد. قاعدهٔ ۵۰٪ اروپا و استرالیا فقط برای CFD مشتری خرد و در حوزهٔ همان نهاد ناظر است. اگر کارگزار شما بیرون از این حوزهها مجوز دارد، یا حسابتان در طبقهٔ حرفهای قرار گرفته است، ممکن است این حفاظت شامل شما نشود. طبقهٔ حرفهای دستهای از مشتریان است که حفاظت کمتری میگیرد. [S3,S4]
درصدهای سهام آمریکا هم حداقلهای رایجاند و کارگزار میتواند سطح بالاتری بگذارد. ارقام نمونههای تاریخی هم به همان رویداد و همان تاریخ تعلق دارند و قاعدهای برای آینده نمیسازند.
مهم
پیش از معامله با اهرم چه چیزی را بررسی کنید
قواعد نهادهای ناظر ممکن است تمدید، اصلاح یا لغو شوند. سطح مارجین کال و سطح بستن حساب خودتان را از قرارداد کارگزار و متن رسمی نهاد ناظر آن ببینید، نه از عددی که جای دیگری خواندهاید.
هرچه اینجا میخوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.
مرجع و تمرین مرتبط
الگو، ستاپ و واژهٔ مرتبط
پرسشهای پرتکرار
مارجین کال در فارکس چیست؟
اگر مارجین کال شوم چه کار کنم؟
چطور از مارجین کال جلوگیری کنیم؟
مارجین نگهداری چیست؟
واژههای این مقاله
منابع
این مقاله با کمکِ ابزارهای هوش مصنوعی تهیه شده است. سیاست تحریریه
دیدگاه خود را ارسال کن
ارسال دیدگاهمطالب مرتبط
ارسال دیدگاه
دیدگاهها پیش از انتشار بررسی میشوند. به پرسشهای معاملاتی پاسخ نمیدهیم و سیگنال نمیدهیم.
دیدگاهها (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باش.