معیار کلی چیست؟ فرمول، مثال و محدودیتها
فرمول کلی (Kelly) معمولاً مثل ماشینحساب حجم معامله دیده میشود: احتمال برد و نسبت بازدهی را وارد میکنید و درصدی از سرمایه تحویل میگیرید. جذابیتش روشن است، چون فرمول کوتاه است و جوابش یک عدد است. ولی آن عدد فقط وقتی معنا دارد که بازی مزیت داشته باشد، ورودیها درست برآورد شده باشند و نتیجهٔ هر دور فقط دو حالت داشته باشد. اینجا سازوکار فرمول، یک مثال عددی و مرزهای آن را میبینید.
این مقاله برای معاملهگری است که میخواهد بداند فرمول کلی از کجا آمده و چه حدی دارد؛ برای محاسبهٔ حجم عملی به مقالهٔ حجم پوزیشن بروید.
در یک نگاه
- معیار کلی کسر بهینهٔ سرمایه را برای بازی تکراری میدهد.
- در بازی دوحالته فرمول آن f* = p − q/b است.
- با p برابر ۵۵٪ و b برابر ۱، کسر کلی ۱۰٪ میشود.
- کسر کامل افت عمیق دارد؛ نیمکلی نصف آن است.
- برآورد نادرست p و b نتیجه را بیاعتبار میکند.
معیار کلی چیست و از کجا آمده؟
معیار کلی (Kelly criterion) فرمولی است که کسر بهینهٔ سرمایه را برای هر دور بازی تکراری با مزیت میدهد تا نرخ رشد لگاریتمی سرمایه بیشینه شود. در بازی دوحالته f* = p − q/b است؛ p احتمال برد، q احتمال باخت و b سود هر واحد شرط در برد است. این کسر نتیجهٔ مدل است، نه توصیهٔ معامله؛ حتی با ورودی دقیق ممکن است افتی بسیار عمیق بسازد.
ریشهٔ این معیار به مقالهٔ جی. ال. کلی جونیر با عنوان «تفسیری تازه از نرخ اطلاعات» برمیگردد. این مقاله در مجلهٔ فنی سیستم بل (Bell System Technical Journal)، جلد ۳۵، شمارهٔ ۴، ژوئیهٔ ۱۹۵۶ و در صفحههای ۹۱۷ تا ۹۲۶ منتشر شد. نام معیار هم از همین نویسنده آمده است.
ادوارد ثورپ در مقالهای با عنوان «معیار کلی در بلکجک، شرطبندی ورزشی و بازار سهام» این رویکرد را بیشینهکردن مقدار مورد انتظار لگاریتم ثروت توصیف میکند.
تفاوت اصلی این معیار با قاعدههای سادهتر تعیین حجم در نقطهٔ شروع آن است. قاعدههای رایج معمولاً از سقف زیانی شروع میکنند که معاملهگر تحمل میکند؛ کلی از یک هدف ریاضی شروع میکند، یعنی بیشترین رشد بلندمدت سرمایه. به همین دلیل گاهی آن را «بیشینهسازی رشد لگاریتمی» هم مینامند. این هدف با هدف کسی که میخواهد افت حسابش کوچک بماند یکی نیست و بخش بزرگی از سوءتفاهمها از همین تفاوت میآید.
فرمول معیار کلی چه میگوید و هر نماد چیست؟
فرمول میگوید در یک بازی دوحالته با مزیت، چه کسری از کل سرمایه را در هر دور باید در معرض شرط گذاشت تا رشد بلندمدت بیشینه شود. مدل کلاسیک ساده است: در هر دور با احتمال p میبرید و با احتمال q میبازید. اگر ببرید، به ازای هر واحدی که گذاشتهاید b واحد سود میگیرید، یعنی بازدهی b به ۱؛ اگر ببازید، همان واحد را از دست میدهید. در این مدل 0<p<1 و b≥0 است و q = 1 − p.
کسر بهینه از این رابطه به دست میآید:
فرمول
f* = p − q/b = (p(1+b) − 1)/b
دو شکل رابطه همارزند؛ شکل دوم نشان میدهد علامت کسر به عبارت p(1+b) − 1 بستگی دارد. به همین دلیل فرمول یک پیششرط دارد: بازی باید مزیت داشته باشد، یعنی p(b+1) > 1. اگر این شرط برقرار نباشد، f* صفر یا منفی میشود و مدل هیچ کسر مثبتی برای شرط پیشنهاد نمیکند.
نمادهای فرمول کلی در مدل کلاسیک دوحالته
| نماد | معنا | قید در مدل |
|---|---|---|
| p | احتمال برد در هر دور | بین صفر و یک |
| q | احتمال باخت در هر دور | q = 1 − p |
| b | سود هر واحد شرط در صورت برد | b≥0 |
| f* | کسر بهینهٔ سرمایه برای هر دور | فقط با شرط مزیت مثبت است |
نماد b شبیه نسبت ریسک به ریوارد در ترید است، ولی با آن یکی نیست. b سود را بر مبلغ در معرض زیان تقسیم میکند، پس جهتش برعکس «ریسک به ریوارد» است؛ اگر نسبت ریسک به ریوارد را مستقیم جای b بگذارید، کسر غلطی میگیرید. نسبت ریسک به ریوارد هدفی است که برای یک معامله تعیین میکنید و ممکن است به آن نرسید. در مدل کلی، b از پیش معلوم است و مدل فرض میکند همهٔ بردها دقیقاً همین اندازهاند و همهٔ باختها کل مبلغ شرط را میبرند.
چرا این فرمول رشد لگاریتمی سرمایه را بیشینه میکند؟
چون هدف فرمول بیشینهکردن سود یک دور نیست؛ هدفش بیشینهکردن نرخ رشد نمایی سرمایه در دورهای پیاپی است. این نرخ را میتوان چنین نوشت:
فرمول
G_n = (1/n)·log(X_n/X_0) = (1/n)·Σ log(1 + b_i·f)
در این رابطه X_0 سرمایهٔ اولیه است و X_n سرمایه پس از n دور. f کسری از سرمایه است که در هر دور شرط میبندید. b_i هم بازدهی دور iام است: در دور برد برابر b و در دور باخت برابر منفی یک.
سازوکار از ماهیت ضربشوندهٔ سرمایه میآید. سرمایه در هر دور در ضریب (1 + b_i·f) ضرب میشود و لگاریتم این ضربها را به جمع تبدیل میکند. پس میانگین لگاریتم ضریبها همان نرخ رشد است. در بازی دوحالته با مزیت، کسری که امید ریاضی این میانگین را بیشینه میکند، همان f* است. شهود آن یک موازنه است: بزرگترکردن کسر ضریب دورهای برد را بالا میبرد، ولی ضریب دورهای باخت را هم پایین میکشد و لگاریتم هر کاهش را سنگینتر از افزایشی هماندازه میشمارد. کسر کوچک از مزیت کم بهره میبرد و کسر بزرگ رشد را در باختها از دست میدهد؛ f* نقطهٔ تعادل این دو است.
نکته
چرا میانگین سادهٔ سود گمراهکننده است
در بازی با مزیت، سود مورد انتظار یک دور با بزرگترشدن کسر شرط بالا میرود. ولی چون سرمایه ضربشونده است، یک باخت بزرگ بخش زیادی از رشد قبلی را پاک میکند. لگاریتم همین نامتقارنی را میبیند: اگر کل سرمایه را بگذارید و یک بار ببازید، ضریب آن دور صفر میشود و لگاریتم صفر بینهایت منفی است.
یک مثال عددی ساده از محاسبه چگونه است؟
فرض کنید بازیای دارید که احتمال برد در آن ۵۵٪ است و هر برد دقیقاً به اندازهٔ مبلغ شرط سود میدهد، یعنی b = 1. این عددها فرضی و آموزشیاند و از هیچ بازار واقعی برآورد نشدهاند. محاسبه چهار گام دارد: [S1]
- احتمال باخت را حساب کنید: q = 1 − 0.55 = 0.45.
- شرط مزیت را بسنجید: حاصل p(b+1) از یک بزرگتر است، پس فرمول کسر مثبتی میدهد.
- کسر کلی را حساب کنید: f* = 0.55 − 0.45/1 = 0.10، یعنی ۱۰٪ سرمایه در هر دور.
- نیمکلی را حساب کنید: نصف کسر کامل، یعنی 0.05 یا ۵٪ سرمایه. [S1]
چون در این مثال b = 1 است، سود هر برد و زیان هر باخت هماندازهٔ مبلغ شرطاند. جدول زیر همین دو گزینه را کنار هم میگذارد:
مقایسهٔ کلی کامل و نیمکلی در مثال فرضی p = 0.55 و b = 1
| شیوه | کسر سرمایه در هر دور | اثر یک باخت | اثر یک برد |
|---|---|---|---|
| کلی کامل | 0.10 | ۱۰٪ سرمایه کم میشود | ۱۰٪ سرمایه اضافه میشود |
| نیمکلی | 0.05 | ۵٪ سرمایه کم میشود | ۵٪ سرمایه اضافه میشود |
یک نکتهٔ ظریف در خواندن این عدد هست. در مدل کلی، ۱۰٪ سهمی از سرمایه است که در صورت باخت کامل از دست میرود، نه ارزش اسمی معامله. در ترید، معامله با حد ضرر معمولاً فقط بخشی از ارزش پوزیشن را در معرض زیان میگذارد. پس تبدیل خروجی فرمول به حجم پوزیشن گام جداگانهای است که فاصلهٔ حد ضرر و اندازهٔ قرارداد را هم لازم دارد. خود ۱۰٪ هم درصد ریسک پیشنهادی نیست؛ فقط نتیجهٔ دو ورودی فرضی است. [S1]
چرا کسر کامل پرریسک است و نیمکلی یعنی چه؟
کسر کامل فقط برای یک هدف بهینه است: بیشترین رشد بلندمدت. مسیر رسیدن به آن، یعنی شدت افتها در میانهٔ راه، در این هدف وزنی ندارد. پژوهشی با عنوان «دربارهٔ شرطبندی کلی: برخی محدودیتها» (On Kelly Betting: Some Limitations) استدلال میکند که شرطبستن کسر بسیار بزرگی از سرمایه در بازی تکراری احتمالاً «بیش از حد تهاجمی» است.
همان پژوهش یک مثال نظری میآورد: سکهای با احتمال برد ۰٫۹۹، ۲۵۲ شرط پیاپی و کسر کلی ۰٫۹۸. در این مثال شبیهسازیشده، با احتمال ۹۲٪ بیشینهٔ افت سرمایه از ۹۸٪ بیشتر میشود. این داده از بازار نیست، ولی نکتهاش روشن است: حتی در بازیای با مزیت بسیار بزرگ، کسر بهینه میتواند افتی بسیار عمیق بسازد. [S3]
هاکوبیان و لوتوتسکی هم در پژوهشی که ۲۳ مارس ۲۰۲۵ ارسال شد، کلی را راهبردی «نسبتاً تهاجمی» توصیف میکنند.
نیمکلی (half Kelly) یعنی شرطبستن نصف کسری که فرمول میدهد؛ در مثال فرضی بخش قبل، ۰٫۰۵ به جای ۰٫۱۰. چون فقط f* رشد را بیشینه میکند، نیمکلی رشد نظری کمتری دارد. در عوض ضربهٔ هر باخت را نصف میکند و اگر احتمال برد را بیش از واقع برآورد کرده باشید، کسر واقعی شما را از ناحیهٔ تهاجمی دورتر نگه میدارد. کسر کلی در هر دو شکل جای مدیریت ریسک را نمیگیرد؛ فقط یکی از ورودیهای آن است. [S1]
هشدار
بهینه بودن به معنای کمخطر بودن نیست
اگر خروجی فرمول کلی را مستقیم برای معاملههای واقعی به کار ببرید، یک رشتهٔ باخت پیاپی ممکن است بخش بزرگی از سرمایه یا همهٔ آن را از بین ببرد. کسر بهینه فقط رشد بلندمدت را در مدل بیشینه میکند و دربارهٔ عمق افتهای میانهٔ راه هیچ سقفی نمیگذارد.
رایجترین اشتباه در استفاده از معیار کلی چیست؟
رایجترین اشتباه این است که خروجی معیار کلی قاعدهای قطعی فرض شود، در حالی که فقط به اندازهٔ ورودیها و فرضهایش درست است. این خطا معمولاً در یکی از این شکلها ظاهر میشود:
- اجرای فرمول بدون سنجیدن شرط مزیت: اگر p(b+1) > 1 برقرار نباشد، f* کسر شرط معناداری نیست.
- برآورد p از تعداد کمی معامله، که ممکن است یک رشتهٔ بردِ اتفاقی را مزیتی پایدار جلوه دهد.
- یکیگرفتن کسر کلی با ارزش اسمی پوزیشن.
- استفاده از کسر کامل بیتوجه به عمق افتی که ممکن است در میانهٔ راه بسازد.
- خواندن خروجی فرمول بهعنوان سیگنال، در حالی که فرمول دربارهٔ زمان ورود یا انتخاب دارایی چیزی نمیگوید.
خطای سوم جایی رخ میدهد که خروجی فرمول به زبان معامله ترجمه میشود. معیار سنجش آن ریسک هر معامله است؛ اگر این دو با هم قاطی شوند، کسری که روی کاغذ معقول به نظر میرسد در عمل ممکن است مواجههای چند برابر بسازد یا برعکس.
معیار کلی چه محدودیتهایی دارد؟
محدودیت اصلی این است که فرمول دقیق است، ولی ورودیهایش در بازار دقیق نیستند و فرضهایش هم کامل برقرار نمیشوند. سه محدودیت از بقیه مهمترند.
برآورد نادرست p و b نتیجه را جابهجا میکند
در بازی شانس، p و b را از ساختار بازی میدانید. در بازار، هر دو را از تاریخچهٔ معاملات برآورد میکنید و نمونهٔ کوچک یا دورهای خاص برآوردی پرخطا میدهد. f* با بزرگشدن p و با بزرگشدن b بزرگ میشود؛ پس برآورد خوشبینانهٔ هر کدام کسری بزرگتر از کسر بهینهٔ واقعی میدهد. در مثال نظری بخش کسر کامل، حتی کسر بهینهٔ واقعی افتی بسیار عمیق ساخت؛ برآورد خوشبینانه شما را به کسری بزرگتر از همان بهینه میبرد، بدون آنکه خودتان بدانید.
بازار شرطبندی دوحالته نیست
مدل کلاسیک فقط دو نتیجه دارد: برد با بازدهی ثابت b یا باخت کل مبلغ. در بازار، بازدهی هر معامله متغیر است. حد ضرر قرار است زیان معامله را محدود کند، ولی سقف قطعی نیست و لغزش یا شکاف قیمت ممکن است زیان واقعی را از آن بیشتر کند؛ اندازهٔ سود بردها هم از معاملهای به معاملهٔ دیگر فرق دارد. پرز-مارکو نشان میدهد وقتی بازدهی هر دور متغیر است، کسر کلی از کسر کلاسیکِ بازی با همان بازدهی میانگینِ ثابت کوچکتر است. به زبان ساده، اگر میانگین سود معاملهها را جای b بگذارید، کسری بزرگتر از کسر درست به دست میآورید.
چارچوب تعمیمیافته دشواری برآورد را حذف نمیکند
برای بازار سهام چارچوبی عمومیتر هم ساخته شده است. برنز و بارنت در پژوهشی که ۱۳ ژوئن ۲۰۱۸ ارسال شد، چارچوبی عمومی برای بهکاربردن معیار کلی در بازار سهام ارائه دادند. این چارچوب هم کسر را از ورودیهایی میسازد که باید از دادهٔ بازده برآورد شوند؛ پس دشواری برآورد سر جایش میماند.
مهم
خروجی معیار کلی نتیجهٔ مدل است، نه دستور اجرایی
کسر کلی پاسخ یک مسئلهٔ ریاضی با فرضهای مشخص است: بازی تکراری، مزیت مثبت، ورودیهای دقیق و بازدهی معلوم. هر جا یکی از این فرضها سست باشد، فاصلهٔ خروجی فرمول با کسر مناسب بیشتر میشود و این فاصله را خود فرمول نشان نمیدهد.
هرچه اینجا میخوانید آموزشی است — نه سیگنالِ ترید، نه توصیهٔ خرید و فروش، نه وعدهٔ نتیجه. تصمیم آخر با خود شماست.
مرجع و تمرین مرتبط
پرسشهای پرتکرار
آیا معیار کلی در فارکس جواب میدهد؟
معیار کلی برای تعیین حجم معامله چطور استفاده میشود؟
ریسک معیار کلی چیست؟
نیم کلی یعنی چه؟
واژههای این مقاله
منابع
این مقاله با کمکِ ابزارهای هوش مصنوعی تهیه شده است. بازبین ثبتشده: بهنام مجیدی. سیاست تحریریه
دیدگاه خود را ارسال کن
ارسال دیدگاهمطالب مرتبط
ارسال دیدگاه
دیدگاهها پیش از انتشار بررسی میشوند. به پرسشهای معاملاتی پاسخ نمیدهیم و سیگنال نمیدهیم.
دیدگاهها (۰)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باش.